ChangTeen2353
New member
Hôm 15/1, quốc đảo Tonga ở Thái Bình Dương (cách New Zealand khoảng 2.000 km) đã phải đối mặt với một thảm họa thiên nhiên cực kỳ kinh hoàng khi núi lửa Hunga Tonga-Hunga Ha'apai phun trào, kéo theo cơn sóng thần "bá đạo" luôn
Theo AP, cả thế giới đã phải "trố mắt" khi nhìn ảnh vệ tinh: vụ nổ núi lửa ngầm tạo ra đám mây hình nấm khổng lồ, sức công phá tương đương... 666 quả bom nguyên tử ơi là ơi! Sóng thần và sóng xung kích lan tỏa khắp nơi. Nhưng mà câu hỏi đặt ra là: tại sao vụ nổ lại "xịn" đến vậy? Sóng thần lan xa thế nào? Và rồi sao nữa?
Các nhà khoa học New Zealand, bao gồm Giáo sư Shane Cronin từ Đại học Auckland (chuyên về núi lửa) và chuyên gia Emily Lane từ Viện Nghiên cứu Nước & Khí quyển Quốc gia, đã lên tiếng giải thích về hiện tượng "nghìn năm có một" này.
Vụ nổ siêu mạnh nhưng... ngắn thôi
Vụ nổ núi lửa Tonga hôm 15/1 tuy cực kỳ mạnh mẽ nhưng chỉ kéo dài có... 10 phút thôi nha! Đám mây núi lửa bay cao hơn 30 km (bay lên tận tầng bình lưu luôn), khác hẳn mấy vụ phun trào khác có thể kéo dài hàng giờ.
Theo Giáo sư Cronin, đây là vụ phun trào lớn nhất thế giới trong 30 năm qua. Độ cao của đám tro bụi, hơi nước và khí có thể sánh ngang với vụ phun trào huyền thoại của núi Pinatubo ở Philippines năm 1991 (vụ đó làm hàng trăm người thiệt mạng luôn đó).
Tại sao lại nổ "khủng" thế?
Nguyên nhân là do dung nham bên trong núi lửa chịu áp suất cực lớn, khí tích tụ bên trong ngập trời luôn. Chỉ cần một vết nứt nhỏ thôi là áp suất giảm đột ngột, khí mở rộng và BOOM - vụ nổ magma diễn ra!
Giáo sư Cronin giải thích thêm: miệng núi lửa Tonga nằm ở độ sâu khoảng 200m dưới mực nước biển - đây chính là độ sâu "vàng" để tạo ra vụ nổ siêu to. Khi nước biển tràn vào núi lửa, nó lập tức biến thành hơi nước, khiến vụ nổ nhanh và mạnh hơn gấp bội. Phản ứng liên hoàn đó mà!
Tại sao sóng thần lại lan "khắp chốn"?
Nhiều nhà khoa học cũng phải "shock" vì đây là vụ phun trào hiếm hoi tạo ra sóng thần cao tới 1m lan khắp Thái Bình Dương. Cơn sóng thần này đã phá hủy nhiều tàu thuyền ở New Zealand, gây tràn dầu và làm 2 người chết đuối ở Peru nữa
Chuyên gia Lane cho biết thông thường sóng thần trên đại dương được kích hoạt bởi động đất ở các khu vực rộng lớn, chứ không phải từ một ngọn núi lửa "tí hon" giữa đại dương. Có thể do sườn núi ngầm bị sụp đổ, hoặc do nước dịch chuyển mạnh.
Một giả thuyết cực thú vị là: sóng xung kích (hay "tiếng nổ âm thanh") từ núi lửa đã lan ra với tốc độ gần bằng tốc độ âm thanh. Làn sóng này truyền đi nửa vòng Trái Đất, lan tận đến Anh, và có thể đã "buff thêm sức mạnh" cho sóng thần. Wild quá!
Theo National Geographic, núi lửa còn tạo ra hàng chục ngàn lần phóng điện nữa. Có lúc, nó phóng tới 200.000 lần phóng điện trong một giờ!
Kathleen McKee, nhà nghiên cứu âm thanh núi lửa tại Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos (New Mexico, Mỹ) giải thích: khi magma từ vỏ Trái Đất gặp vùng nước nông, nó bị đốt nóng mạnh và bốc hơi. Magma nổ thành hàng triệu mảnh nhỏ. Càng nhiều hạt và càng mịn, càng tạo ra nhiều tia sét. Physics đỉnh cao!
Tro bụi phủ Tonga có độc không? ️
Ông Cronin trấn an rằng tro bụi có tính axit nhẹ nhưng không độc đâu nha. Người dân vẫn có thể uống nước mưa ngay cả khi có tro rơi vào. Tro chỉ làm nước có tính axit và mặn hơn một chút thôi. Ông khuyên nếu khan hiếm nước trong thảm họa, dùng nước nhiễm tro vẫn an toàn hơn nước đọng có vi khuẩn.
New Zealand và các nước khác đang hối hả chuyển nước và nguồn viện trợ đến Tonga. Ông Cronin còn chia sẻ một điều positive: tất cả đất ở Tonga đều từ tro núi lửa, và lớp tro mới này sẽ nhanh chóng trôi vào đất, khiến đất trở nên màu mỡ hơn đó!
Vụ phun trào có làm Trái Đất mát hơn không?
Những vụ phun trào khổng lồ đôi khi có thể làm mát toàn cầu tạm thời do lưu huỳnh điôxít được bơm vào tầng bình lưu. Tuy nhiên, Giáo sư Alan Robock từ Đại học Rutgers cho biết các phép đo vệ tinh ban đầu cho thấy lượng lưu huỳnh điôxít từ Tonga chỉ ảnh hưởng rất nhỏ, có thể chỉ hạ nhiệt độ toàn cầu có 0,01 độ C thôi. Basically là không đáng kể lắm
Rồi sao nữa? What's next?
Ông Cronin đưa ra 2 kịch bản chính:
Kịch bản 1: Núi lửa đã "kiệt sức" và sẽ "ngủ đông" trong 10-20 năm tới, chờ magma từ từ hình thành trở lại.
Kịch bản 2: Magma mới tăng lên nhanh để thay thế lượng đã nổ. Trong trường hợp này, có thể vẫn còn những vụ phun trào nữa.
Tuy nhiên, ông tin rằng những vết nứt do vụ nổ 15/1 gây ra sẽ giúp nhiều khí thoát ra hơn, nên các vụ phun trào tiếp theo (nếu có) sẽ nhỏ hơn, ít nhất là trong thời gian gần. Các chuyên gia đều đồng ý rằng cần theo dõi sát sao núi lửa này và các "anh em" khác ở Tonga để dự đoán tốt hơn nhé!
Hôm 19/1, nhà chức trách xác nhận 3 người thiệt mạng trong thảm họa kép núi lửa - sóng thần này. Nhiều người dân trên các đảo nhỏ bị ảnh hưởng nặng nề, hàng chục ngôi nhà bị phá hủy. Chính phủ Tonga đã thực hiện sơ tán người dân khỏi các đảo Atata, Mango và Fonoifua.
Hải quân Tonga đã vận chuyển nước uống, lương thực, lều và đội ngũ y tế tới đảo Ha'apai, đồng thời gửi thêm đồ cứu trợ tới Mangao, Fonoifua và Namuka do mức độ thiệt hại nghiêm trọng. Cầu mong mọi người sớm vượt qua giai đoạn khó khăn này
Nguồn: soha.vn