Chuyên gia thuế Nguyễn Văn Phụng - người từng làm Cục trưởng cục thuế Doanh nghiệp lớn, Tổng cục thuế (giờ là Cục thuế) - vừa có những chia sẻ siêu thú vị về con số kỷ lục này. Theo ông, đằng sau con số "khủng" đó không chỉ đơn thuần là kinh tế phát triển, mà còn là kết quả của cả một cuộc cách mạng quản lý thuế dựa trên data trong hơn 10 năm qua
Năm 2025 ghi nhận mốc lịch sử khi tổng thu NSNN đạt 2,65 triệu tỷ đồng, tăng 34,7% so với dự toán và tăng gần 30% so với năm trước. Ông đánh giá sao về mức tăng trưởng ấn tượng này?
Con số 2,65 triệu tỷ đồng thu NSNN năm 2025 thực sự là kỷ lục đỉnh của chóp luôn! Nó tương đương 20,7% quy mô GDP đấy nhé.
Sự tăng vọt này đến từ nhiều lý do lắm. Đầu tiên và cũng là gốc rễ của mọi thứ vẫn là sản xuất kinh doanh phát triển, GDP tăng trưởng khủng lên tới +8,02%. Trong đó công nghiệp, xây dựng và dịch vụ là những khu vực đóng góp giá trị gia tăng lớn tăng cao hơn; tiếp theo, giá đất để quản lý thu thuế sát thị trường cũng là một nguyên nhân. Quan trọng hơn cả, hệ thống data giờ đã được liên thông xịn xò, giúp cơ quan quản lý phát hiện những case nợ thuế dễ như ăn kẹo Việc chần chừ hay trốn tránh nghĩa vụ thuế giờ không còn ez nữa rồi. Đồng thời, công tác quản trị thuế ngày càng pro, doanh nghiệp cũng nhận ra rằng để nợ thuế kéo dài không chỉ tốn tiền mà còn mất uy tín nữa. Vì vậy, năm 2025 chứng kiến nhiều doanh nghiệp chủ động hoàn thành nghĩa vụ với NSNN.
Theo tôi, điểm highlight nhất trong bức tranh thu NSNN thời gian qua chính là hiệu quả của quá trình chuyển đổi số trong quản lý thuế, đặc biệt là việc triển khai hóa đơn điện tử kết nối, tập trung và liên thông dữ liệu. Đây là một bước tiến siêu to khổng lồ sau hàng chục năm chuẩn bị và tích cực triển khai.
Trước đây, nhiều hộ kinh doanh cứ nghĩ nộp thuế khoán là nộp theo một mức fix cứng, trong khi thực tế họ thuộc diện phải nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu nhưng lại kê khai không đầy đủ. Khi hệ thống data được kết nối, cơ quan thuế có thể đối chiếu hoạt động kinh doanh với các đối tác của họ (đơn giản là doanh thu của A chính là chi phí của B), từ đó phát hiện phần doanh thu chưa kê khai và truy thu thuế. Vì vậy, một phần số thu ngân sách năm 2025 đến từ việc người nộp thuế chủ động kê khai, nộp bổ sung và thực hiện nghĩa vụ đối với các khoản doanh thu còn thiếu, kể cả của những năm trước.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đây không phải là thành tích của riêng năm 2025 mà là kết quả của cả một quá trình hiện đại hóa ngành thuế kéo dài nhiều năm. Từ hóa đơn thông thường đến hóa đơn điện tử, rồi hóa đơn điện tử kết nối, và chỉ khi data được liên thông mới có thể phát hiện các sai phạm và mở rộng cơ sở thu. Chính vì vậy, năm 2025 xuất hiện một số khoản thu bất thường từ việc truy thu và người nộp thuế khai bổ sung. Nguồn thu tăng lên xuất hiện ở tất cả các khối luôn: từ doanh nghiệp bất động sản, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh cho đến hộ kinh doanh.
Bên cạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế, theo ông còn những thay đổi nào đáng chú ý về thu NSNN?
Tôi nhận thấy thay đổi đầu tiên là việc triển khai thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu đã góp phần tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Trước đây, nhiều người cho rằng doanh nghiệp nước ngoài được hưởng nhiều ưu đãi nên mức đóng góp chưa tương xứng. Tuy nhiên, với cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu, họ vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Phần chênh lệch phát sinh ngoài mức ưu đãi không mất đi mà được đưa vào Quỹ hỗ trợ đầu tư để tái đầu tư cho nền kinh tế, đồng thời tiếp tục ưu tiên hỗ trợ chính các doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ thuế.
Một thay đổi quan trọng khác là môi trường kinh doanh giờ trong sáng hơn hẳn. Sau khi có chủ trương xử lý quyết liệt hàng giả, gian lận thương mại và đẩy mạnh áp dụng hóa đơn điện tử kết nối, nhiều giao dịch thực tế giữa doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã được phản ánh đầy đủ hơn.
Ông từng chia sẻ rằng: "Không quan trọng thu bao nhiêu, mà quan trọng nguồn thu đến từ đâu?". Vậy ông đánh giá sao về chất lượng thu NSNN trong thời gian qua?
Tôi cho rằng chất lượng nguồn thu đã bước đầu có sự chuyển dịch theo hướng tích cực rồi. Mặc dù các khoản thu từ đất đai và tài nguyên khoáng sản vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, nhưng các khoản thu lớn có được cũng phải từ quá trình sản xuất kinh doanh, tích lũy và tiêu dùng trong nền kinh tế như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt đã có sự tăng lên. Đây là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang thực sự dựa vào sản xuất kinh doanh chứ không phải "ăn vào núi" nữa ️
Một điểm đáng chú ý khác là trong nhóm các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn đã bắt đầu xuất hiện xu hướng chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn. Nhiều doanh nghiệp điện lực đã đầu tư vào năng lượng tái tạo như thủy điện, điện gió, điện mặt trời
Dù những khoản đầu tư này mới được triển khai trong những năm gần đây và cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả, nhưng điều quan trọng là định hướng đầu tư đã thay đổi rồi.Tương tự, một số doanh nghiệp trong lĩnh vực dầu khí và nhiệt điện cũng đã chú trọng phát triển kinh tế tuần hoàn, như thu hồi xỉ than, tro xỉ để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc làm nguyên liệu cho các ngành khác. Hiệu quả của những khoản đầu tư này chưa thể thấy ngay trong số thu ngân sách năm 2025, nhưng qua báo cáo tài chính và xu hướng sử dụng vốn, có thể thấy doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển dịch cơ cấu đầu tư theo hướng bền vững hơn. Đó cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn thu ngân sách trong những năm tới.
Theo dữ liệu thống kê, top 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất đã đóng góp gần 1 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 1/3 tổng thu NSNN. Ông nhìn nhận sao về con số này?
Đây là một con số rất ấn tượng và trước hết phải ghi nhận những đóng góp siêu to khổng lồ của các doanh nghiệp này đối với NSNN
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, con số đó cũng phản ánh hai mặt.
Thứ nhất, chỉ khoảng 200 doanh nghiệp, trong tổng số gần 1 triệu doanh nghiệp trên cả nước, lại đóng góp hơn 1/3 tổng thu ngân sách. Điều đó cho thấy nguồn thu vẫn đang tập trung khá lớn vào một nhóm doanh nghiệp quy mô lớn thuộc các lĩnh vực bất động sản, dầu khí, sản xuất mặt hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Trong đó khối doanh nghiệp thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng vẫn giữ được mức nộp khá ổn, phản ánh kết quả kinh doanh tốt do đẩy mạnh chuyển đổi số, cơ cấu lại hoạt động kinh doanh. Số thu từ các doanh nghiệp nhà nước cũng rất ấn tượng, không chỉ bao gồm các loại thuế, mà còn có cả khoản nộp lợi nhuận sau thuế từ nguồn vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Thứ hai, tỷ trọng đóng góp cao của nhóm này cũng cho thấy các khu vực còn lại của nền kinh tế vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Nếu khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các ngành kinh tế khác phát triển mạnh hơn, nguồn thu ngân sách sẽ được phân bổ đồng đều hơn.
Trong bảng xếp hạng VNTAX200, nhóm bất động sản và các lĩnh vực liên quan vẫn chiếm khoảng 25%. Trong khi đó, nhóm công nghệ lại khá khiêm tốn khi đóng góp chưa tới 10%. Ông có nhận xét gì về thực trạng này?
VNTAX200 cho thấy nguồn thu ngân sách hiện nay vẫn chủ yếu đến từ các ngành kinh tế trụ cột như năng lượng, dầu khí và bất động sản. Riêng với bất động sản, việc nguồn thu tăng lên có hai nguyên nhân. Thứ nhất, chúng ta vẫn sử dụng một lượng lớn quỹ đất để phát triển các dự án. Thứ hai, cơ quan quản lý Nhà nước đang thực hiện chủ trương định giá đất sát với giá thị trường để bảo đảm thu đúng, thu đủ. Khi giá đất được xác định sát thực tế, trên cùng một đơn vị diện tích, giá trị đất cao hơn thì số tiền thu về ngân sách sẽ lớn hơn.
Tuy nhiên, theo tôi đây không phải là nguồn thu bền vững trong dài hạn đâu nhé. Khi Luật Đất đai được hoàn thiện và quy hoạch không gian phát triển mới được triển khai, nguồn thu từ đất có thể vẫn duy trì ở mức cao trong giai đoạn 2026-2027. Tuy nhiên, tôi kỳ vọng sau thời điểm đó, cơ cấu nguồn thu sẽ chuyển dịch rõ hơn sang các hoạt động sản xuất, kinh doanh và những ngành tạo ra giá trị gia tăng cao.
Đối với lĩnh vực công nghệ, các doanh nghiệp như Viettel, FPT, CMC hay Misa đều đang tăng trưởng và là những đơn vị tiên phong tạo ra dịch vụ có giá trị gia tăng cao Lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán và không ít doanh nghiệp sản xuất đã và đang thực hiện chuyển đổi số để có năng suất, hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên, so với kỳ vọng, khu vực này vẫn đang trong quá trình chuyển dịch. Không ít doanh nghiệp công nghệ hiện vẫn chủ yếu làm gia công, chưa làm chủ được công nghệ lõi. Khi giá trị gia tăng chưa cao thì mức đóng góp vào ngân sách cũng chưa thể lớn được. Dù vậy, tôi ghi nhận đóng góp của một số doanh nghiệp công nghệ, trong đó có Viettel, đã tăng lên đáng kể trong thời gian gần đây.
Ông nhiều lần nhấn mạnh nguồn thu bền vững phải đến từ sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo. Vậy để tạo ra sự chuyển dịch đó, doanh nghiệp Nhà nước và khu vực tư nhân cần được phân vai như thế nào?
Doanh nghiệp Nhà nước có vai trò rất quan trọng, trong đó việc thực hiện nghĩa vụ nộp ngân sách là yêu cầu theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, vai trò lớn hơn của khu vực này là dẫn dắt các xu hướng phát triển mới, đầu tư vào hạ tầng và các dịch vụ nền tảng để tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia.
Trong bối cảnh thế giới còn nhiều bất ổn, tôi cho rằng doanh nghiệp Nhà nước cần tập trung vào đúng vai trò của mình là giữ ổn định kinh tế, đầu tư vào các ngành trụ cột, và dịch vụ thiết yếu để tạo nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế. Khi xảy ra các cú sốc, khu vực này phải đủ sức làm trụ cột và điểm tựa cho các thành phần kinh tế khác.
Thực tế, quy mô của các doanh nghiệp nhà nước lớn nên đóng góp vào NSNN ổn định hơn, do đó động lực tăng trưởng mạnh mẽ sẽ chủ yếu đến từ khối tư nhân. Điều này dựa trên hai góc độ. Một là bản thân khu vực tư nhân tự lớn lên. Hai là Nhà nước cũng thay đổi cơ chế, chuyển giao bớt công việc sang cho khối tư nhân. Doanh nghiệp nhà nước nên tập trung vào những việc to tát, đầu tư công nghệ, còn những việc nhỏ hãy nhường lại cho tư nhân tự làm.
Nguồn: autopro.com.vn