Trong các trận đánh trên bộ, xe tăng luôn là "trùm cuối" mang lại lợi thế cực khủng. Chính vì thế, làm sao đưa xe tăng vào chiến trường càng nhanh càng tốt đã trở thành tham vọng của vô số quốc gia luôn
Quá trình nâng cấp xe tăng diễn ra rất nhanh. Hệ thống khung gầm được hiện đại hóa, bánh xích con sâu cũng được cải thiện và các phương tiện vận chuyển trên đường bộ, đường sắt đã được sử dụng để đưa chúng ra tiền tuyến siêu tốc.
Tuy nhiên, trong trường hợp không có phương tiện vận chuyển, các nhà thiết kế Liên Xô đã nghĩ ra một ý tưởng "bá cháy": xe tăng phải thu gọn lại và phải có khả năng... bay lên cao luôn!
Ý tưởng về xe tăng nhẹ có thể cất cánh thực ra bắt nguồn từ Mỹ. Chiếc xe tăng M-1932 nặng 4 tấn là một chiếc xe bánh xích không pháo, làm bằng hợp kim nhôm và được gắn cánh cùng động cơ đẩy có thể tháo rời khi hạ cánh xuống vùng địch.
Nhà chế tạo xe tăng J. Walther Christie từng tự tin phán: "Chỉ cần một đàn xe tăng bay thả vào lòng quân địch thôi là chiến tranh nào cũng có thể chấm dứt". Nghe bá đạo vãi chưởng luôn!
Christie nổi tiếng không chỉ vì tính "lập dị" mà còn vì tài năng thiên bẩm thực sự. Ông là người tiên phong đặt hệ thống giảm xóc trên xe tăng, sau này được dùng trên các xe T-34 huyền thoại của Liên Xô. Thế nhưng xe tăng bay của Mỹ chưa bao giờ cất cánh lần nào và kế hoạch đã bị hủy bỏ hẳn.
Sau đó, Liên Xô cũng nhảy vào cuộc chơi xe tăng bay, nhưng nỗ lực đầu tiên vào năm 1933 cho kết quả... khá tệ. Lần phóng thử nghiệm xe tăng T-27 đã cho thấy độ phức tạp của kế hoạch này, vì các nhà sản xuất phải giảm trọng lượng xe và điều này ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng chiến đấu.
Một hệ thống giảm xóc đặc biệt được thiết kế cho xe tăng bay và vào năm 1935, các nhà thiết kế đã thành công trong việc đưa xe tăng thủy bộ T-37A cất cánh nhờ một máy bay chuyên chở. Người dân gần Moscow đã theo dõi trong sự kinh ngạc khi một chiếc máy bay lớn lượn xuống một cái hồ gần đó và thả xe tăng xuống. Cảnh tượng chắc chắn là "sốc visual" đỉnh cao!
Trong khi đó, công việc vẫn tiếp diễn để đạt mục tiêu chính: gắn cánh vào chính xe tăng. Một bản thiết kế nháp đã được đệ trình xem xét vào năm 1933 nhưng nhanh chóng bị "reject" tan nát.
Khả năng sản xuất của Liên Xô lúc đó không thể chế tạo động cơ đủ mạnh để đạt vận tốc cất cánh. Tuy nhiên, ý tưởng về xe tăng bay lại "comeback" khi Thế chiến II nổ ra, khi một tàu lượn được thiết kế để bay cùng với xe tăng T-60 từ bên dưới bụng máy bay ném bom.
Theo đó, xe tăng - tàu lượn sẽ tách rời khỏi máy bay, bay qua chiến tuyến và hạ cánh sâu trong lòng địch hay gần các đơn vị du kích. Tàu lượn sau đó được gỡ bỏ và xe tăng sẽ tham chiến ngay.
Tuy nhiên, tải trọng giới hạn của máy bay thời đó khiến ý tưởng không thể thành hiện thực. Thực tế xe tăng - tàu lượn chỉ bay cao được... 40m thôi. Fail quá fail!
Dù vậy ý tưởng xe tăng bay vẫn chưa "toang". Các nhà thiết kế Liên Xô bắt đầu thử nghiệm lần nữa sau năm 1945 và nhanh chóng vượt mặt các nước khác.
Vào đầu những năm 1950, họ đã chế tạo thành công pháo tự hành ASU-57 có thể được thả bằng dù hay các loại khung cánh từ các máy bay An-8 và An-12 mạnh mẽ hơn.
Dự án của Liên Xô thành công đến mức Mỹ đã phải đáp trả vào năm 1968 với xe thiết giáp bay do thám M551 Sheridan cùng phương thức hoạt động tương tự. Tuy nhiên, Moscow vẫn luôn đi trước và vào năm 1975, Liên Xô đã sản xuất được xe tăng thủy bộ hoàn toàn tại nhà máy Volgograd.
Được điều khiển bởi một đội 3 người và nặng 17 tấn, xe được trang bị pháo 100mm, súng máy và hệ thống chống tên lửa máy bay. Nhưng điểm "xịn" nhất của nó là khả năng hoạt động trong môi trường nước và có thể hỗ trợ lính dù chiến đấu trên mọi địa hình. Đa năng phết đấy!
Một sản phẩm khác cũng được phát triển bởi nhà máy Kurgan, và các dự án này được đặt tên hiệu là Xe 934 và 685.
Các xe tăng này đều đã được thử nghiệm đầy đủ, tuy nhiên chúng chưa một lần được đưa vào sử dụng do thiếu hụt ngân sách ảnh hưởng đến ngành công nghiệp quân sự Liên Xô trong những năm "đổi mới". Tiếc vãi nha!
Thế nhưng, những dự án này là tiền đề cho các loại xe tăng trọng lượng nhẹ, phản ứng nhanh mà quân đội phương Tây bắt đầu chế tạo vào những năm sau này.
Nguồn: soha.vn