GS Pieter Rutter Cullis - một trong ba "người hùng thầm lặng" có công nghiên cứu đột phá về vaccine mRNA chống Covid-19 - bất ngờ bị Hội đồng giải Nobel "bỏ quên" khi công bố giải Nobel Y sinh 2023. Thật sự là drama không ai ngờ tới!
Khoảng 17h ngày 2/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã xướng tên chủ nhân giải Nobel Y sinh 2023 là GS Katalin Karikó và GS Drew Weissman (Đại học Pennsylvania, Mỹ), với công trình nghiên cứu về vaccine mRNA ngừa Covid-19.
Với cộng đồng Khoa học Sự sống, việc GS Karikó (người Hungary) và GS Weissman (người Mỹ) giành giải thưởng lớn không phải là điều bất ngờ. Nhưng plot twist là cộng sự của họ - GS Pieter Rutter Cullis (người Canada), đồng tác giả của công nghệ vaccine mRNA - lại không được gọi tên. Hơi sao sao đúng không?
Giới khoa học đánh giá, không có GS Cullis thì khó mà có vaccine mRNA vào thời điểm cam go nhất của nhân loại 3 năm trước rồi.
Bộ ba nhà khoa học Katalin Karikó, Drew Weissman và Pieter Rutter Cullis đã cùng tạo ra công nghệ mRNA - nền tảng mà các hãng Pfizer-BioNTech và Moderna sử dụng để sản xuất vaccine Covid-19, giúp cứu sống hàng tỷ người khỏi đại dịch.
Phân công rõ ràng là thế này nha: GS Karikó và GS Weissman nghiên cứu thiết kế RNA thông tin (mRNA) - thành phần hoạt chất trong vaccine. Còn vai trò của GS Cullis là nghiên cứu ra các hạt nano lipid (LNP) - công nghệ để đưa vaccine mRNA vào cơ thể người. Theo các nhà khoa học, không có công nghệ của GS Cullis thì vaccine mRNA cũng không thể vào được cơ thể người luôn!
"Tôi cho rằng Hội đồng giải Nobel nghĩ công nghệ này đã có từ lâu, nhưng thật không may, họ không hiểu rằng hệ thống phân phối này thực sự rất mới, cần thiết và là hệ thống duy nhất có thể đưa mRNA vào tế bào cơ thể người", ông Mick Hope - người từng cộng tác với GS Cullis từ những năm 1970 - chia sẻ.
Sự "bỏ sót" này có thể xảy ra vì quy trình trao giải Nobel yêu cầu các nhà khoa học phải được đề cử bởi những người đủ điều kiện. Người đề cử GS Karikó và GS Weissman cho Nobel Y sinh 2023 có thể chưa đánh giá đầy đủ vai trò đóng góp thiết yếu của GS Cullis trong việc khai sinh vaccine mRNA.
Trước đây, bộ ba GS Karikó, Weissman và Cullis từng cùng được trao các giải thưởng lớn như Giải thưởng Hoàng tử Mahidol của Thái Lan về y học (trị giá 100.000 USD), Giải thưởng của Quỹ Gairdner Canada (100.000 USD), Giải thưởng Tang của Đài Loan (1,7 triệu USD) và khoản tài trợ 350.000 USD cho nghiên cứu tương lai. Đặc biệt, cả ba nhà khoa học này cũng được vinh danh ở hạng mục Giải thưởng Chính VinFuture năm 2021 của Việt Nam, trị giá 3 triệu USD.
Các doanh nhân và nhà đầu tư lâu năm trong lĩnh vực Khoa học Sự sống ở British Columbia luôn tin rằng GS Cullis nhất định sẽ được trao giải thưởng Nobel vì ông hoàn toàn xứng đáng.
Ông Ali Tehrani, người sáng lập Zymeworks - một trong những công ty công nghệ sinh học lớn nhất Canada, hiện là đối tác của quỹ đầu tư mạo hiểm Amplitude Ventures - khẳng định: "Vấn đề không phải là liệu GS Cullis có được nhận giải Nobel hay không mà chỉ là nhận khi nào". Chắc luôn!
Hiện GS Cullis vẫn chưa lên tiếng về vấn đề này.
GS Pieter Rutter Cullis là Giám đốc Viện Khoa học Sự sống tại ĐH British Columbia (UBC), đồng thời là GS tại khoa Hóa sinh và Sinh học phân tử, trưởng nhóm nghiên cứu NanoMedicines, UBC.
Trong sự nghiệp nghiên cứu, GS Cullis được giới khoa học toàn cầu biết đến thông qua thành tựu đột phá trong việc khởi tạo, tải và định hướng mục tiêu cho các hệ thống hạt nano lipid (LNP) để đưa vào tĩnh mạch các loại thuốc phân tử nhỏ và thuốc đại phân tử như RNA can thiệp nhỏ (siRNA). Công trình này đã đóng góp cho 3 loại thuốc được các cơ quan quản lý ở Mỹ và châu Âu chấp thuận để điều trị ung thư và các biến chứng.
Đặc biệt, thành quả nghiên cứu trong suốt 25 năm của GS Cullis về LNP đã giúp rút ngắn quá trình phát triển vaccine Covid-19 từ vài năm xuống chỉ còn vài tháng, mở ra hy vọng cứu sống hàng tỷ người trên thế giới trong đại dịch. Với nghiên cứu đột phá này, ông cùng với GS Karió và GS Weissman đã được VinFuture - giải thưởng toàn cầu thường niên dành cho các phát minh khoa học công nghệ đột phá - vinh danh với Giải thưởng Chính năm 2021, trị giá 3 triệu USD.
Nguồn: soha.vn