Nhắc đến văn hóa ẩm thực của đồng bào các dân tộc miền núi phía Bắc, không thể không kể đến món xôi màu - một món ăn vừa đẹp mắt vừa "đốn tim" thực khách Mà cỗ Tết thiếu xôi màu thì coi như chưa trọn vẹn luôn nha!
Để có được mâm xôi màu "xịn sò", đồng bào chọn loại nếp tan - loại nếp nương ngon nhất, rồi thu hái các loại lá cây, củ, rể, hoa, trái từ vườn nương rẫy hoặc trong rừng để làm nguyên liệu tạo màu. Nghe có vẻ "ngầu" không nè? Các loại cây này tạo ra màu sắc siêu đẹp, chẳng thua gì màu thực phẩm công nghiệp nhưng lại 100% thiên nhiên, an toàn tuyệt đối!
Đồng bào Thái gọi cây màu nấu xôi là "khẩu cắm" - chính là "chìa khóa" tạo nên sắc màu cho xôi đó. Muốn màu đỏ thì lấy từ cây khẩu cắm lanh, màu vàng từ cây khẩu cắm lương, màu tím từ cây khẩu cắm tím, màu đen từ quả trám rừng, còn màu trắng thì giữ nguyên màu gốc của nếp thôi. Đồng bào thường pick những lá khẩu cắm to, lá già có màu xanh đậm, không bị sâu, rửa sạch rồi cho vào nồi đun khoảng 30-40 phút. Muốn màu đậm hay nhạt thì tùy thuộc vào thời gian đun lá nha. Sau khi đun xong, chắt lấy phần nước màu rồi ngâm gạo nếp vào đó khoảng 1 tiếng, sau đó chắt hết nước ra.
Để nấu xôi, người ta dùng ninh đông hoặc chõ gỗ. Lúc đồ xôi phải vừa lửa thôi, không được quá to, dùng đũa đảo nhẹ nhàng thì xôi mới dẻo. Tips nhỏ: dùng miếng vải làm ẩm trùm bên ngoài chõ để giữ nhiệt, giúp xôi không bị mất nước và chín đều nha. Thời gian đồ xôi trung bình từ 30-40 phút. Khi xôi chín, thêm vài thìa dầu ăn để tạo độ bóng, xôi sẽ mềm và thơm hơn hẳn Xôi màu được gói bằng lá chuối, lá dong rồi mang ra chợ bán. Còn khi nấu xôi màu phục vụ lễ hội, đãi khách VIP thì xôi được đơm vào từng cái giỏ, cái làn bằng tre nứa để trên mâm cỗ - trông sang xịn mịn lắm luôn!
Đối với đồng bào Thái, ngày thường thì xôi màu tím được nấu nhiều hơn so với các loại khác. Nhưng đến dịp Tết thì mâm cỗ nhất định phải có xôi nhiều màu mới chuẩn. Người Thái ở Điện Biên, Lai Châu, Sơn La có xôi ngũ sắc với 5 màu: trắng, đỏ, xanh, tím, vàng. Còn người Nùng Dín ở Mường Khương, Lào Cai thì có xôi bảy màu luôn (hồng, đỏ tươi, đỏ thắm, xanh cửu long, xanh vàng, xanh lá chuối, vàng) được tạo ra từ các loại cây lá như cây cẩm hoa, cây hoa vàng, cây nghệ... Mỗi màu đều có ý nghĩa riêng đấy nhé!
Cách bày biện, trang trí món ăn cũng quan trọng lắm để làm nên visual "bắt mắt" của mâm cỗ. Để tăng thêm độ "chanh sả", đồng bào trộn lẫn các màu xôi lại với nhau tạo thành một đĩa xôi hay mâm xôi lung linh sắc màu. Hoặc dùng xôi màu làm nền, phối hợp hài hòa với màu sắc của các món ăn khác, khiến thực khách phải "wow" ngay từ cái nhìn đầu tiên. Được ngắm nhìn no mắt trước khi thưởng thức món ăn - cảm giác này là "phê" lắm đó!
Nguồn: svvn.tienphong.vn