Bạn đã từng đếm ngược từng ngày chờ nghỉ lễ, làm việc hết mình để hoàn thành deadline, nhưng rồi ngày đầu tiên được nghỉ lại... nằm liệt giường luôn á? Tưởng là xui xẻo nhưng thực ra đây là một hiện tượng có thật đấy, và khoa học vẫn đang loay hoay tìm câu trả lời!
Cứ tưởng mình duy nhất thế nhưng hoá ra việc bị ốm đúng lúc nghỉ lễ là chuyện phổ biến lắm luôn! Nhiều người nghĩ "oan gia thế này, sao lại trùng thế" nhưng thật ra cơ thể bạn đang có chút "drama" đấy. Trong giới khoa học, người ta gọi nó là "leisure sickness" - tạm dịch là "bệnh khi nghỉ ngơi" (nghe sao mà oái oăm quá trời ).
Thuật ngữ này được các nhà nghiên cứu Hà Lan đặt ra từ năm 2002, dùng để chỉ hội những người hiếm khi ốm lúc đi làm, nhưng cứ đến cuối tuần hay kỳ nghỉ là... gục ngã liền!
Nghiên cứu của họ khảo sát 1.893 người và phát hiện khoảng 3% gặp phải tình trạng này. Các triệu chứng thường gặp gồm: đau đầu, mệt mỏi, cảm lạnh, cúm, đau cơ và buồn nôn - toàn bộ combo "tàn phá" kỳ nghỉ luôn á
Điểm đáng chú ý là triệu chứng hay xuất hiện nhiều hơn trong kỳ nghỉ dài hơn là cuối tuần ngắn, và đặc biệt là tuần đầu tiên của kỳ nghỉ. Tuy nhiên nghiên cứu này cũng có nhiều hạn chế nha - nó dựa vào trí nhớ của người tham gia (mà ai mà nhớ hết mọi lần ốm đâu ), và những khái niệm như "hiếm khi" hay "thường xuyên" cũng không rõ ràng lắm.
Đến năm 2014, một nghiên cứu nhỏ hơn đã củng cố thêm giả thuyết về "hiệu ứng xả stress". Nghiên cứu theo dõi 22 người hay bị đau nửa đầu, cho họ ghi lại mức độ căng thẳng và thời điểm đau xuất hiện. Kết quả cho thấy: khi stress giảm xuống, cơn đau nửa đầu thường xuất hiện trong vòng 24 giờ! Nếu công việc là nguồn stress chính thì đây chính là lý do bạn bị đau đầu ngay khi bắt đầu nghỉ đấy
Không chỉ đau đầu hay cảm cúm, một số nghiên cứu khác còn ghi nhận tỷ lệ đột quỵ cao hơn vào cuối tuần ở một số nhóm người luôn! Tuy chưa rõ nguyên nhân cụ thể, nhưng các nhà khoa học cho rằng sự thay đổi lối sống và thói quen cuối tuần có thể là thủ phạm.
Do thiếu nghiên cứu quy mô lớn và chuẩn xác, khoa học vẫn chưa thể khẳng định 100% tại sao "leisure sickness" xảy ra. Nhưng có mấy giả thuyết khá thuyết phục nè:
**1. Tiếp xúc mầm bệnh nhiều hơn:** Kỳ nghỉ thường đi kèm với di chuyển nhiều, bay máy bay hay đi phương tiện công cộng đông đúc - nơi vi khuẩn virus tụ tập đông như chợ Tết Đến địa điểm mới cũng khiến cơ thể gặp phải các loại vi sinh vật lạ mà chưa có "kinh nghiệm chiến đấu".
**2. Thay đổi thói quen sinh hoạt:** Kỳ nghỉ = uống rượu bia nhiều hơn, ăn uống thất thường, hoặc đột nhiên tham gia các hoạt động thể chất không quen thuộc (kiểu đi leo núi, chèo thuyền gì đó ). Tất cả đều gây áp lực cho cơ thể và hệ miễn dịch!
**3. Yếu tố tâm lý:** Khi bận rộn với công việc, bạn có xu hướng "ép" mình bỏ qua những dấu hiệu nhỏ của bệnh tật. Nhưng khi nghỉ ngơi, không còn gì để phân tâm, các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, mệt mỏi bỗng trở nên rõ ràng và nghiêm trọng hơn rất nhiều!
**4. "Drama" của hormone stress:** Đây mới là phần hay nè! Khi căng thẳng, cơ thể giải phóng adrenaline và cortisol. Trong ngắn hạn, các hormone này giúp tăng cường miễn dịch và giảm viêm - kiểu như "buff" tạm thời cho bạn chống chọi với bệnh tật vậy Đó là lý do tại sao dù bận rộn và áp lực nhưng bạn vẫn chưa ốm.
Tuy nhiên, khi căng thẳng kéo dài, cortisol cao liên tục lại làm suy giảm hệ miễn dịch. Và khi áp lực đột ngột chấm dứt (ví dụ ngày đầu nghỉ lễ), cơ thể mất đi "lá chắn" tạm thời này. Lúc này các triệu chứng bệnh dễ dàng bộc lộ ra ngoài!
Dù cơ chế chính xác vẫn là ẩn số, các chuyên gia đồng ý rằng duy trì lối sống lành mạnh là key quan trọng nhất để tránh bị ốm nha! Ngủ đủ giấc, ăn uống cân bằng và tập thể dục đều đặn ngay cả khi bận rộn có thể giúp hệ miễn dịch ổn định hơn
Một nghiên cứu tại Phần Lan trên hơn 4.000 nhân viên văn phòng ít vận động cho thấy: những người bắt đầu tập thể dục thường xuyên, đặc biệt là các bài tập cường độ cao, ít phải nghỉ làm vì bệnh hơn so với những người không thay đổi lối sống đấy!
Nguồn: genk.vn