"Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba" - câu ca dao này ai cũng thuộc nằm lòng phải không nào? Và thật sự là một điều siêu tự hào khi cả nước mình có chung một ngày giỗ Tổ, thờ một vị Tổ chung, điều mà hầu như không nước nào trên thế giới có được đâu nhé!
Hồn thiêng sông núi, Hồn thiêng dân tộc
Đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người Việt mình đã được ông cha truyền lại qua hàng nghìn năm lịch sử rồi. Lời Bác Hồ từng dạy "Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam" và "Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước" - những lời này vẫn luôn đúng và ý nghĩa với mọi thế hệ.
Dù là thế hệ 4.0, Gen Z hay bất kỳ thế hệ nào về sau, đạo lý này vẫn mãi mãi đúng và cần được gìn giữ
Đó là lý do tuyến bài "Hồn thiêng sông núi, Hồn thiêng dân tộc" được ra đời - như những nến tâm hương để nhắc nhở mỗi người hãy nhớ đến công ơn của các vua hiền, danh tướng, danh nhân và những liệt sĩ vô danh đã hy sinh để xây dựng nên đất nước ngàn năm văn hiến.
Không phải nước nào cũng có ngày giỗ Tổ như Việt Nam đâu nhé!
Thật ra một số nước khác cũng có truyền thuyết về vị tổ chung. Như Nhật Bản tin họ là con cháu nữ thần Thái Dương, hay người Hán ở Trung Quốc cho rằng họ là con cháu Phục Hy và Nữ Oa. Nhiều nước ở Lưỡng Hà, Ấn Độ cổ cũng có truyền thuyết về thần tổ tiên.
Nhưng mà, chỉ có Việt Nam mới có chung một ngày giỗ Tổ và tổ chức lễ giỗ Tổ long trọng thế này thôi! That's what makes us special
Plot twist: Tại sao phải đến thế kỷ 15 mới đưa Vua Hùng vào chính sử?
OK, story time! Thời kỳ Hùng Vương thuộc về huyền sử nên trong bộ sử đầu tiên của nước ta là "Đại Việt sử ký" của Lê Văn Hưu làm thời Trần, chỉ chép từ vua Triệu Vũ Đế đến hết triều Lý thôi - tức là những thời đại có bằng chứng rõ ràng.
Đến thời Lê Nhân Tông, Phan Phu Tiên mới chép thêm từ thời Trần Thái Tông đến khi Lê Thái Tổ lên ngôi. Vậy là từ thời Lý về trước, triều đình chưa xác định chính thức thời đại Hùng Vương.
"Đại Việt sử lược" ra đời sau đó cũng có nhắc đến Văn Lang, nhưng rất sơ sài luôn, không viết gì về Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân cả.
Thậm chí khi Nguyễn Trãi soạn bài "Đại cáo bình Ngô" sau cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, ông cũng chỉ viết: "Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập. Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương". Tức là lúc đó họ vẫn coi nhà Triệu là khởi đầu lịch sử nước ta.
Phải đến đời vua Lê Thánh Tông, khi được giao soạn bộ "Đại Việt sử ký toàn thư", Ngô Sĩ Liên mới chính thức bổ sung thời đại họ Hồng Bàng và các vua Hùng vào, trở thành thời đại đầu tiên trong lịch sử thay vì nhà Triệu
Trong quá trình biên soạn, ngoài các bộ chính sử và sử sách Trung Quốc, Ngô Sĩ Liên còn thu thập từ nhiều nguồn khác như dã sử, "Việt điện u linh" hay "Lĩnh Nam chích quái" được biên chép từ thời Trần cùng với những lời truyền tụng. Lần đầu tiên, truyện Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân và Hùng Vương từ "Lĩnh Nam chích quái" được đưa vào quốc sử chính thức.
Thực ra các truyền thuyết về thời đại Vua Hùng đã có từ nghìn đời rồi đấy! Chuyện trăm trứng gắn với quá trình di cư của tổ tiên. Thánh Gióng gắn với thời kỳ đồ sắt, rèn giáp sắt. Sơn Tinh – Thủy Tinh về quá trình trị thủy. Còn bánh chưng – bánh dày, dưa hấu... cho biết về phong tục xưa
Lý do Ngô Sĩ Liên làm vậy?
Trong bài biểu dâng sách, Ngô Sĩ Liên chỉ ghi ngắn gọn "Thêm vào Hồng Bàng, Thục vương ngoại kỷ" mà không giải thích rõ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng ông muốn nước ta có lịch sử lâu dài để sánh ngang với Trung Quốc - họ tự hào có lịch sử 5.000 năm (kể cả thời kỳ Tam Hoàng, Ngũ Đế mang tính huyền thoại).
Tại sao xưa tổ tiên thờ Vua Hùng chứ không phải Lạc Long Quân hay Lộc Tục? Có lẽ các sử quan muốn xác định mốc bắt đầu hình thành nhà nước đầu tiên trong lịch sử, dù chỉ là sơ khai nhất.
Trong phần "Phàm lệ" của "Đại Việt sử ký toàn thư" viết: "Kinh Dương Vương là vua bắt đầu được phong của nước Đại Việt". Tuy nhiên các tác giả cũng thừa nhận "Từ Hùng Vương trở về trước, không có niên biểu, thứ tự các đời vua không thể biết được".
Cả "Lĩnh Nam chích quái" và "Đại Việt sử ký toàn thư" đều bắt đầu từ họ Hồng Bàng, từ chuyện Kinh Dương Vương cho đến khi Lạc Long Quân và Âu Cơ chia 50 người con theo mẹ về núi, 50 người con theo cha về miền Nam và phong người con trưởng làm Hùng Vương, đóng đô ở Châu Phong.
Toàn thư viết, Hùng Vương đặt quốc hiệu Văn Lang, chia nước làm 15 bộ, đặt văn tướng gọi là Lạc hầu, tướng võ gọi là Lạc tướng. Các nhà nghiên cứu cho rằng chế độ này tương tự chế độ lang đạo của người Mường kéo dài về sau ️
"Đồng bào" - Từ ngữ ý nghĩa sâu sắc của người Việt
Từ truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ với câu chuyện bọc trăm trứng mà ta có từ "đồng bào" (cùng chung một bọc), để nhớ rằng tất cả người Việt đều là con cháu của các Vua Hùng, của Lạc Long Quân và Âu Cơ. "Chim có tổ, người có tông" - người Việt không chỉ nhớ ông bà dòng họ mà còn nhớ cội nguồn của đất nước, dân tộc!
Từ "đồng bào" nhắc nhở mình luôn yêu thương, sát cánh bên nhau, đặc biệt lúc khó khăn. Kéo theo đó là hàng loạt câu ca dao, tục ngữ như "lá lành đùm lá rách", "người trong một nước phải thương nhau cùng"…
Tâm niệm "đồng bào" giúp người Việt giữ gìn bản sắc văn hóa qua biến thiên lịch sử, kể cả qua hàng nghìn năm bị Trung Quốc đô hộ mà vẫn không bị đồng hóa.
Bằng sự đoàn kết, với ý chí của những người gắn kết bởi cùng nguồn cội, người Việt đã không khuất phục trước nhiều kẻ xâm lược, để giữ vững độc lập, chủ quyền và văn hóa cha ông cho thế hệ chúng ta
Từ thời Lê, việc thờ Vua Hùng được coi trọng
Trong lịch sử, khi triều đại phong kiến Việt Nam vững mạnh, đặc biệt khi Nho giáo được coi trọng như thời Hậu Lê, việc xác định thời đại Hùng Vương và tục thờ cúng Vua Hùng cũng được chú trọng. Đó là lý do sử thời Lê bắt đầu viết về Kỷ Họ Hồng Bàng.
"Ngọc phả Hùng Vương" chép lại từ thời Hồng Đức (thời Lê Thánh Tông) kể rằng từ thời nhà Đinh, Lê, Lý, Trần đã có hương khói trong đền thờ Vua Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh - nơi tương truyền có mộ Hùng Vương thứ sáu và là khu vực kinh đô nước Văn Lang xưa. Từ đời Lê Thánh Tông về sau, sách sử vẫn nhắc đến nghi lễ tưởng nhớ Vua Hùng do nhân dân địa phương thực hiện.
Ngày giỗ Tổ - Ngày hội của cả dân tộc
Là vị tổ chung của cả nước, ngày giỗ Vua Hùng không chỉ của người Kinh mà còn là ngày lễ chung của các dân tộc trong mái nhà Việt Nam, chính thức là ngày quốc lễ được nhà nước công nhận.
Mỗi người dân mang dòng máu Việt, dù ở đâu trên thế giới, đến ngày giỗ Tổ đều hướng về cội nguồn, cùng ghi nhớ và tự hào về lịch sử, văn hóa nghìn năm của dân tộc
Nguồn: soha.vn