BanhKitty6962
New member
Hồi chuông cảnh báo đang vang lên rất to nè các bạn ơi! Trên toàn thế giới, những loại "vi khuẩn ăn thịt người" đang quay trở lại mùa mưa bão này, và chúng cực kỳ nguy hiểm luôn. Đặc biệt là hai "boss" chính: Burkholderia pseudomallei gây bệnh Whitmore và Vibrio - cái tên nghe thôi đã thấy rợn người rồi. Những thứ này đang cướp đi sinh mạng của nhiều người đấy!
## Vi khuẩn "ăn thịt người" là gì vậy trời?
Nghe tên "vi khuẩn ăn thịt người" (Flesh-eating bacteria, viết tắt là FEB) thì có vẻ kinh dị ghê, nhưng thật ra chúng không ăn thịt người theo kiểu đen như trong phim zombie đâu nhé! Cái tên này chỉ để nói về những vi khuẩn gây ra hiện tượng viêm cân mạc hoại tử (Necrotizing Fasciitis - NF).
Viêm NF là một kiểu nhiễm khuẩn sâu dưới da, không phổ biến lắm nhưng tiến triển nhanh vô cùng. Độc tố của vi khuẩn sẽ làm viêm và phá hủy các mô liên kết, mô mỡ và mô cơ - nghe đã thấy sợ rồi phải không?
Các loại vi khuẩn gây viêm NF bao gồm liên cầu khuẩn beta tan huyết nhóm A (viết tắt là GABHS cho nhanh), và Burkholderia pseudomallei gây bệnh Whitmore (Melioidosis) đang bùng phát ở miền Trung Việt Nam mình đây. Burkholderia pseudomallei sống trong môi trường tự nhiên, gây áp xe, hoại tử nhiều cơ quan kể cả da. Tuy ít gặp và không lây lan thành dịch, nhưng nó tiến triển cực nghiêm trọng, tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt với những người có bệnh mãn tính.
Viêm NF được chia làm hai type (nghe chuyên nghiệp ghê không ):
- **Type I**: do nhiễm khuẩn hỗn hợp, thường kết hợp giữa vi khuẩn yếm khí với một hoặc nhiều loại vi khuẩn yếm khí tùy nghi
- **Type II**: do nhiễm liên cầu khuẩn beta tan huyết nhóm A, chiếm đa số các trường hợp luôn
Con đường lây nhiễm FEB là qua các vết thương hở, đôi khi chỉ cần vết cắt nhỏ, vết trầy xước, côn trùng cắn, hình xăm, phẫu thuật... Có trường hợp còn không rõ bị lây từ đâu nữa. Khi đã xuất hiện, NF tiến triển nhanh và phá hủy mô liên kết, mô mỡ và mô cơ cực kỳ ghê gớm.
## Khuẩn gây bệnh Whitmore - "Boss" đầu tiên
Melioidosis hay Whitmore là bệnh lây nhiễm do vi khuẩn gram âm Burkholderia pseudomallei gây ra. Nó được tìm thấy trong nước bẩn, đất, lây sang người và động vật qua tiếp xúc trực tiếp với nguồn ô nhiễm.
Plot twist: vi khuẩn này còn được quan tâm như một "vũ khí" tiềm năng trong chiến tranh sinh học và khủng bố sinh học luôn đó các bạn! Whitmore có nhiều điểm giống với bệnh ở loài ngựa, lây qua người từ gia súc bị nhiễm. Bệnh này phổ biến ở khu vực Đông Nam Á (bao gồm Việt Nam mình), Bắc Úc, Nam Thái Bình Dương, Châu Phi, Ấn Độ, và Trung Đông.
Theo CDC Mỹ (Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát dịch bệnh), các loại vi khuẩn này được tìm thấy trong đất, cánh đồng lúa, và vùng nước tù đọng. Người nhiễm bệnh do hít phải bụi nhiễm vi khuẩn hoặc khi tiếp xúc với đất bị ô nhiễm qua vết trầy xước ngoài da. Nhiễm trùng thường xảy ra trong **mùa mưa** - đúng là thời điểm này luôn!
**Ai dễ bị "trúng đòn" nhất?**
Nhiều nghiên cứu cho thấy 80% người bị bệnh Whitmore có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ, nghĩa là Whitmore có thể là một nhiễm trùng cơ hội. Các nhóm nguy cơ cao bao gồm:
- Người mắc bệnh đái tháo đường (chiếm 37-60%, con số khủng luôn!)
- Người nghiện rượu
- Bệnh thận hoặc bệnh phổi mạn tính
- Người dùng corticoid
- Bệnh ung thư
Tin tốt là bệnh Whitmore khó lây từ người sang người. Nhưng tin xấu là nó có các triệu chứng lâm sàng khác nhau, dễ bị nhầm với bệnh lao và viêm phổi thông thường.
Thời gian ủ bệnh trung bình 9 ngày, đôi khi tới 3 tuần, thậm chí có ca dài tới hàng chục năm (kiểu "hiện về quá khứ" ấy ). Tỷ lệ tái phát khoảng 1/16 ca, trong đó 1/4 trường hợp là do tái nhiễm, số còn lại do tái phát từ ổ nhiễm dai dẳng.
**Cách phòng tránh như thế nào?** ️
Theo CDC, hiện chưa có vaccine phòng bệnh Whitmore, nên việc phòng tránh là **CỰC KỲ QUAN TRỌNG** nhé:
Vệ sinh môi trường sạch sẽ, sát khuẩn kịp thời nếu bị vết thương Đi khám ngay nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ Hạn chế tiếp xúc với đất hoặc nước bùn lầy, đặc biệt nơi ô nhiễm nặng Trang bị đầy đủ giày, dép và găng tay khi làm việc ngoài trời Tránh tiếp xúc trực tiếp với đất và nước bẩnNếu bắt buộc phải tiếp xúc thì dùng băng chống thấm và phải vệ sinh sạch sẽ, rửa sạch trước và ngay sau khi tiếp xúc. Những người mắc bệnh mãn tính như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch cần được điều trị ổn định, bảo vệ các tổn thương để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nếu nghi ngờ mắc bệnh, phải đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám, phát hiện vi khuẩn và điều trị kịp thời! Mặc dù ít gặp và không lây lan trực tiếp từ người sang người, nhưng công tác phòng tránh vẫn cần được thực hiện nghiêm túc để hạn chế khả năng mắc phải triệu chứng nghiêm trọng, nhất là với nhóm nguy cơ cao.
## Vibrio - "Sát thủ thầm lặng" ẩn trong hải sản
Theo CDC, nhóm người có nguy cơ tử vong cao nhất là những người mắc bệnh gan, ung thư, đái tháo đường, HIV và Thalassemia (bệnh thiếu máu di truyền ở vùng Địa Trung Hải).
Vi khuẩn Vibrio thường gây ra các triệu chứng tiêu hóa như tiêu chảy, nôn mửa và đau bụng. Nhưng với những người có vấn đề về y tế như bệnh gan, tiểu đường, rối loạn dạ dày hoặc hệ miễn dịch suy yếu, nhiễm khuẩn này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong luôn các bạn ơi!
**Case study đáng sợ:**
Đầu năm 2018, một phụ nữ ở Texas đã mất mạng sau khi ăn hàu sống khi đi nghỉ ở Louisiana. Vài ngày sau, cô ấy rơi vào tình trạng khó thở, những vết loét và phát ban phát triển ngày càng nặng nề. Tại bệnh viện, cô được chẩn đoán bị bệnh vẩy nến, một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Vibrio gây ra. Do tính chất của các vết loét, vi khuẩn này thường được gọi là vi khuẩn "ăn thịt người".
Theo CDC, bệnh do Vibriosis gây ra lại khác biệt với viêm hoại tử thường được gọi là nhiễm trùng ăn thịt do vi khuẩn nhóm A strep, E. coli và staph gây ra nhé!
CDC ước tính khoảng 52.000 trường hợp này là do ăn thực phẩm bị ô nhiễm, chủ yếu là **các loại động vật có vỏ sống hoặc chưa nấu chín**. Khoảng 95% các ca nhiễm trùng nghiêm trọng tại Mỹ là do ăn sò sống vùng Vịnh vì sò ở đây đều mang khuẩn Vibrio, nhất là trong những tháng mùa hè. Triệu chứng duy nhất là nôn ói và tiêu chảy.
Tuy nhiên, ngoài ăn sò sống, nhiễm trùng cũng có thể xảy ra khi vết thương hở tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm, nhất là nước lợ, nước mặn, nhưng cơ chế lây nhiễm này ít phổ biến hơn.
**Vibrio vulnificus là gì?**
Vibrio vulnificus là khuẩn gram âm có khả năng di động hình que cong thuộc chi Vibrio, có liên quan rất mật thiết với khuẩn V. cholerae - tác nhân gây bệnh tả đấy! Vibrio vulnificus (hay gọi tắt là Vibrio) là một trong các loài Vibrio (có khoảng 12 loài Vibrio gây bệnh ở người, quen thuộc nhất là Vibrio cholerae và Vibrio parahaemolyticus gây nhiễm trùng tiêu hóa cấp tính với biểu hiện là tiêu chảy nghiêm trọng), thuộc họ Vibrionaceae.
**Cách phòng tránh an toàn nhất:** ️
Theo CDC, Vibrio là khuẩn nguy hiểm nên việc điều trị kịp thời là yêu cầu quan trọng nhất. Người khỏe mạnh không cần phải tránh nước hoặc tránh xa hải sản, tuy nhiên:
Khi có vết thương mở hoặc hệ miễn dịch yếu nên tránh xa môi trường nước biển nhiễm khuẩn và hải sản tươi sống Có thể bảo vệ sức khỏe bằng cách ăn hàu được **nấu chín**Nhưng vấn đề là hàu sống hiện nay mới là món khoái khẩu của nhiều người (đúng không nào? ), và điều đó vô hình trung dẫn đến những mối nguy sức khỏe không mong muốn như việc bị vi khuẩn ăn thịt người tấn công.
Theo FDA, nhiệt độ nấu chín là thứ duy nhất có thể tiêu diệt được vi khuẩn Vibrio, từ đó khuyến cáo mọi người hãy **ăn hàu đã nấu chín** để tránh tổn hại sức khỏe nhé! Ăn hàu sống cũng là một thủ phạm chính trong việc lây lan viêm gan A và norovirus - thường được gọi là bệnh cúm dạ dày. Cả hai bệnh nhiễm trùng đều có thể gây buồn nôn, nôn và đau bụng đấy!
Nguồn: soha.vn