Vào ngày 7/12/2006, tại phiên đấu giá Antiquities của Christie's New York, một bộ xác ướp cùng quan tài của Neskhons (sống vào thời kỳ Chuyển tiếp thứ 3, Vương triều XXI, khoảng 990–940 TCN) đã được "chốt đơn" với giá 1,136 triệu USD. Con số này không phải đùa đâu nha!
Giá này hiếm hoi dành cho một xác ướp người nguyên vẹn, khiến giới sưu tầm cổ vật lẫn thị trường nghệ thuật - văn hóa toàn cầu đều phải "choáng váng".
Thông thường, các phiên đấu giá cổ vật Ai Cập hay tập trung vào tượng đá, phù điêu, trang sức vàng hoặc mặt nạ tang lễ. Những món này thường có giá từ vài trăm nghìn đến hàng chục triệu USD, tùy độ hiếm và provenance (nguồn gốc hợp pháp + lịch sử sở hữu rõ ràng).
Nhưng mà việc một xác ướp người – vốn luôn "nhạy cảm" về mặt pháp lý và đạo đức – lại đạt hơn 1 triệu USD thì đúng là "case đặc biệt" rồi!
Theo data từ Christie's, nhiều mặt nạ xác ướp (cartonnage masks) chỉ được mua với vài trăm nghìn USD thôi. Một số trường hợp như "corn mummy" – loại mô hình nghi lễ chứa hạt ngũ cốc thay vì hài cốt – cao nhất cũng chỉ chạm 112.500 USD tại Potomack Company năm 2019.
Vậy nên con số 1,136 triệu USD đã tạo nên chuẩn mốc cho những giao dịch liên quan trực tiếp đến xác ướp luôn!
**Không chỉ là chuyện tiền bạc nha!**
Giá trị kinh tế của deal này không thể tách rời yếu tố văn hóa - lịch sử. Với tuổi đời gần 3.000 năm, bộ xác ướp Neskhons phản ánh kỹ thuật tang lễ, nghệ thuật trang trí quan tài, và cả nghi thức tôn giáo thời kỳ đó.
Nhà sưu tập mua về không chỉ sở hữu một hiện vật, mà còn gián tiếp "flex" một phần ký ức văn minh Ai Cập cổ đại luôn á!
Thị trường quốc tế đang càng ngày càng quan tâm đến cổ vật có provenance rõ ràng. Các quy định chặt về chống buôn bán bất hợp pháp khiến những bộ hiện vật có hồ sơ minh bạch như Neskhons trở nên "hot item" và đắt giá hơn hẳn.
Chính vì vậy, giá trị hơn 1,1 triệu USD không chỉ phản ánh "độ hiếm" mà còn là chi phí cho sự an toàn pháp lý khi lưu giữ trong bộ sưu tập nữa đó!
**Plot twist: Sau này khó mua lắm!**
Các chuyên gia phân tích nghệ thuật quốc tế nhận định: sau thương vụ Neskhons, các nhà đấu giá lớn như Christie's, Sotheby's hay Bonhams trở nên thận trọng hơn nhiều trong việc đưa xác ướp người ra thị trường.
Lý do? Vì có làn sóng tranh luận từ giới khảo cổ và công chúng, coi việc mua bán xác ướp cổ đại là thiếu tôn trọng di sản.
Từ góc độ kinh tế, điều này có nghĩa là xác ướp nguyên vẹn có thể hiếm khi xuất hiện trở lại trên sàn, và mức giá 1,136 triệu USD nhiều khả năng sẽ giữ kỷ lục lâu dài luôn.
Thị trường thay vào đó tập trung vào các hạng mục "ít nhạy cảm" hơn như tượng, trang sức hoặc mặt nạ tang lễ – vẫn đáp ứng nhu cầu sưu tầm nhưng ít gây tranh cãi hơn nhiều.
**Hai mặt của đồng xu**
Thương vụ Neskhons cho thấy hai mặt của thị trường cổ vật: cơ hội kinh tế "khủng" nhưng cũng đi kèm trách nhiệm văn hóa nặng nề.
Một mặt, nó chứng minh sức hút của cổ vật Ai Cập trong giới đầu tư và sưu tầm toàn cầu, với khả năng sinh lời và giữ giá trị tài sản "xịn sò".
Mặt khác, nó đặt ra câu hỏi về giới hạn thương mại hóa di sản nhân loại – liệu có nên "bán" quá khứ không?
Trong bối cảnh nhiều quốc gia – trong đó có Ai Cập – đang yêu cầu hồi hương cổ vật, thị trường đấu giá quốc tế sẽ còn tiếp tục tranh luận về ranh giới giữa lợi ích kinh tế và nghĩa vụ bảo tồn văn hóa.
Nguồn: soha.vn