Mochi002812
New member
Hẳn là bạn cũng từng thắc mắc: Tết Hàn thực của người Việt mình bắt nguồn từ đâu nhỉ?
Trải qua bao năm tháng, những phong tục truyền thống của dân tộc Việt Nam vẫn được lưu giữ và phát triển không ngừng. Dù có chịu ảnh hưởng từ các nền văn hóa láng giềng, nhưng bản sắc văn hóa Việt vẫn mãi là nền tảng vững chắc, in đậm trong tâm hồn mỗi người con đất Việt, tạo nên nét riêng không thể trộn lẫn. Và Tết Hàn thực chính là một minh chứng rõ ràng cho điều đó!
Với người Trung Quốc, ăn bánh trôi (hay còn gọi là "thang viên") là để tưởng nhớ những bề tôi trung nghĩa, thường được dùng vào Tết Nguyên tiêu với ý nghĩa sum họp đoàn viên. Còn ở Việt Nam mình, đĩa bánh trôi bánh chay dâng lễ vào ngày mồng 3 tháng 3 Âm lịch hàng năm lại mang ý nghĩa thể hiện lòng nhớ thương và biết ơn tổ tiên
Bánh trôi bánh chay không chỉ đơn thuần là món ăn, mà còn tôn vinh cội nguồn của nền văn minh lúa nước từ ngàn xưa. Loại bánh này còn gợi lên truyền thuyết trăm trứng của mẹ Âu Cơ - thủy tổ của dân tộc ta đó nha! Theo quan niệm dân gian, mọi người thường bày ba hoặc năm đĩa bánh trôi. Trong mỗi bát bánh chay cũng thường có ba hoặc năm viên. Trong khi đó, đối với bánh trôi truyền thống thì người ta
chỉ bày theo số lẻ, những viên tròn trĩnh, trắng đều, căng mịn nằm cạnh nhau thôi.
Vậy tại sao lại có sự khác biệt này? Để hiểu rõ hơn, chúng mình cùng lùi về quá khứ, ôn lại câu chuyện xưa nhé!
Trong cuốn "An Nam phong tục sách" của Mai Viên Đoàn Triển, tác giả có nhắc đến điển tích của Tết Hàn thực như sau: "Mùng ba tháng ba là Tết Hàn thực. Người ta làm bánh trôi, cỗ bàn cúng tế gia tiên. Tết này phỏng theo người Trung Quốc kỷ niệm ngày Giới Tử Thôi chết cháy. Tục này phần nhiều không phổ biến trong dân gian.
Thời Xuân Thu ở Trung Quốc, công tử Cơ Trùng Nhĩ (sau này là vua Tấn Văn Công) khi phải trốn chạy ra nước ngoài, gặp cảnh loạn lạc đói khát, may nhờ có bề tôi là Giới Tử Thôi cắt thịt đùi mình nấu dâng cho ăn qua cơn.
Sau 19 năm lang thang, Trùng Nhĩ trở về làm vua nước Tấn, thưởng cho tất cả những người đã gian khổ cùng mình nhưng lại quên mất Giới Tử Thôi. Tử Thôi đem mẹ vào sống ẩn trong núi Điền. Khi vua nhớ ra sai người đến mời nhưng không được. Vua cho đốt rừng ép Tử Thôi phải ra. Nhưng Tử Thôi ôm mẹ quyết không chịu, cả hai mẹ con chết cháy. Đau xót, vua lập miếu thờ trên núi. Ngày Tử Thôi chết cháy là ngày mùng ba tháng ba. Người đời thương Tử Thôi nên mỗi năm đến ngày đó không đốt lửa mà chỉ ăn đồ nguội.
Người Việt Nam tiếp nhận Tết này từ rất sớm. Đến ngày này thường làm bánh trôi, bánh chay ăn thay đồ nguội nhưng mục đích chính là để cúng gia tiên, ít người biết đến câu chuyện trên. Hiện nay, Tết này vẫn đậm nét ở miền Bắc".
Phần điển tích được Phan Kê Bính dẫn lại trong "Việt Nam phong tục" có nhiều nét giống tác giả Mai Viên Đoàn Triển, khác biệt là có thêm phần dẫn về ngày mất của Giới Tử Thôi.
"Điển nguyên ở Tàu rằng về đời Xuân Thu, vua Văn Công nhà Tấn, còn khi phải trốn chạy, nay trú nước Tề, mai ngụ nước Sở. Bấy giờ có một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi, theo vua giúp đỡ mưu kế.
Có một hôm, vua đi đường thiếu lương thực đói quá, bọn đầy tớ không thể kiếm được gì. Giới Tử Thôi phải cắt thịt đùi mình ra, nấu nướng ngon lành, dâng lên vua ăn, vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cảm động vô cùng. Theo suốt mười chín năm trời, trải qua bao nhiêu gian truân nguy hiểm. Đến lúc Văn Công lại được về làm vua nước Tấn, phong thưởng cho những người có công trong lúc trốn chạy, nhỡ quên mất công của Giới Tử Thôi.
Giới Tử Thôi cũng không oán hận gì, nghĩ mình làm được việc gì, cũng là nghĩa vụ của mình, chứ không có công lao gì đáng kể. Vì vậy về nhà đem mẹ vào ở ẩn núi Điền Sơn.
Sau vua nhớ ra, sai người vào núi tìm không được. Vua sai đốt rừng ấy cho ông phải ra. Nhưng ông cũng không chịu ra, đành hai mẹ con chịu chết cháy. Vua thương xót, lập miếu thờ trên núi và phong toả cả khu rừng đó làm tự điền.
Hôm ấy ông chết là ngày mồng 5 tháng 3. Người xứ đó thương ông, cứ mỗi năm đến ngày ấy thì cấm đốt lửa ba ngày mà bắt đầu từ hôm mồng 3, chỉ ăn đồ lạnh đã nấu sẵn mà thôi.
Ta nhiễm theo tục ấy, thành ra ăn Tết hôm mồng ba. Mà ta thì làm bánh trôi bánh chay để thế cho đồ lạnh, nhưng ta chỉ cúng gia tiên, chứ không ai tưởng gì đến Giới Tử Thôi. Mà tiếng là hàn thực nhưng nấu nướng chẳng có kiêng gì".
Từ những câu chuyện xưa kể lại, mình biết được ngày Tết Hàn thực diễn ra vào ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch. Thêm tư liệu từ Phan Kê Bính mới thấy ngày mất của Giới Tử Thôi vào mồng 5 tháng 3. Có phải vì lý do này mà đến ngày Tết Hàn thực, người dân thường dâng lễ ba hoặc năm đĩa bánh trôi, bánh chay mỗi bát có 3 hoặc 5 viên không nhỉ?
Ấy là dựa theo tích cũ để lại, nhưng dân ta cũng chưa chắc vì ngày mồng 5 tháng 3 Giới Tử Thôi mất mà khởi phong tục đâu nha. Bởi số 5 cũng là con số tượng trưng cho Ngũ hành, tinh hoa đất trời hội tụ. Hướng về tổ tiên, cội nguồn dân tộc vốn dĩ cũng là những điều tinh túy và tốt đẹp nên chọn số 5 cũng là điều hợp lý thôi!
Trong cuốn "100 điều nên biết về phong tục Việt Nam", tác giả Tân Việt cũng nói về phong tục cổ truyền dân ta đón lễ ngày Tết Hàn thực. Ông cũng nhắc đến việc Tết này có xuất xứ từ bên Trung Quốc, làm giỗ ông Giới Tử Thôi - hiền sĩ có công phò Tấn Văn Công bị chết cháy ở núi Điền Sơn. Tuy nhiên, sau đời nhà Tống, Tết Hàn thực ở Trung Quốc đã suy yếu và đã gộp vào với Tết Thanh minh rồi.
Nguồn: soha.vn