Dạo này mở mạng xã hội lên là thấy toàn drama livestream, từ chuyện tình cảm đến ồn ào cá nhân, mà view thì triệu triệu như chơi Tại sao lại cuốn hút đến vậy nhỉ? Tiến sĩ Lê Thu Hà - Phó Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã có buổi tâm sự thật thà với Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam để giải mã hiện tượng "nghiện drama" này từ góc nhìn tâm lý và truyền thông đấy!
Tại sao lại "cày" drama đến tận khuya?
Khi được hỏi về việc hàng triệu bạn trẻ thức đêm chỉ để xem những buổi livestream đối chất, tranh cãi của idol, TS. Lê Thu Hà giải thích: "Từ góc độ tâm lý học truyền thông, có thể hiểu qua lý thuyết Social Surrogacy Hypothesis (tạm dịch là Giả thuyết Thế thân Xã hội) Nói đơn giản là giới trẻ tìm đến những nội dung kịch tính này như một cách thay thế cho việc giao tiếp ngoài đời thực. Khi xem idol bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ hay giải quyết drama công khai, người xem có cảm giác như mình đang tham gia luôn, từ đó thỏa mãn được nhu cầu kết nối xã hội và cảm giác thuộc về."
Chưa hết, còn có yếu tố FOMO (Fear of Missing Out - hội chứng sợ lỡ trend) nữa nhé! Trong thời đại mạng xã hội cung cấp thông tin liên tục 24/7, không theo kịp drama là cảm giác lạc lõng, không có gì để "bàn tán" với hội bạn luôn
Drama = Dopamine?
Theo TS. Lê Thu Hà, những nội dung drama lại viral ầm ầm là do Hiệu ứng Viral kết hợp với Thuật toán Cá nhân hóa của các nền tảng mạng xã hội đó các bạn ơi! "Những nội dung gây sốc, drama thường dễ lan tỏa vì khán giả có xu hướng chia sẻ, bình luận, phản ứng mạnh. Sự tương tác này lại được thuật toán đẩy lên cao hơn, tạo thành vòng lặp khuếch đại thông tin."
Mà biết không, từ khía cạnh tâm lý, những nội dung này kích thích sự tò mò và giải trí của mình đấy! Các nghiên cứu cho thấy não bộ mình luôn tìm kiếm sự mới mẻ để giải phóng dopamine - chất tạo cảm giác sướng
Đây chính là lý do tại sao các livestream drama lại dễ trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng mạng!Nhưng mà... cày drama nhiều quá cũng không tốt đâu nhé! TS. Lê Thu Hà cảnh báo việc này có thể gây quá tải thông tin, khiến não phải xử lý liên tục các thông điệp xung đột. Dễ dẫn đến căng thẳng, rối loạn chú ý và thậm chí là Hội chứng Burnout Kỹ thuật số - tức là kiệt sức tinh thần luôn
Hơn nữa, xem drama quá nhiều có thể khiến mình nhạy cảm hơn với những tình huống tranh cãi, và hình thành nhận thức sai lệch về cách giải quyết mâu thuẫn trong đời thực. Khi đó dễ bị cuốn theo lối suy nghĩ cực đoan, chỉ tìm kiếm sự thỏa mãn tức thời qua nội dung tiêu cực thay vì hướng đến giá trị tích cực.
Livestream giải quyết mâu thuẫn - chuẩn không?
Về việc các hiện tượng mạng hay người nổi tiếng dùng livestream để giải quyết mâu thuẫn, công khai chuyện riêng tư, TS. Lê Thu Hà nhận định: "Livestream là công cụ giao tiếp tức thời, tiếp cận trực tiếp khán giả mà không cần qua bộ lọc biên tập nào. Nghe có vẻ real và tương tác trực tiếp, nhưng mặt trái của nó cũng không nhỏ đâu!"
Khi người nổi tiếng chọn cách công khai mâu thuẫn qua livestream, đó không chỉ là truyền tải thông tin mà còn là "thao túng cảm xúc khán giả" để câu view nữa
Đáng lo là việc dùng livestream để phản bác, công kích hay đe dọa nhau trước công chúng vô tình tạo ra mô hình giải quyết mâu thuẫn thiếu lành mạnh. Đặc biệt khi người xem chủ yếu là giới trẻ - nhóm đang hình thành nhận thức và phát triển tư duy. Nếu thường xuyên tiếp xúc với drama livestream, khán giả trẻ có thể hình thành tâm lý ưa tranh cãi, dễ bị kích động, hoặc nghĩ rằng công khai hóa mâu thuẫn cá nhân là cách thể hiện cá tính và sức ảnh hưởng.
Thêm nữa, livestream drama còn thúc đẩy hiện tượng "Tiêu thụ nhanh" - tức là người xem tìm kiếm sự thỏa mãn tức thời qua các sự kiện gây sốc. Điều này làm suy giảm khả năng suy nghĩ sâu sắc, phân tích và đánh giá thông tin. Trong khi đó, nền tảng mạng xã hội lại ưu tiên những nội dung gây tranh cãi cao, tạo thành vòng lặp tiêu cực khiến giới trẻ ngày càng bị cuốn vào drama thay vì các giá trị tích cực
Ba tiêu chí "vàng" khi chọn nội dung xem
Trong bối cảnh mạng xã hội tràn ngập nội dung tiêu cực, kém chất lượng, TS. Lê Thu Hà gợi ý ba tiêu chí mà các bạn trẻ nên cân nhắc:
Thứ nhất: Tính xác thực (Authenticity) - Phải biết nhận diện thông tin đáng tin cậy như nguồn gốc rõ ràng, người phát ngôn có chuyên môn. Tránh xa những nội dung giật gân, kích động hoặc không có căn cứ khoa học nhé!
Thứ hai: Giá trị tri thức (Educational Value) - Nội dung tích cực không chỉ là giải trí lành mạnh mà còn là những chia sẻ về kỹ năng sống, kiến thức chuyên môn hoặc câu chuyện truyền cảm hứng có chiều sâu. Điều này đặc biệt quan trọng với Gen Z - thế hệ "Digital Natives" (lớn lên cùng công nghệ) nhưng lại dễ bị cuốn vào vòng lặp thông tin hời hợt.
Thứ ba: Tính nhân văn (Humanity) - Giúp định hình giá trị đạo đức và thái độ sống đúng đắn. Những nội dung khuyến khích lòng trắc ẩn, yêu thương và sẻ chia cần được ưu tiên để xây dựng một cộng đồng mạng văn minh hơn
Để khuyến khích người trẻ hướng đến giá trị tích cực, trước hết cần nâng cao nhận thức về trách nhiệm cá nhân trong việc tiêu thụ nội dung. Truyền thông giáo dục cần chủ động hơn trong việc phổ biến tiêu chí chọn lọc nội dung lành mạnh thông qua các chương trình đào tạo kỹ năng truyền thông số hoặc chiến dịch xã hội tích cực.
Các nền tảng mạng xã hội cũng cần có trách nhiệm tối ưu hóa thuật toán để đề xuất nhiều nội dung tích cực, bổ ích hơn thay vì chỉ ưu tiên nội dung gây tranh cãi để câu view. Cuối cùng, chính người trẻ cũng cần tự bảo vệ mình bằng cách xây dựng hệ giá trị cá nhân vững vàng và tinh thần phản biện mạnh mẽ
Giải pháp để "dùng livestream vào việc tốt"
Muốn tận dụng sức hút của livestream và mạng xã hội để truyền tải thông điệp tích cực, TS. Lê Thu Hà cho rằng cần sự phối hợp của ba nhóm: người làm truyền thông, nhà sáng tạo nội dung và chính người dùng trẻ tuổi.
Người làm truyền thông cần xây dựng những chiến dịch mang tính giáo dục, truyền cảm hứng cao, kết hợp giữa giải trí và giá trị nhân văn. Nội dung cần được thiết kế sáng tạo, ngắn gọn, phù hợp với cách tiếp nhận thông tin nhanh của giới trẻ. Đồng thời khuyến khích sự tham gia của người trẻ qua các diễn đàn thảo luận, thử thách ý nghĩa hoặc chương trình giao lưu trực tuyến với chuyên gia, nghệ sĩ có ảnh hưởng tích cực.
Nhà sáng tạo nội dung đóng vai trò trung gian cực kỳ quan trọng! Họ không chỉ sản xuất nội dung mà còn định hình xu hướng, ngôn ngữ và tư duy của người trẻ. Vì vậy cần ý thức được trách nhiệm xã hội của mình, tích cực lan tỏa giá trị tích cực như khuyến khích học tập, phát triển bản thân, nâng cao nhận thức xã hội và rèn luyện kỹ năng sống lành mạnh. Kết hợp giữa nội dung giải trí và thông điệp tích cực sẽ tạo sự cuốn hút tự nhiên, không áp đặt hay giáo điều.
Chính người trẻ - đối tượng tiếp nhận - việc chủ động lựa chọn nội dung phù hợp là rất quan trọng! Cần học cách phân biệt giữa giải trí vô bổ và giải trí lành mạnh. Mặt khác, người trẻ cũng có thể trở thành "người sáng tạo nội dung" bằng cách chia sẻ câu chuyện truyền cảm hứng của chính mình. Tinh thần tự học hỏi, lan tỏa giá trị tốt đẹp sẽ tạo ra chuỗi cộng hưởng tích cực trên không gian mạng
"Cuối cùng, để livestream và mạng xã hội trở thành công cụ truyền tải thông điệp tích cực, cần có sự phối hợp của tất cả các bên. Chỉ khi người làm truyền thông, nhà sáng tạo nội dung và bản thân người dùng trẻ cùng hành động vì mục tiêu chung, chúng ta mới có thể xây dựng môi trường mạng xã hội lành mạnh," TS. Lê Thu Hà nhấn mạnh.
Về TS. Lê Thu Hà:
TS. Lê Thu Hà (sinh năm 1982) hiện là Phó Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, với 20 năm kinh nghiệm giảng dạy trong lĩnh vực báo chí - truyền thông. Bà là Tổng biên tập của Đặc san Báo chí trẻ và Trang tin Truyền thông trẻ, đồng thời là chủ biên nhiều công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo như "Công chúng báo chí" (2020), "Giáo trình Công chúng báo chí - truyền thông" (2024) và biên soạn nhiều sách khác.
Nguồn: svvn.tienphong.vn