Không chỉ dơi và các loài động vật sống về đêm khác phải chịu tác động của ô nhiễm ánh sáng, mà cả con người cũng vậy.
Loài người mình nghiện ánh sáng lắm nha! Ai cũng mê ánh mặt trời, thích check-in dưới ánh nắng chan hòa của mẹ thiên nhiên. Về đêm thì lại phê những con đường đèn neon lung linh, trầm trồ trước sự phát triển của các thành phố lấp lánh.
Nhưng mà tình yêu với ánh sáng của con người có vẻ hơi... overload rồi đó Chúng ta đã lấn át bóng tối - một yếu tố tự nhiên vô cùng cần thiết trong cuộc sống. Nghiện ánh sáng đến mức tạo ra một khái niệm mà người thế kỷ 18 chắc nghe xong phải "what???" - đó là: ô nhiễm ánh sáng.
Ô nhiễm ánh sáng ảnh hưởng đến hệ sinh thái ra sao?
Với lũ dơi, buổi tối không phải để chill mà là để... sinh tồn luôn á! Loài này đã sống về đêm trong suốt 55 triệu năm rồi nha. Trong số 1.400 loài dơi còn tồn tại đến giờ, không có loài nào chịu được ánh sáng chói chang của ban ngày cả. Bóng tối chính là safe zone của chúng, và các giác quan cũng được thiết kế để thích nghi với sự tối tăm.
Sau 55 triệu năm, loài dơi vẫn không có khả năng thích nghi với ánh sáng ban ngày.
Ngược lại, con người là team hoạt động ban ngày, và ánh sáng chính là vùng an toàn của mình. Nỗi sợ bóng tối đã ăn sâu vào DNA rồi, từ bản năng cho đến văn hóa. Thế nên cũng hiểu sao chúng ta cứ bật đèn khắp nơi - từ vườn nhà đến nhà máy. Nhân loại đã kéo dài thời gian chiếu sáng qua khỏi thời khắc hoàng hôn, đồng thời vắt kiệt những loài vật đang tìm kiếm một góc tối cho mình.
Chúng ta gọi đây là hiện tượng ô nhiễm ánh sáng - khi ánh sáng nhân tạo từ đèn đường và các tấm bảng quảng cáo rọi lung tung vào thiên nhiên. Ngay từ năm 1880, các nhà thiên văn học người Anh đã bắt đầu than phiền rằng ánh sáng từ London đang cản trở tầm nhìn ban đêm và khả năng ngắm sao của họ rồi đó.
Nhưng đó mới chỉ là mở màn thôi! Giờ chưa đến 1/3 dân số thế giới có thể nhìn thấy dải Ngân Hà, và ở châu Âu sắp có cả một thế hệ chưa bao giờ được ngắm nó luôn á Không chỉ ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ, ô nhiễm ánh sáng còn phá vỡ nhịp điệu tự nhiên và hành vi của các loài động - thực vật nữa.
Hiện tượng ô nhiễm ánh sáng ảnh hưởng rất lớn đến việc nghiên cứu thiên văn học.
Mấy năm gần đây, ngày càng nhiều nhà khoa học quan tâm đến tác động của ánh sáng đối với sinh lý học và sinh thái học. Chúng ta đã bắt đầu nhận ra hậu quả nghiêm trọng của việc thiếu bóng tối - đáng chú ý nhất là sự tuyệt chủng của các loài động vật có sừng và sống về đêm, những loài không thể di chuyển mà không có bóng tối, và cả bầu trời đầy sao kia.
Ngoài vấn đề nóng lên toàn cầu, ô nhiễm rác thải nhựa, nạn phá rừng, ô nhiễm tiếng ồn và các drama khác do con người gây ra, giờ chúng ta còn phải chịu trách nhiệm vì đã tạo ra quá nhiều ánh sáng nữa chứ
Tất cả chúng ta đều đang xem thường "vũ điệu của cái chết" được biểu diễn bởi những con bướm đêm bay quanh ngọn đèn đường vào những buổi tối tháng 8. Các loài côn trùng sống về đêm vốn di chuyển nhờ vào ánh trăng và sao giờ đang bị troll bởi những ngọn đèn đường. Điều này kéo chúng đến gần nguồn sáng hơn, rồi chết vì kiệt sức, vì sức nóng từ ngọn đèn, hoặc trở thành mồi cho những kẻ săn mồi đang rình rập.
Các loài côn trùng bị đánh lạc hướng bởi ánh đèn đường. Một số nhà khoa học gọi đây là "vũ điệu cái chết" của chúng.
Ở quy mô lớn hơn, không chỉ các loại côn trùng ở khu đô thị bị ảnh hưởng, mà toàn bộ hệ sinh thái đang bị "kéo" từ vùng tối về khu đô thị sáng trưng. Hiện tượng này được gọi là "hiệu ứng máy hút bụi", cùng với thuốc trừ sâu và quá trình đô thị hóa, trở thành một trong những nguyên nhân gây ra nạn côn trùng chết hàng loạt hiện nay.
Tất nhiên, vấn đề này không chỉ giới hạn ở các loài côn trùng đâu nha. Những chú chim bay đêm cũng dễ bị lệch hướng và đâm vào các tòa nhà cao tầng. Các bé rùa biển mới nở theo bản năng đáng lẽ nên bò theo ánh sáng của đường chân trời để ra biển, thì giờ lại bị lạc vào các khách sạn ven biển Các loài san hô vốn dựa theo chu kỳ Mặt Trăng để giao phối giờ không thể phân biệt được ánh trăng nữa. Cây cối trong thành phố rụng lá muộn hơn vì ánh sáng từ các tòa nhà "thuyết phục" chúng rằng bây giờ vẫn còn là mùa hè.
Loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng vì ánh sáng
Vào năm 2020, lần đầu tiên loài dơi tai dài màu nâu được Thụy Điển liệt vào danh sách các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Đây có thể là loài đầu tiên trong nước này, hoặc có thể là loài đầu tiên ở châu Âu, lọt vào danh sách nguy cấp do ô nhiễm ánh sáng.
Loài dơi tai nâu được Thụy Điển liệt kê vào danh sách động vật gặp nguy hiểm.
Loài dơi này thường sống trên các gác xép của nhà thờ, nơi chúng sinh sản và nuôi con nhờ vào nguồn thức ăn dồi dào trong sân vườn. Nhưng trong 30 năm qua, hệ thống chiếu sáng từ mặt tiền của nhà thờ đã biến ngôi nhà tối tăm trở thành hòn đảo của ánh sáng luôn.
Nhà động vật học Johan Eklof hy vọng rằng với những hiểu biết về sự sống trong bóng tối - từ các loài côn trùng, dơi hay mở rộng ra toàn bộ hệ sinh thái - sẽ thuyết phục chúng ta rằng việc bảo vệ bóng tối tự nhiên cũng là một điều cần được ưu tiên.
Nguồn: soha.vn