Chuyện là này nè, chuyển sang dùng xe điện thì đúng là giảm được khí thải carbon đấy, nhưng ô nhiễm không khí vẫn còn đó, và thủ phạm chính lại là... lốp xe luôn!
Tire Collective – startup base tại London – chưa nghĩ ra tên cho phát minh của họ đâu. Hanson Cheng, một trong ba đồng sáng lập, đơn giản gọi nó là "Box" (tạm dịch: cái hộp thôi ). Được thiết kế để gắn sau bánh xe ô tô tải, xe van hay xe bus, "Box" tuy nhỏ nhưng mà hút được phần lớn khí thải từ một bộ phận ít ai để ý của xe điện: lốp xe đó các bạn ơi!
Theo Bloomberg, lốp của đa số xe giờ chứa ít cao su tự nhiên lắm. Khi cọ sát với mặt đường, chúng tạo ra lượng bụi mịn KHỔNG LỒ – gấp 1.850 lần so với khí thải từ ống xả luôn á! Ước tính mỗi năm có tới 6,1 triệu tấn bụi lốp xe bay vào không khí và nguồn nước.
Báo cáo từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) chỉ ra rằng xe điện nặng hơn nên phát thải nhiều bụi mịn hơn xe xăng thông thường. Lượng khí thải bụi mịn dự kiến tăng 52,4% vào năm 2030 khi xe điện ngày càng đông. Theo OECD, nếu không kiểm soát được, bụi từ lốp xe sẽ tích tụ và ảnh hưởng xấu đến động vật hoang dã, môi trường và sức khỏe con người nữa.
Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế còn coi lốp xe là nguồn ô nhiễm vi nhựa biển lớn thứ hai đấy! Nghiên cứu năm 2017 cho thấy mức phát thải trung bình từ lốp xe là 0,81 kg/năm/người. Ở Ấn Độ khoảng 0,23 kg/năm, còn ở Mỹ lên tới 4,7 kg/năm (tương đương 10 pounds)! Con số này tuy nhỏ so với gần 300 pound rác nhựa mà một người Mỹ thải ra mỗi năm, nhưng mức độ nguy hiểm của vi nhựa thì chỉ các nhà nghiên cứu mới hiểu hết thôi
Các nhà khoa học ước tính rằng chuyển sang xe điện giúp giảm khí thải carbon đấy, nhưng lại làm trầm trọng thêm vấn đề ô nhiễm không khí từ lốp xe.
Sự thật là xe điện nặng hơn và tăng tốc ngon hơn hẳn xe xăng truyền thống. Điều này khiến lốp xe dễ bị ăn mòn hơn. Theo Bloomberg NEF, ngành công nghiệp xe xanh sẽ tăng trưởng từ giờ đến gần năm 2040, sau khi thời kỳ đỉnh cao của xe xăng kết thúc vào 2024.
Nick Molden, sáng lập kiêm CEO của Emissions Analytics (Anh) cho biết: "Về cơ bản, hầu hết xe điện đều 'nhai lốp' nhanh hơn". Kết quả kiểm tra tháng 5 cho thấy trong điều kiện bình thường, xe xăng làm 4 lốp mòn khoảng 73 miligam/km. Trong khi đó, xe điện làm lốp mòn thêm 15 miligam/km, tức hơn khoảng 20% luôn!
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học chỉ quan tâm đến khí thải từ ống xả mà quên mất lốp xe – thứ cũng góp phần vào sự nóng lên toàn cầu. Các nghiên cứu về lốp xe chỉ được thực hiện gần đây, rồi mới phát hiện ra khí thải từ lốp chứa trung bình hơn 400 hợp chất hữu cơ. Wtf!
"Chúng tôi đang cố gắng tìm hiểu về những hợp chất này. Nếu không thể xác định, chúng ta sẽ không thể hiểu rõ tác hại của chúng", ông Nick Molden nói.
Một nghiên cứu bước ngoặt được ghi nhận vào năm 2020, khi các nhà nghiên cứu Mỹ giải thích thành công tại sao dòng chảy của bão lại gây ra cái chết hàng loạt của cá hồi. Nguyên nhân từ 6PPD – một hợp chất trong lốp xe ô tô. Sau khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và không khí, 6PPD biến thành 6PPD-quinone, cực độc với cá hồi, khiến cá quay tròn, thở hổn hển và chết trong vài giờ.
"Trong phòng thí nghiệm của chúng tôi, chúng chết sau 1-2 giờ đồng hồ", tác giả chính của nghiên cứu, Zhenyu Tian – hiện là giáo sư tại Đại học Northeastern – cho biết. "Ngoài tự nhiên, những con cá hồi này thường chết sau 1 buổi chiều". Thương quá trời
Đến tháng 5, Cục Kiểm soát các chất độc hại của California liệt kê lốp xe có chứa 6PPD vào danh sách sản phẩm nguy hiểm – buộc các nhà sản xuất phải tìm giải pháp thay thế an toàn hơn. Tuy nhiên, không có gì đảm bảo mọi thứ sẽ đi theo đúng kế hoạch.
Theo Anne Cooper Doherty, người đứng đầu bộ phận đánh giá sản phẩm và hóa chất của DTSC: "Mọi người thậm chí còn không biết rằng 6PPD-quinone tồn tại cho đến khi các nhà nghiên cứu ở Mỹ tìm ra nó".
"Chúng tôi cam kết hỗ trợ công việc phân tích để tìm ra sự lựa chọn thay thế ở California", Sarah Amick, phó chủ tịch về sức khỏe môi trường, an toàn và bền vững tại Hiệp hội các nhà sản xuất lốp xe Mỹ – đại diện cho hàng chục thương hiệu lốp xe lớn nhất thế giới – cam đoan.
Hiện tại, các tài xế có thể giúp giảm khí thải từ lốp xe bằng cách... lái chậm lại thôi! Một số xe điện cũng được trang bị tính năng phanh tái tạo (chạy ngược động cơ để tạo lực cản) giúp giảm tốc dễ hơn.
Thông thường, khi mua lốp xe, khách hàng có rất ít thông tin. Liên minh Châu Âu đặt ra quy tắc mới yêu cầu dán nhãn lốp xe theo tỷ lệ mòn, nhưng cho đến nay vẫn chưa thể thực hiện do thiếu phương pháp đo tiêu chuẩn.
"Có sự khác biệt rất lớn trong thành phần hóa học và hầu như không có quy chuẩn nào", Molden nói. "Đó là một lỗ đen thông tin".
Theo Bloomberg, các phân tích khí thải bắt đầu đánh giá được mức độ độc hại của lốp xe. Theo ông Molden, những chiếc lốp rẻ tiền thường phát thải nguy hiểm hơn cả nha!
Quay lại với Tire Collective. Mục tiêu của startup này là giảm lượng khí thải từ lốp xe nhờ "Box". Bà Siobhan Anderson, Giám đốc khoa học kiêm đồng sáng lập của Tire Collective hy vọng thiết bị đã được cấp bằng sáng chế và giành Giải thưởng James Dyson năm 2020 này sẽ giải quyết được tình trạng ô nhiễm bụi từ lốp xe.
"Chúng tôi đã thử nhiều phương pháp khác nhau để thu thập bụi mịn từ lốp ô tô bị mài mòn. Những phương pháp trước đều không hiệu quả, cho đến khi nhóm tìm ra phương pháp ứng dụng từ trường. Thiết bị được cung cấp bởi máy phát điện ô tô, sử dụng một tấm đồng để tạo điện trường hút bụi lốp", đại diện Tire Collective cho biết.
Trong phòng thí nghiệm, thiết bị của Tire Collective hút được khoảng 60% lượng khí thải, nhưng thử nghiệm thực tế lại cho thấy nhiều thách thức. Công ty hiện đang test "Box" trên một số xe tải giao hàng ở London và cho đến nay hút được khoảng 1/5 lượng khí thải thôi.
"Trong nhiều năm, chúng tôi tập trung xử lý khí phát thải từ động cơ. Hiện tại, chúng tôi bắt đầu nghiên cứu các nguồn ô nhiễm khác. Chúng ta đều biết lốp xe sẽ bị bào mòn nhưng không ai thực sự tính đến việc chúng sẽ đi về đâu", đại diện Tire Collective nói.
Kế hoạch tiếp theo của Tire Collective là trang bị "Box" cho đội xe giao hàng và xe bus, cuối cùng là cung cấp cho các nhà sản xuất xe điện để tích hợp công nghệ, từ đó giảm khí thải từ lốp xe. Những chiếc hộp này sau khi sử dụng sẽ được đổ bỏ tại các điểm thu gom, sau đó tái sử dụng cho lốp xe mới.
Tuy nhiên, nếu xét về mặt tích cực, lốp xe điện thường được lắp thêm công nghệ giảm tiếng ồn nhằm hấp thụ âm thanh khi lốp cọ sát với mặt đường. Mỗi hãng lốp đặt tên khác nhau cho công nghệ này, chẳng hạn Michelin là Acoustic Technology, Bridgestone là B-Silent hay Dunlop là Noise Shield Technology. Nghe fancy phết!
Nguồn: soha.vn