Vụ gian lận thi THPT 2026 ở Tuyên Quang đang gây bão MXH, kéo theo một câu hỏi cực nóng: Nếu thí sinh ngồi trong phòng thi thấy bạn gian lận mà không nói thì có bị sao không?
Biết người khác gian lận mà không báo, có phạm luật không?
Theo báo Thanh Niên, ngay khi vụ việc nổ ra, nhiều người đặt câu hỏi: Những bạn cùng phòng thi, nhìn thấy hoặc nghi ngờ có drama nhưng không lên tiếng thì phải chịu trách nhiệm như nào?
Nếu xem Quy chế thi THPT hiện tại thì mọi thứ đã quy định rõ ràng lắm rồi: cấm mang điện thoại, tài liệu vào phòng thi; cấm trao đổi bài; cấm dùng thiết bị thu phát thông tin... Vi phạm thì sẽ bị khiển trách, cảnh cáo hoặc đình chỉ thi.
Nhưng điểm quan trọng là: Quy chế KHÔNG có điều khoản nào bắt buộc thí sinh phải báo ngay cho giám thị khi phát hiện người khác gian lận
Nghĩa là nếu bạn chỉ "biết" hoặc "nghi ngờ" có người gian lận, nhưng không tham gia, không tiếp tay, không hưởng lợi từ việc đó → việc im lặng, theo quy chế hiện tại, chưa đủ cơ sở để xử lý kỷ luật
Về nguyên tắc thì trách nhiệm bảo đảm kỳ thi nghiêm túc vẫn thuộc về hội đồng thi, giám thị, thanh tra chứ không phải thí sinh.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng nếu quy chế có thêm cơ chế khuyến khích thí sinh phản ánh những dấu hiệu bất thường một cách an toàn và được bảo vệ thì sẽ giúp phát hiện gian lận hiệu quả hơn nhiều
Khoảng trống trong quy chế khiến việc phát hiện tiêu cực khó khăn
Thực tế ở nhiều trường, không ít bạn học sinh có ý thức trung thực và đã chủ động phản ánh các trường hợp quay cóp trong kỳ kiểm tra. Tác giả bài viết từng chứng kiến nhiều bạn học sinh bí mật báo cho giám thị về trường hợp quay cóp trong kỳ thi cuối kỳ. Sau đó nhà trường trích xuất camera để xác minh và xử lý sau khi buổi thi kết thúc.
Nhưng với kỳ thi THPT - kỳ thi cấp quốc gia quan trọng vậy - quy chế hiện hành lại chưa có hướng dẫn cụ thể về việc thí sinh cần làm gì khi phát hiện tiêu cực
Khoảng trống này khiến việc phát hiện vi phạm ngay trong lúc thi gặp nhiều khó khăn. Trong nhiều trường hợp, người ngồi gần hoặc trực tiếp chứng kiến lại chính là các bạn thí sinh.
Nếu không có cơ chế rõ ràng, đa số các bạn sẽ chọn cách im lặng vì sợ ảnh hưởng đến bài thi của mình, sợ bị liên lụy, bị bạn bè xa lánh hoặc đơn giản là không biết việc báo tin có được bảo vệ hay không
Đã đến lúc Bộ GD&ĐT cần nghiên cứu bổ sung quy định mới?
Từ thực tế trên, nhiều ý kiến cho rằng Bộ GD&ĐT nên nghiên cứu bổ sung thêm quy định để hoàn thiện nội quy thi.
Tuy nhiên, việc sửa đổi cần theo hướng khuyến khích sự trung thực và bảo vệ người phản ánh tiêu cực thay vì biến học sinh thành lực lượng giám sát bắt buộc trong phòng thi ️
Theo đó, quy chế có thể bổ sung điều khoản khẳng định quyền và trách nhiệm của thí sinh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Ví dụ: nếu phát hiện người khác dùng điện thoại, nhận đáp án từ bên ngoài hoặc gian lận rõ ràng, thí sinh có thể báo ngay với giám thị hoặc trưởng điểm thi bằng hình thức phù hợp, đảm bảo không ảnh hưởng đến quá trình làm bài.
Quan trọng hơn, quy chế cần xây dựng cơ chế tiếp nhận thông tin bảo mật để bảo vệ người báo tin
Đây là yếu tố then chốt vì thực tế nhiều bạn ngần ngại lên tiếng vì lo bị trả thù, bị cô lập hoặc chính mình bị nghi ngờ có liên quan. Nếu có quy trình bảo mật rõ ràng, việc phát hiện tiêu cực sẽ hiệu quả hơn nhiều!
Cần phân định rõ trách nhiệm giữa người biết và người tham gia gian lận
Một nội dung khác được nhiều chuyên gia đề xuất là quy chế cần xác định rõ ranh giới trách nhiệm giữa ba trường hợp hoàn toàn khác nhau:
• Thứ nhất: Thí sinh không hề biết có hành vi gian lận
• Thứ hai: Thí sinh biết nhưng không tham gia, không tiếp tay và không hưởng lợi
• Thứ ba: Thí sinh biết, trực tiếp tham gia hoặc sử dụng kết quả từ hành vi gian lận
Việc phân định rõ từng trường hợp sẽ giúp quá trình xem xét trách nhiệm minh bạch hơn, tránh tình trạng đánh đồng mọi thí sinh có mặt tại hiện trường đều phải chịu trách nhiệm như nhau
Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng không nên bổ sung quy định kiểu "thí sinh phát hiện tiêu cực mà không tố giác sẽ bị xử lý".
Theo các chuyên gia, đây là quy định rất khó áp dụng trong thực tế vì trong phòng thi, thí sinh đang tập trung làm bài và không phải lúc nào cũng đủ căn cứ để khẳng định điều mình quan sát được là hành vi gian lận.
Bên cạnh đó, việc chứng minh một thí sinh "đã biết" hay "không biết" cũng vô cùng phức tạp, dễ dẫn đến suy diễn và phát sinh tranh cãi trong quá trình xử lý
Vụ tiêu cực tại Tuyên Quang được xem là bài học đắt giá đối với công tác tổ chức kỳ thi THPT 2026. Không chỉ đặt ra yêu cầu bịt kín các lỗ hổng trong khâu quản lý, bảo mật đề thi và bài thi, sự việc còn cho thấy cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện nội quy dành cho thí sinh.
Một quy chế thi hiện đại không chỉ quy định rõ những điều cấm mà còn cần định hướng cách ứng xử đúng đắn trước những biểu hiện thiếu trung thực trong phòng thi. Việc xây dựng cơ chế khuyến khích phản ánh tiêu cực, bảo vệ người cung cấp thông tin và phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể sẽ góp phần xây dựng môi trường thi cử công bằng, minh bạch, nâng cao tính liêm chính trong giáo dục và củng cố niềm tin của xã hội đối với các kỳ thi quốc gia
Nguồn: techz.vn