Suốt chiều dài lịch sử, nước Nga đã "chơi" đủ kiểu lịch, nên việc người Nga từng đón năm mới vào tận 3 ngày khác nhau cũng... bình thường thôi!
Năm mới vào ngày 1/3 - thời kỳ "mơ hồ"
Ngày xưa, 1/1 chả phải ngày Tết gì cả, người Nga vẫn phải đi làm bình thường. Mãi đến 23/12/1947, Xô viết Tối cao Liên Xô mới chính thức ban hành sắc lệnh cho 1/1 nghỉ làm. Trước đó, người Nga đón Tết vào tháng 9 và tháng 3 nha!
Ở nước Nga thời cổ, các sử gia vẫn đang "lú" tại sao lại chọn 1/3 làm đầu năm. Có thuyết nói đơn giản là vì mùa nông nghiệp bắt đầu tháng 3 thôi. Thuyết khác lại cho rằng người Nga thời tiền Thiên chúa giáo đã "copy" ngày 1/3 từ lịch La Mã cổ đại - vốn chỉ có 10 tháng.
Năm 988, khi Cơ đốc giáo "landed" vào Nga, ngày đầu năm vẫn giữ nguyên vì Kievan Rus bắt đầu xài lịch Byzantine. Đế chế Byzantine - "ông mai" đưa Cơ đốc giáo vào Nga - dùng lịch được tạo ra ở Constantinople (Istanbul ngày nay) vào năm 353.
Lịch này tính từ lúc tạo ra thế giới - theo Septuagint (bản dịch kinh thánh Do Thái ra tiếng Hy Lạp đời đầu), khoảng năm 5508 trước khi Chúa Giê-su sinh ra. Từ khoảng thế kỷ 7, Tết Byzantine bắt đầu vào 1/3 - khớp luôn với người Nga. Năm đầu tiên của họ là năm 6496 trong lịch Byzantine đó. Plot twist là cùng năm đó, Đế chế Byzantine lại chuyển đầu năm sang 1/9 rồi!
Tại sao năm mới lại chuyển sang 1/9? Drama bắt đầu!
Từ thế kỷ 10 đến năm 1492, ở Nga cả 1/9 và 1/3 đều được coi là đầu năm luôn. Cuộc sống hàng ngày thì Tết vào tháng 3, còn tháng 9 dùng cho giấy tờ chính thức như hợp đồng, thỏa thuận. Quan trọng hơn, Nhà thờ Chính thống giáo tổ chức năm mới vào 1/9 - theo kiểu Đế chế Byzantine.
Nhưng năm 1492 (tính từ thời Sáng tạo là năm 7000-7001) thì khác! Theo nhiều lời tiên tri lan truyền trong xã hội Nga mê tín cuối thế kỷ 15, đây là năm Antichrist xuất hiện - ngày tận thế luôn ấy! Hầu hết người Nga, kể cả giới tinh hoa và có học, đều tin vào những lời tiên tri này.
Ngày 1/9/1477, Maria Yaroslavna - mẹ của Ivan III, Đại hoàng tử Moscow - còn gửi tận 495 rúp (con ngựa giống trưởng thành lúc đó chỉ 6-10 rúp thôi nha) đến tu viện Kirillo-Belozersky làm quà tặng. Nhà sử học Nikolay Borisov viết: "Theo điều khoản, các nhà sư phải cầu nguyện liên tục cho gia đình hoàng tử Moscow trong 15 năm, tức đúng đến 1/9/1492."
Đa số người Nga cũng tin vào Ngày tận thế - các nguồn cho thấy năm 1492, số lượng giao dịch mua bán thấp hơn hẳn so với năm 1491 hoặc 1493. Tuy nhiên, hầu hết cơ quan dân sự và hệ thống Chính thống Moscow không mấy tin vào mấy lời tiên tri này.
Thực tế thì không có chuyện "tiên tri" gì xảy ra vào 1/9/1492 (năm 7001 theo lịch Byzantine) cả. Thay vào đó, Hội đồng Nhà thờ Chính thống Moscow quyết định năm mới nên bắt đầu vào ngày đó, còn năm mới tháng 3 thì bay màu luôn. Quyết định này có lý do chính trị đằng sau đó nha!
Gần 40 năm trước, năm 1453, Constantinople bị Đế chế Ottoman chinh phục. Năm 1472, Hoàng tử Ivan III Moscow kết hôn với Sophia Palaiologina - cháu gái của Hoàng đế Byzantine cuối cùng Constantine XI Palaiologos.
Bằng việc cưới vợ, và 20 năm sau chọn 1/9 làm đầu năm, Ivan III đã gửi thông điệp rõ ràng đến thế giới: giờ đây, sau khi Byzantium sụp đổ, chỉ có nhà nước Moscow mới là nhà nước Chính thống giáo thực sự sùng đạo. Khái niệm chính trị và tôn giáo này, sau này gọi là "Moscow, Rome thứ ba", được phát triển bởi những người kế vị Ivan III trên ngai vàng Moscow.
Tại sao Peter Đại đế chuyển năm mới sang 1/1? Plot twist tiếp!
Hơn 200 năm, từ 1492 đến 1699, người Nga cùng Nhà thờ Chính thống Nga đón năm mới vào 1/9. Nó đã thành truyền thống rồi, trong khi người châu Âu sống theo hệ thống lịch hoàn toàn khác. Đầu tiên là lịch Julian (gọi là "Phong cách cổ" - "Old Style"), và từ năm 1582, lịch Gregorian mà chúng ta vẫn xài ngày nay (gọi là "Phong cách mới" - "New Style").
Cả hai lịch này đều tính từ khi Chúa Giê-su sinh ra, không phải từ ngày Sáng tạo. Chúng cũng dễ tính và dễ đọc hơn nhiều so với lịch Byzantine. Năm mới bắt đầu vào 1/1, không phải tháng 3 hay tháng 9. Peter Đại đế coi thương mại quốc tế là yếu tố quan trọng để phát triển nước Nga. Ông hiểu để giao thương thành công với châu Âu, người Nga không chỉ phải giống người châu Âu hơn và biết ngoại ngữ - mà còn phải đón Tết giống người châu Âu nữa!
Việc có nhiều năm mới khác nhau tạo ra vấn đề: ở châu Âu, đầu tháng 9 là tháng làm việc, các giao dịch và hợp đồng được ký kết, trong khi ở Nga, mọi người ăn mừng năm mới và nghỉ cả tuần hoặc hơn. Với Peter Đại đế, điều đó rất vô lý!
Ngày 19/12/7208 (theo lịch Byzantine), Peter ban hành sắc lệnh: sau 31/12/7208 sẽ là 1/1/1700. Như vậy, năm 7208 là năm ngắn nhất của Nga, chỉ kéo dài 4 tháng - từ tháng 9 đến tháng 12 thôi!
Trong sắc lệnh trên, Peter còn đưa ra gợi ý về ăn mừng năm mới "kiểu châu Âu". Ngoài cầu nguyện, cần trang trí nhà và cổng bằng cành thông, chúc mừng nhau vào đầu năm mới và thế kỷ mới. Các nhà quý tộc được lệnh bắn súng lễ hội từ đại bác nhỏ, súng hỏa mai và súng lục. Peter cũng khuyến khích từ 1/1 đến 7/1, mọi người được tự do xài pháo hoa và thắp đèn lễ hội trong sân.
Người Bolshevik áp dụng lịch Gregorian - hồi kết!
Tuy nhiên, Peter không áp dụng lịch Gregorian trong lần cải cách này - vì nó do Giáo hoàng Gregory XIII tạo ra, một người Công giáo mà Nhà thờ Chính thống Nga lúc đó phản đối kịch liệt. Nhà thờ Nga vẫn dùng lịch Julian. Từ 1700-1918, lịch Nga và châu Âu chênh nhau hơn 10 ngày. Đầu thế kỷ 20, chênh lệch giữa lịch Julian và Gregorian là 13 ngày luôn.
Ngày 26/1/1918 (theo lịch Julian), lãnh tụ Bolshevik Vladimir Lenin ký sắc lệnh áp dụng lịch Gregorian ở Nga - sau 31/1 (Phong cách cổ) sẽ là 14/2 (Phong cách mới). Giống như Peter Đại đế, Lenin đã "hô biến" 14 ngày biến mất khỏi lịch sử Nga. Cuối cùng, Nga và hầu hết thế giới bắt đầu sống và giao tiếp theo cùng một lịch.
Nguồn: soha.vn