Theo các chuyên gia quân sự, nhìn vào trang phục, vũ khí và chiến thuật của quân đội Trung Quốc những năm gần đây là thấy ngay... bóng dáng quân đội Mỹ xuất hiện khắp nơi!
Giới tướng lĩnh Mỹ hay truyền tai nhau câu này: "Quân đội Trung Quốc là học trò giỏi nhất của quân đội Mỹ đấy". Nghe có vẻ khen nhưng mà... cũng hơi mỉa mai nhỉ?
Báo cáo của Hội đồng Khoa học Quốc phòng Mỹ năm 2013 đã bóc phốt rằng nhiều bản thiết kế vũ khí tối mật của Mỹ - từ hệ thống phòng thủ tên lửa, tàu chiến đến máy bay chiến đấu - đều bị tin tặc Trung Quốc "ghé thăm" trong thời gian dài.
Đặc biệt, truyền thông Mỹ còn bắt trend các video và ảnh vũ khí của Trung Quốc rò rỉ gần đây, phát hiện nhiều thiết kế trông y chang hệ thống vũ khí của Mỹ luôn!
Các chuyên gia nhận định, từ thời Chiến tranh Lạnh, Trung Quốc đã bắt đầu hành trình "học tập" quân đội Mỹ - có khi công khai, có khi... lén lút.
Đổi hình thức nhưng bản chất vẫn vậy thôi
Đầu năm 2016, Chủ tịch quân ủy trung ương Trung Quốc Tập Cận Bình quyết định cải tổ quân đội theo kiểu "đại trùng tu". Cụ thể là thay 7 đại quân khu bằng 5 đại chiến khu và chia 4 tổng cục lớn thành 15 đơn vị chức năng.
Giới quan sát cho rằng ông Tập đang build quân đội theo mô hình kim tự tháp. Nhưng vấn đề là... mô hình này dễ "đổ" lắm! Đặc biệt khi tất cả quyền lực đều nằm trong tay một người, thì các tướng lĩnh dưới quyền đều bị hạn chế quyền hành đáng kể.
Trước khi cải tổ, nhiều người nghĩ rằng quân đội Trung Quốc sẽ bỏ mô hình Liên Xô để theo mô hình Mỹ. Nhưng sau khi cải tổ xong, các chuyên gia quân sự đã khẳng định: Mô hình quân đội Mỹ sẽ không work với quân đội Trung Quốc đâu!
Đô đốc Scott Swift - Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương (Mỹ) đã nhận xét: "Do bị tập trung quyền lực nên quân đội Trung Quốc không có cơ hội thực hiện các chính sách cải cách tích cực. Vì vậy, ông Tập cũng chỉ là người copy-paste chứ không thể trở thành người sáng tạo".
Ông Huỳnh Đông - chuyên gia quân sự Macau (Trung Quốc) cho rằng, một quân đội theo cơ chế quyền lực tập trung chỉ có thể học quân đội Mỹ về mặt ngoài như điều lệ và vũ khí, chứ không thể học được cái cốt lõi nhất: Chia sẻ quyền lực.
"Hiện có rất nhiều mâu thuẫn trong công cuộc cải tổ quân đội của Trung Quốc. Một mặt học theo quân đội Mỹ, mặt khác lại vẫn đi theo lối mòn cũ của Liên Xô. Họ không thể phân tán quyền lực mà lại cứ chạy theo cấu trúc siêu ổn định, cho nên dù có thay đổi thế nào cũng đều bất khả thi", ông Huỳnh nhấn mạnh.
Trong khi đó, chuyên gia bình luận quân sự quốc tế Ngô Qua (Trung Quốc) bình luận: "Mọi việc liên quan đến quân đội đều phải thông qua Chủ tịch Tập Cận Bình, không có chuyện ủy thác cho các tướng lĩnh cấp cao như trước đây".
Chính ủy Đại học Quốc phòng Trung Quốc, Thượng tướng Lưu Á Châu cũng từng đề cập đến mâu thuẫn giữa sự ổn định chính trị và hiệu quả chỉ huy.
Ông cho rằng hệ thống chỉ huy theo cấu trúc kim tự tháp của quân đội Trung Quốc sẽ rất khó để áp dụng vào chiến tranh hiện đại, đặc biệt là chiến tranh thông tin.
Quân đội Trung Quốc đã trải qua nhiều lần thay đổi, bề ngoài có vẻ khác nhưng hình thức quyền lực tập trung vẫn còn nguyên đó thôi.
Yếu tố con người bị bỏ quên
Tháng 3/2016, tạp chí Lịch sử quân sự (Trung Quốc) nhận định: "Hiện đại hóa con người và hiện đại hóa quan niệm là khâu quan trọng nhất và cũng khó khăn nhất trong mọi quá trình hiện đại hóa.
Cuộc cải cách quân sự mà Trung Quốc từ thời cận hiện đại tiến hành thường được thực hiện từ trên xuống dưới, thiếu nền tảng xã hội vững chắc.
Trong khi [người] thực hiện quyết sách cải tổ chỉ chú trọng đến những tinh anh chính trị cấp cao mà bỏ qua vai trò của các thành viên cấp dưới, trên thực tế, đối tượng sau mới là ngọn nguồn của tinh thần chiến đấu, tinh thần quân đội".
Bà Oriana Skylar Mastro - Giáo sư thuộc Đại học Georgetown (Mỹ) nhận định, từ nhiều năm trước, Trung Quốc bắt đầu hiện đại hóa trang thiết bị và kỹ thuật quân sự nhưng gần đây mới bắt đầu hiện đại hóa "con người" và hệ thống quân đội.
Trái ngược với chế độ đãi ngộ "xịn xò" của binh lính Mỹ (dù đang phục vụ hay về hưu), thì chế độ đãi ngộ quân ngũ yếu kém của quân đội Trung Quốc đã dẫn đến chất lượng "con người" sa sút nghiêm trọng.
Theo thống kê, từ sau Đại hội Khóa XII đảng cộng sản Trung Quốc (2012) đến nay, số lượng tướng lĩnh quân đội "ngã ngựa" đã lên đến con số 56 người!
Kết quả từ chiến dịch chống tham nhũng trong quân đội của Chủ tịch Tập Cận Bình khiến dư luận đặt câu hỏi về khả năng chiến đấu của quân đội.
Một số ý kiến cho rằng hiện tượng tham nhũng trong quân đội Trung Quốc đã làm giảm năng lực chiến đấu, bởi rất nhiều tướng lĩnh chỉ dựa vào việc "hối lộ" để nhận quân hàm. Đúng kiểu "mua chức bán quan" thời hiện đại!
Vậy quân đội Trung Quốc nên đi đường nào?
Bởi ý thức hệ khác biệt nên về mặt thể chế, quân đội Trung Quốc không thể copy 100% mô hình quân đội Mỹ.
Một số chuyên gia quân sự Trung Quốc cho rằng, Trung Quốc không chỉ không thể mô phỏng Mỹ về thể chế mà ngay cả trên phương diện kỹ thuật quân sự cũng không nên đơn thuần "bắt chước" Washington.
Giáo sư Đại học Quốc phòng - Thiếu tướng Không quân Trung Quốc Kiều Lương từng phát biểu:
"Chiến tranh của Mỹ là cuộc chiến xa xỉ, để hạn chế chiến tranh xa xỉ thì không thể dùng phương thức xa xỉ và tiêu phí hơn. Mỹ không thể cầm cự với trận chiến đó, thì [Trung Quốc] càng không thể. Anh chỉ có đi theo con đường chi phí thấp hơn".
Trong khi đó, tướng Lưu Á Châu cũng đồng ý về việc quân đội Trung Quốc không thể hoàn toàn học theo quân đội Mỹ: "Chiến tranh không thể lặp lại. Kinh nghiệm của cuộc chiến trước không thích hợp áp dụng vào cuộc chiến sau..."
Ông Lưu chỉ ra rằng Trung Quốc chưa từng trải qua chiến tranh cơ giới hóa - tức sự cơ giới hóa lực lượng quân sự, hiệp đồng tác chiến chặt chẽ giữa các binh chủng... mà hiện nay, hình thức chiến tranh số hóa đang thịnh hành cũng sẽ nhanh chóng bị đào thải.
Ông Lưu kiến nghị, trên phương diện kỹ thuật - chiến thuật, Trung Quốc không nên học theo quân đội Mỹ, cũng không nên "tầm sư học đạo" từ quân đội Nga mà cần tìm ra con đường mới, phù hợp với điều kiện của quân đội Trung Quốc.
Nguồn: soha.vn