Từ những sáng kiến đảm bảo bữa ăn cho bộ đội thời chiến đến mô hình vườn – ao – chuồng (VAC) siêu quen thuộc với bao gia đình Việt, Giáo sư, bác sĩ Từ Giấy đã dành hơn nửa thế kỷ "cày cuốc" tìm lời giải cho bài toán dinh dưỡng của người Việt mình, trước khi được quốc tế công nhận là "huyền thoại sống"
GS. Bác sĩ Từ Giấy chính là người viện trưởng sáng lập Viện Dinh dưỡng Quốc gia, đồng thời là nhà khoa học, thầy giáo và nhà báo luôn "all-in" đưa tri thức vào đời sống thực. Cả cuộc đời ông gắn liền với mục tiêu giúp người dân được ăn đủ, ăn ngon và nâng cao sức khỏe.
Năm 1993, ông là người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng "Nhà dinh dưỡng xuất sắc nhất châu Á" Đến năm 2008, ông được trao giải "Nhà khoa học đã suốt đời cống hiến cho sự nghiệp dinh dưỡng". Tháng 10/2009, ông chính thức được ghi danh là một trong 20 "Huyền thoại sống của ngành dinh dưỡng thế giới" - nghe xịn sò chưa!
Xuất phát điểm từ làng quê nghèo
GS. Từ Giấy sinh ngày 10/10/1921 trong một gia đình nghèo tại làng Khê Hồi, xã Hà Hồi, huyện Thường Tín, Hà Đông (nay là Hà Nội). Năm 1943, sau khi hoàn thành bằng tú tài ở Trường Bưởi (Hà Nội), ông trúng tuyển vào Trường Đại học Y – Dược Hà Nội.
Những năm tháng làm việc nơi chiến trường đã giúp ông chứng kiến tận mắt các thiếu thốn về thực phẩm, bệnh tật cùng điều kiện vệ sinh siêu khó khăn của quân và dân. Những trải nghiệm "máu lửa" này trở thành nền móng định hình con đường nghiên cứu dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng của ông.
Tờ báo "Vui Sống" - Kênh truyền thông đầu tiên về sức khỏe
Vào tháng 6/1946, ông nhận trọng trách xuất bản báo Vui Sống để phổ biến kiến thức ăn uống hợp lý, vệ sinh phòng bệnh. Tờ báo trở thành công cụ tuyên truyền cực gần gũi, giúp bộ đội và người dân chủ động bảo vệ sức khỏe trong giai đoạn kháng chiến gian khổ.
Báo Vui Sống phản ánh rõ nét triết lý của Từ Giấy khi ông luôn coi trọng việc ứng dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn đời sống. Đối với ông, tri thức chỉ thực sự có giá trị khi mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng - đúng chuẩn "practice what you preach"
Những sáng kiến "thần thánh" thời chiến
Trong điều kiện chiến đấu thiếu thốn, ông tập trung nghiên cứu giải pháp đảm bảo dinh dưỡng cho quân đội. Nhiều sáng kiến thiết thực ra đời từ nỗ lực này như "Gạo 4 túi", "Rau rừng", lương khô N70, N71 cùng các trạm chế biến thực phẩm dã chiến - nghe qua thôi đã thấy "đỉnh" rồi!
Thành lập Viện Dinh dưỡng Quốc gia
Bước ra khỏi chiến tranh, đất nước đối mặt với thách thức dinh dưỡng thời bình khi tình trạng thiếu ăn và thiếu chất ảnh hưởng lớn đến phụ nữ, trẻ em. Ngày 13/6/1980, Viện Dinh dưỡng Quốc gia chính thức thành lập và GS. Từ Giấy đảm nhận vai trò Viện trưởng sáng lập.
Sự kiện này đánh dấu bước chuyển quan trọng của ngành khoa học dinh dưỡng Việt Nam, chuyển dịch từ giải pháp tình thế sang các chương trình can thiệp và chiến lược dài hạn. Ông tiếp tục mở đường cho chính sách dinh dưỡng quốc gia khi Bộ Y tế phê duyệt bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị vào năm 1996.
Mô hình VAC - "Hit" vang dội của ông
Dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp của GS. Từ Giấy là việc đề xuất và nhân rộng mô hình vườn – ao – chuồng (VAC). Ông nhận định việc cải thiện bữa ăn không thể chỉ bằng lời khuyên suông, mà các gia đình cần tự chủ tạo ra nguồn thực phẩm phù hợp.
Mô hình VAC tích hợp trồng trọt, chăn nuôi và nuôi thủy sản trong hệ sinh thái hộ gia đình, giúp cung cấp thịt, cá, rau xanh, trái cây. Giải pháp này không chỉ nâng cao chất lượng bữa ăn mà còn tận dụng nguồn lực sẵn có và tăng thu nhập cho người dân nông thôn - một công đôi việc luôn!
Nhờ tính ứng dụng cao và dễ thực hiện, VAC đã vượt khỏi phạm vi một sáng kiến chuyên môn để làm thay đổi phương thức sản xuất thực phẩm của hàng triệu gia đình Việt. Đến nay, mô hình này vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn trong đời sống - ai mà chẳng biết VAC đúng không nè!
Người thầy tận tụy
Năm 1990, ông trở thành Chủ nhiệm đầu tiên của Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm tại Trường Đại học Y Hà Nội. Trong vai trò người thầy, ông trực tiếp đào tạo đội ngũ bác sĩ, cán bộ chuyên khoa và nhân lực sau đại học cho ngành dinh dưỡng.
Di sản để đời
GS. Từ Giấy qua đời năm 2009, nhưng di sản ông để lại vẫn hiện diện qua tư duy coi dinh dưỡng là nền tảng sức khỏe. Những đóng góp của ông đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng các danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lao động, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ, Huân chương Độc lập hạng Nhì - toàn "huy chương vàng" đấy các bạn ơi! ️
Nguồn: techz.vn