Vị đại thần nhà Lê viết ra câu 'hiền tài là nguyên khí quốc gia' từ gần 600 năm trước là ai?

d398788bcb21783c6bd7.jpg


"Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" - câu nói này chắc ai cũng từng nghe ít nhất một lần, nhưng bạn có biết nó ra đời từ tận thế kỷ XV không? Đây chính là tư tưởng nổi tiếng của một vị đại thần dưới triều Lê Thánh Tông, được khắc trên bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ năm 1484!

Thân Nhân Trung - ông chú viết ra câu văn viral từ 600 năm trước

Tác giả của câu nói legendary này là Thân Nhân Trung (1419-1499), quê ở làng Yên Ninh, huyện Yên Dũng (nay thuộc Bắc Giang). Ông là nhà khoa bảng, nhà văn hóa và đại thần được tin cậy dưới triều vua Lê Thánh Tông.

Điều đặc biệt là: năm 1469, khi đã ngoài 50 tuổi, ông mới đỗ tiến sĩ khoa Kỷ Sửu! Nhưng cũng chính vì thế, ông có cái nhìn trưởng thành và sâu sắc hơn về giá trị của việc học. Sau khi đỗ, ông được triều đình trọng dụng, giữ nhiều chức vụ quan trọng như Hàn lâm viện Thừa chỉ, Đông các Đại học sĩ, Tế tửu Quốc Tử Giám.

Ông còn là một trong những văn thần được vua Lê Thánh Tông tin cậy, tham gia hội Tao Đàn Nhị thập bát tú và giữ chức Phó Đô nguyên soái. Với kinh nghiệm trong giáo dục và tuyển chọn nhân tài, ông có cái nhìn sâu sắc về vai trò của người có tài đức với đất nước.

573c15dca936993cf80f.jpg


Context ra đời của câu nói kinh điển

Năm 1484, vua Lê Thánh Tông quyết định dựng bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám để ghi danh những người đỗ đạt. Đợt đầu có 10 tấm bia, ghi tên các tiến sĩ từ năm 1442 đến 1484.

Thân Nhân Trung được giao nhiệm vụ soạn bài ký cho tấm bia ghi danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất năm 1442 - tấm bia có niên đại sớm nhất còn tồn tại! ✨

Ngay phần mở đầu, ông viết:

"Hiền tài là nguyên khí của quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh. Nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia là công việc cần kíp".

Vậy là câu nói này không phải slogan thời hiện đại, mà xuất phát từ một bài văn bia thế kỷ XV đấy nhé!

Tại sao lại ví hiền tài như nguyên khí?

Trong quan niệm xưa, "nguyên khí" là nguồn năng lượng căn bản tạo nên sức sống của cơ thể. Khi dùng hình ảnh này cho hiền tài, Thân Nhân Trung muốn nhấn mạnh: người tài đức chính là nguồn lực làm nên sức mạnh quốc gia!

Theo ông, khi nhân tài được phát hiện, đào tạo và sử dụng đúng năng lực, đất nước sẽ phát triển và hưng thịnh. Ngược lại, không chú trọng nhân tài thì quốc gia suy yếu - logic phết đúng không nào?

Điểm hay là ông không chỉ đề cao vai trò người tài, mà còn nhấn mạnh trách nhiệm của nhà cầm quyền. Muốn có nhân tài, phải chăm lo giáo dục, tổ chức thi cử công bằng, tuyển chọn đúng người và tạo điều kiện để họ cống hiến.

04cc9a74f81673230d38.jpg


Việc khắc tên tiến sĩ lên bia đá không chỉ là ghi nhận thành tích, mà còn để khuyến khích thế hệ sau noi gương, ý thức hơn về danh dự và trách nhiệm của người trí thức. Chính là động lực "flex" kiểu xưa đó!

Gần 600 năm vẫn còn xịn sò

Trải qua gần 6 thế kỷ, câu "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" vẫn được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về giáo dục, khoa học, văn hóa và phát triển nguồn nhân lực.

Giá trị không chỉ nằm ở việc khẳng định vai trò người tài, mà còn ở thông điệp về trách nhiệm xã hội: muốn có nhân tài phải đầu tư cho giáo dục, có cơ chế tuyển chọn phù hợp và xây dựng môi trường để người có năng lực tỏa sáng. Đồng thời, người tài cũng cần ý thức trách nhiệm với cộng đồng và đất nước.

Hiện nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn lưu giữ 82 bia tiến sĩ, ghi danh 1.304 vị tiến sĩ trong lịch sử khoa cử Việt Nam. Những tấm bia này không chỉ là tư liệu quý về các kỳ thi Nho học mà còn phản ánh quan điểm giáo dục của các triều đại.

Năm 2011, hệ thống bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

95ce141a8ae7c012af3d.png


Trong số những dòng chữ được khắc trên đá, lời mở đầu của Thân Nhân Trung vẫn mang ý nghĩa vượt thời gian. Từ thế kỷ XV, ông đã nhấn mạnh mối liên hệ giữa chất lượng nhân tài và sự hưng thịnh của quốc gia. Đó cũng là lý do câu nói này vẫn được lưu truyền và nhắc lại cho đến hôm nay!

Phải công nhận là tư duy của ông chú Thân Nhân Trung xưa kia quả là đỉnh cao luôn!

35fbace10387f820cadf.jpg


15b3a8d7d223f073ea81.jpg


Nguồn: techz.vn
 
Back
Top