Năm 2022 chứng kiến một màn "plot twist" siêu bất ngờ ở Trung Đông nhen! Các ông lớn trong khu vực đã liên tục bay qua bay lại, bắt tay nhau như chưa từng có chuyện gì xảy ra Nhưng drama này liệu có hạnh phúc lâu dài không nhỉ?
Năm vừa rồi, dàn lãnh đạo Trung Đông đã thực hiện hàng loạt chuyến công du và sẵn sàng bắt tay với những đối thủ mà mấy năm trước ai cũng nghĩ "không đời nào reconcile được". Từ Ankara đến Cairo, từ Dubai đến Doha, thậm chí cả Tổng thống Syria Bashar al-Assad từng bị "block" toàn server cũng bắt đầu được thả tim trở lại
Abdullah Baabood - một học giả tại Trung tâm Trung Đông Malcolm H. Kerr Carnegie - chia sẻ: "Năm nay, mọi người đã mệt mỏi với drama kéo dài cả thập kỷ rồi. Đây là một diễn biến khá shock nhưng chắc chắn là tin vui cho khu vực vốn thiếu dialogue nghiêm trọng".
Làn sóng ngoại giao này bắt đầu nổi từ tháng 2 khi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan có chuyến thăm chính thức đầu tiên tới UAE sau целых 9 năm "đường ai nấy đi". Sau đó, ông bay tiếp sang Saudi Arabia vào tháng 4, rồi còn tiếp đón luôn Thái tử Mohammed Bin Salman - người từng là "anti-fan" hardcore - tại Ankara
Flashback một chút: Thổ Nhĩ Kỳ và các nước vùng Vịnh đã beef nhau từ thời Mùa xuân Arập 2011, khi ông Erdogan ủng hộ Tổ chức Anh em Hồi giáo - những người mà các chế độ quân chủ vùng Vịnh coi như "mối đe dọa level max". Drama lên đến climax khi nhà báo Jamal Khashoggi bị sát hại tại Lãnh sự quán Saudi Arabia ở Istanbul năm 2018.
Nhưng năm nay thì khác rồi! Các chuyên gia cho biết vấn đề tiền nong đã override hết mọi thứ đối với Erdogan, đặc biệt khi ông đang chuẩn bị tranh cử lại vào tháng 6/2023 trong lúc lạm phát vượt mặt 80% Cả Riyadh và Abu Dhabi đã pledge hàng tỷ USD để support dự trữ ngoại tệ và đầu tư vào Thổ Nhĩ Kỳ.
Ken Katzman - cố vấn cấp cao của Soufan Group - nhận xét: "Nền kinh tế là priority số 1 của Erdogan. Ông ấy đang cố gắng làm lành với vùng Vịnh để xin backup tài chính đó".
Còn Ai Cập cũng đang trong tình trạng "hết tiền xài" nên họ cũng mở lòng với các "ex" cũ luôn. Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar từng support chính quyền cựu Tổng thống Mohamed Morsi, nhưng bị quân đội Ai Cập overthrow năm 2013 để đưa Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi lên cầm quyền. Quan hệ sau đó unfriend luôn. Erdogan còn công khai đặt câu hỏi về legitimacy của Tổng thống Sisi, trong khi Cairo tố Qatar làm ăn mờ ám
Năm 2017, Ai Cập tham gia hội "boycott Qatar" do Saudi Arabia lead vì Qatar ủng hộ Tổ chức Anh em Hồi giáo và các phong trào mà Riyadh và team coi là "terror". Qatar phủ nhận toàn bộ tất nhiên rồi.
Fast forward đến 2022, Erdogan đã bắt tay Tổng thống Sisi tại World Cup ở Qatar, còn leader Ai Cập cũng đồng ý chụp ảnh cùng Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani Qatar cùng với Saudi Arabia và UAE đã cam kết hàng tỷ USD để cứu nền kinh tế Ai Cập đang "sụp" thông qua đầu tư và tiền gửi Ngân hàng Trung ương.
Rõ ràng là các nước vùng Vịnh đang bỏ qua mâu thuẫn cũ trong bối cảnh xung đột Ukraine làm tăng giá năng lượng, nhưng lại giúp đổ full kho bạc của họ bằng petrodollar và tăng influence với những nước yếu hơn về kinh tế như Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ
Chuyên gia Baabood phân tích: "Big event của năm - cuộc xung đột Nga-Ukraine - đã tạo advantage cho vùng Vịnh về nhiều aspects. Những người support Sisi ở vùng Vịnh có thể không vừa lòng về cách ông ấy run nền kinh tế, và việc Qatar cho tiền không có nghĩa là Doha đồng ý 100% với Cairo. Nhưng mọi người lo sợ nền kinh tế Ai Cập collapse sẽ gây domino effect destabilize cả Trung Đông".
World Cup do Qatar host đã tạo sân khấu hoàn hảo cho các nhà lãnh đạo Trung Đông flex sự thay đổi của họ ra toàn thế giới. Suốt giải đấu, Thái tử Saudi Arabia Mohammed Bin Salman đeo khăn màu cờ Qatar, còn Quốc vương Qatar thì quấn lá cờ Saudi Arabia trên vai. Tình anh em quá đỗi đẹp đẽ!
"Lá cờ rất symbolic. Nó gửi message rõ ràng tới công chúng trong khu vực và phương Tây. Nhưng reality còn deeper hơn thế. Những cam kết bình thường hóa quan hệ là real đấy", một nhà ngoại giao vùng Vịnh confirm.
Cinzia Bianco - thành viên Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu - cho rằng việc Saudi Arabia và Qatar nối lại quan hệ là "khá authentic", được thúc đẩy bởi nhận thức chung rằng phối hợp địa chính trị là lợi ích core của cả hai bên.
Tuy nhiên, các analyst cảnh báo rằng sự khác biệt vẫn exist nhé. "Saudi Arabia và UAE vẫn side-eye Tổ chức Anh em Hồi giáo, nhưng Qatar thì vẫn ủng hộ họ", chuyên gia Katzman nói, cho rằng quá trình reconcile giữa Qatar và UAE sẽ challenging hơn so với Saudi Arabia, dù Tổng thống UAE Mohammed bin Zayed đã ghé thăm Qatar đầu tháng 12.
Năm 2022, Qatar chủ yếu focus vào việc host World Cup thành công, "nhưng họ sẽ dần active hơn về mặt địa chính trị sau khi giải đấu kết thúc", chuyên gia Bianco cũng note thêm.
Ngoài ra, Syria vẫn là drama chưa hết. Erdogan không thành công trong việc collab với Tổng thống Bashar al-Assad. Tháng 3, UAE đã welcome nhà lãnh đạo Syria trong chuyến thăm đầu tiên tới một quốc gia Arập kể từ khi nội chiến Syria nổ ra. Nhưng Qatar và Saudi Arabia vẫn đang hesitate trong việc đưa Damascus trở lại hội bạn thân Arập
"Syria chỉ là một trong những drama mà khu vực phải deal", ông Katzman nói, cho rằng làn sóng reconcile này có thể bị test vào năm 2023 nếu có sự outbreak ở các điểm nóng như dải Gaza hay Hamas tiếp tục làm các nước vùng Vịnh như UAE tức giận.
Nguồn: soha.vn