Từ gói xôi ủ ấm trong cặp sách trên đường tới trường, cho đến đĩa xôi cúng long trọng trong ngày cưới hỏi, xôi Việt Nam vẫn luôn là người bạn đồng hành không thể thiếu của chúng mình đấy!
Đối với một đất nước "lúa nước" như Việt Nam mình, thì các món từ gạo luôn chiếm spotlight trong làng ẩm thực rồi. Gạo có mặt khắp mọi nơi: từ mâm cơm nhà, đến phở bún bánh hỏi bánh cuốn, rồi cả bánh chưng bánh tét bánh ú... Và đặc biệt, không thể không nhắc đến một món siêu phổ biến: Xôi!
Hình ảnh xôi quen thuộc nhất với đa số chúng mình chắc là những gói xôi bọc lá chuối giản dị mà ấm cúng vô cùng. Nhớ hoài những gói xôi nhỏ xinh vừa khít lòng bàn tay, lúc mua còn ấm nóng, thơm phức mùi nếp và đậu nức lòng người. Xôi như một món ăn vặt "đỉnh của chóp", ngày xưa chỉ mất có 2-3 nghìn là đã sướng rồi nè!
Xôi xuất hiện trong đời các bé Việt Nam từ rất sớm luôn á, có khi từ lúc mới tập ăn đã được người lớn đút cho ít xôi mềm mềm, hoặc từ gói xôi sáng mẹ mua vội rồi nhét vào cặp để con ăn trên đường đi học. Nhiều hôm đi trễ, xôi bị đè bẹp cả buổi, lấy ra nhìn "tội nghiệp" nhưng ăn vẫn ngon phết! Những gói xôi cũng gắn liền với giờ ra chơi, lúc cả lũ chen nhau ở cổng trường, vung vẩy mấy tờ tiền lẻ để mua nhanh một phần xôi ngọt về ăn nè.
Lớn hơn tí, ăn xôi để no bụng, lót dạ luôn. Xôi đầy đủ dinh dưỡng, mix được với nhiều thứ khác nhau nên bổ sung năng lượng nhanh lắm khi đói bụng ơi là bụng!
Tuy chỉ là món ăn hằng ngày, nhưng xôi có vô vàn phiên bản khác nhau luôn: từ xôi vò (trộn đậu xanh giã, ăn tơi và bùi xịn), xôi xéo (xôi đậu xanh giã mịn được nắm lại, có hành phi thơm phức), hay xôi đậu phộng, đậu trắng, đậu đen. Còn có xôi mặn ăn kèm lạp xưởng, chả lụa, pate và trứng cút nữa á! Thật sự là có thể ăn xôi cả tuần mà không ngán luôn, vì không món nào giống món nào cả!
Làm từ gạo nếp, xôi có vô số biến tấu về hương vị, hình dáng lẫn màu sắc. Gạo nếp Việt Nam thơm bùi và giàu dinh dưỡng lắm. Nấu xôi thì phải ngâm rồi hấp cách thủy, hay gọi là "đồ xôi". Chắc nhà nào cũng có một cái chõ (hay xửng hấp) để đồ xôi, vì mỗi khi có dịp quan trọng là không thể thiếu món này được!
Từ thời đi học cho đến lúc trưởng thành đi làm, xôi còn là món "must have" trong các dịp đặc biệt nữa. Xôi xuất hiện như vật phẩm cúng không thể thiếu trong tiệc thôi nôi (khi bé tròn một tuổi), cũng phải có trong lễ Cúng Mụ (khi bé tròn 12 tuổi âm lịch, tức là đủ một vòng 12 con giáp rồi đó).
Xôi dịp này thường đi kèm chè trôi nước, chè đậu... nên mới có chuyện các hàng hay bán kết hợp cả xôi lẫn chè á. Xôi dịp này khác với xôi thường ngày, được làm số lượng lớn hơn và tạo hình đẹp mắt hơn với mong muốn mang lại may mắn. Trong đó xôi gấc màu đỏ rực rỡ là phổ biến nhất. Còn xôi đậu xanh màu vàng cũng hot không kém nha!
Hơn nữa, đám cưới đám hỏi cũng không thể thiếu xôi được. Xôi dịp này phải màu mè tươi tắn, ai khéo tay có thể tạo hình thành chữ "hỉ", hình hoa mai, hình cá chép... xịn sò lắm luôn!
Thậm chí, mâm cỗ cúng giỗ tổ tiên, cúng Tết cũng phải có đĩa xôi mới chuẩn. Có thể thấy, xôi không chỉ là món ăn đơn giản, mà còn gắn liền với rất nhiều tập tục quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt mình nữa đấy!
Xôi, dù ở dạng nào, trong tâm lý người Việt vẫn luôn là một món ăn ngon tuyệt vời.
Chỉ cần nhắc câu chuyện phú ông và thằng bờm nổi tiếng, khi mà Bờm chẳng thèm đổi gì hơn một nắm xôi: "Phú ông xin đổi nắm xôi, Bờm cười". Câu chuyện này nói về sự khác biệt giữa quan điểm của trẻ con và người lớn, trong khi người lớn nghĩ những thứ khác mới quý giá thì với trẻ con, chỉ một nắm xôi ngon là đủ vui cả ngày rồi. Đồng thời cũng cho thấy sự gắn bó với xôi trong tư duy người Việt, vì sao không phải món khác mà lại là xôi nhỉ?
Nhà văn Thạch Lam còn từng miêu tả về xôi nghe mà thương ghê: "Xôi đậu, xôi lạc, xôi vừng mỡ và dừa. Ồ, cái xôi vừng mỡ, nắm từng nắm con, ăn vừa ngậy vừa bùi. Mà có đắt gì đâu! Ăn một, hai xu là đủ rồi. Mùa rét thì xôi nóng, hãy còn hơi bốc lên như sương mù, ăn vừa nóng người vừa chắc dạ."
Có thể thấy, xôi trong ẩm thực Việt là món ăn gắn bó sâu sắc với tâm hồn người Việt mình. Xôi đồng hành cùng thế hệ người Việt từ lúc còn nhỏ xíu cho đến khi trưởng thành và già đi. Đây là món ăn mà mọi thế hệ, mọi tầng lớp con người Việt Nam đều yêu thích và trân trọng lắm đó!
Nguồn: kenh14.vn