PandaSky5531
New member
Chỉ trong 2 năm 2018-2019, dân ở ngoại ô Sydney (Australia) đã báo cáo tận 338 vụ "trộm cắp" siêu lạ. Plot twist là thủ phạm không phải người, mà là... lũ vẹt!
Điểm đặc biệt là tốc độ lan truyền của "chiêu trò" này nhanh kinh khủng. Năm 2018 chỉ mới có 3 khu vực bị "dính", đến 2019 đã "văng" ra 44 vùng khác nhau luôn.
Camera đã bắt được hình ảnh thủ phạm: toàn những chú vẹt lông trắng mào vàng thuộc loài Cacatua galerita. Nhưng chúng trộm gì? Thực ra chỉ là mấy mẩu bánh mì, xương cá hay hoa quả thừa trong thùng rác thôi
Điểm bá đạo là thùng rác ở Sydney đều có nắp đậy kín mà. Hóa ra có con vẹt "đầu gấu" nào đó đã tự nghĩ ra cách dùng mỏ mở nắp thùng rác. Sau đó nó... mở lớp dạy cho đàn em! Rồi lũ học trò lại tiếp tục truyền nghề cho thế hệ sau. Cứ thế, giờ cả đàn vẹt ở Sydney đã thành cao thủ "bẻ khóa" thùng rác rồi
Các nhà khoa học cho biết đây chính là dấu hiệu của tiến hóa văn hóa (Cultural evolution) ở vẹt Cacatua galerita – một khái niệm mà Charles Darwin đã nhắc đến từ thế kỷ 19.
Để dễ hiểu thì tiến hóa văn hóa giống kiểu... trend TikTok của Gen Z ấy! Một người làm video hay, mọi người bắt chước cover, rồi lan rộng ra khắp nơi. Lũ vẹt ở Sydney cũng đang làm y chang như vậy đó
Nghiên cứu này thuộc về Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck. Các nhà khoa học muốn tìm hiểu hiện tượng mà dân Sydney báo cáo từ lâu: những con vẹt có thể mở nắp thùng rác một cách cực kỳ điêu luyện.
Trên Youtube có video cho thấy một con vẹt dùng mỏ kẹp vào góc nắp thùng rác rồi nâng lên. Nó biết hờ mỏ vào cạnh nắp, đi lạch bạch về phía bản lề đối diện, rồi bất ngờ lật cái nắp mở toang ra và bắt đầu... buffet! ️
Thậm chí khi người dân đè viên gạch nặng lên nắp, lũ vẹt vẫn tìm cách đẩy nó xuống để mở khóa "kho báu" của chúng.
Barbara Klump, nhà sinh thái học hành vi tại Viện Hành vi Động vật Max Planck, đã thống kê lại tất cả các vụ trộm rác của vẹt Cacatua galerita.
Trong 2 năm 2018-2019, chị phát phiếu khảo sát đến 478 vùng ngoại ô Sydney và thu được 1.369 báo cáo. Trong đó, người dân tận mắt chứng kiến 338 vụ trộm thùng rác của vẹt.
Trước 2018, chỉ có 3 khu vực xuất hiện vẹt biết mở thùng rác. Nhưng đến 2019, con số này đã tăng vọt lên 41 khu vực!
Sự lây lan nhanh chóng này khiến Klump và đồng nghiệp nghi ngờ lũ vẹt đã dạy nhau, theo mô hình tiến hóa về mặt văn hóa.
Tiến hóa văn hóa là lý thuyết mô tả sự thay đổi của quần thể có tính xã hội, trong đó các cá thể học hỏi từ nhau thông qua giảng dạy, bắt chước và các hình thức truyền tải xã hội khác.
Lý thuyết này do Charles Darwin mô tả từ thế kỷ 19, và vẫn được dùng để miêu tả xã hội động vật cũng như con người đến tận bây giờ. Ví dụ như đàn tinh tinh có thể học nhau cách đào mật ong.
Khái niệm tiến hóa văn hóa bổ sung cho tiến hóa sinh học. Nghĩa là các loài không chỉ tiến hóa bằng đột biến gen, mà còn bằng những gì học được và truyền lại trong quần thể.
Với con người, chúng ta liên tục tiến hóa văn hóa qua lịch sử: từ việc dùng lửa, phát minh quần áo, công cụ, văn hóa đồ đồng, đồ sắt cho đến khoa học công nghệ, luật pháp và cả chiến tranh.
Trên internet hiện nay, tiến hóa văn hóa diễn ra cực nhanh và rõ. Ví dụ như trào lưu meme hay việc GenZ bắt chước nhau, cover video ngắn trên TikTok.
Vậy tại sao các nhà khoa học nghĩ vẹt Cacatua galerita ở Sydney đang thể hiện tiến hóa văn hóa? Bởi họ thống kê được ít nhất 3 mô hình mở nắp thùng rác khác nhau:
Mô hình 1: Chỉ dùng mỏ kẹp thành thùng và hất lên.
Mô hình 2: Dùng chân mở nắp trước, rồi mới dùng mỏ.
Mô hình 3: Dùng đầu trong giai đoạn đẩy nắp ra ngoài.
Ba cách này phân bố ở các khu vực địa lý tách biệt. Và càng xa điểm phát tán ban đầu, mô hình càng bị "tam sao thất bản".
"Kết quả cho thấy sự lan rộng của kỹ năng này không chỉ tạo nên văn hóa trong quần thể vẹt, mà còn hình thành các nền văn hóa rẽ nhánh khác biệt về địa lý", các tác giả viết.
Hơn 90% trường hợp, vẹt đực già giàu kinh nghiệm sẽ mở nắp thùng rác dưới sự chứng kiến của đàn vẹt khác. Giống hệt một lớp học vậy!
Klump và nhóm nghiên cứu còn thấy có những cặp vẹt già - vẹt non thường đi cùng nhau, như một hoạt động "mentor - mentee".
Những quan sát này phù hợp với khái niệm học tập xã hội và tiến hóa văn hóa. Trước đây, vẹt cũng được biết đến với các quần thể văn hóa khác nhau, với giọng âm khác nhau.
Chúng nổi tiếng là loài có tính xã hội cao và bộ não cực thông minh. Một số chuyên gia cho rằng vẹt Cacatua galerita ở Australia có thể có trí khôn như tinh tinh. Vì vậy, không lạ gì khi chúng phát triển kỹ năng và đang tiến hóa văn hóa trong quần thể
Nguồn: gamek.vn