Trong khi các nơi khác toàn xài nước giếng hay nước mưa thì người Bờ Đậu lại có "bí kíp" riêng: dùng nước suối trên núi đá sau làng để luộc bánh chưng. Không phải flex nhưng thứ nước này chính là "báu vật trời ban" thật sự đấy! Nhờ có nó mà bánh luộc xong vẫn giữ nguyên màu xanh mướt của lá dong, hương vị đậm đà thơm phức không gì sánh bằng
## Cả làng cùng "đổ xô" theo nghề bánh chưng
Làng bánh chưng Bờ Đậu thuộc xã Cổ Lũng, huyện Phú Lương (Thái Nguyên), cách trung tâm thành phố Thái Nguyên khoảng 8km.
Điểm hot nhất phải kể đến ngã ba Bờ Đậu – nơi được xem như "trung tâm vũ trụ" kết nối quốc lộ 3 và 37 với các tuyến đường đi Tuyên Quang – Lào Cai, Điện Biên, Bắc Kạn, Yên Bái....
Tò mò về cái tên "Bánh chưng Bờ Đậu", ông Nguyễn Văn Ánh, Chủ tịch UBND xã Cổ Lũng kể lại story đầy thú vị: "Bánh chưng Bờ Đậu" thực chất là biến thể từ... Bò Đậu đấy!
"Ngày xưa có một ông cụ đi bán bò hay buộc bò vào đống guốc (cọc) ven đường. Chỗ đó bò nằm ầm ầm nên gọi là làng Bò Đậu. Về sau dân chúng mình 'chuyển đổi số' thành làng Bờ Đậu luôn. Làng nghề bánh chưng cũng gắn liền với tích đó", ông Ánh kể.
Theo bà Nguyễn Thị Bích Liên, Trưởng ban làng nghề thì bánh chưng Bờ Đậu có mặt từ những năm 1960. Người tiên phong làm bánh chính là cụ Nguyễn Thị Đấng.
Hồi đó, quán bánh của cụ nằm khiêm tốn dưới gốc cây phượng thuộc xóm Bò Đậu nhưng khách thì kéo đến ầm ầm. Ai ăn cũng khen ngon tới tấp. Nhờ bán bánh, cụ nuôi được cả gia đình và lo cho 6 đứa con ăn học trưởng thành. Khi về già, cụ "pass nghiệp" lại cho con cháu duy trì và phát triển tiếp.
"Trước kia, khi đời sống còn khó khăn, người dân chỉ gói bánh chưng vào dịp Tết để thờ cúng ông bà tổ tiên thôi. Qua thời gian, thấy nghề làm bánh giúp sống khá giả hơn, người này học người kia rồi cùng nhau mở màn làm kinh doanh. Từ đấy nghề làm bánh chưng được 'lan tỏa' ra cả làng. Tính riêng tại xóm 9, xã Cổ Lũng, hơn 1.000 người đều theo nghề làm bánh, từ bà già đến em bé ", bà Liên chia sẻ.
## Những nguyên liệu "xịn xò" tạo nên đẳng cấp
Tháng Chạp Âm lịch đến Bờ Đậu, bạn sẽ cảm nhận rõ vibes Tết đang cận kề. Từng nhà, già trẻ gái trai đều được "phân công nhiệm vụ" làm bánh để phục vụ những nồi bánh chưng dã chiến đáp ứng nhu cầu ngày Tết.
Các em nhỏ thì tỉa lá, người lớn lo lấy nước, luộc bánh, phụ nữ thái thịt, đãi gạo, cụ già luộc bánh. Nhà nào cũng tất bật gói bánh, từng nồi bánh chưng bốc khói nghi ngút, tỏa mùi thơm đi vào lòng người
Điều gì làm nên sự khác biệt? Làng bánh chưng Bờ Đậu không xài khuôn mà 100% gói thủ công bằng tay luôn nha! Nhưng đừng lo, dưới đôi bàn tay khéo léo, điêu luyện của các nghệ nhân, từng chiếc bánh vẫn vuông thành sắc cạnh, đẹp như mơ.
Anh Đỗ Văn Công đã "theo nghiệp" 20 năm cho biết: gói bằng tay sẽ điều chỉnh được độ chặt, làm bánh vuông đều 4 cạnh, khi luộc không hề bị méo mó hay căng phồng, chiếc nào cũng chuẩn không cần chỉnh
Bà Nguyễn Thị Tâm, một trong những gia đình có truyền thống gói bánh lâu đời nhất tiết lộ: bí quyết tạo nên đặc sản Bờ Đậu chính là sự kết hợp "chuẩn chỉnh" các nguyên liệu.
Gạo nếp phải mua ở vùng núi rừng Định Hóa (Thái Nguyên), hạt tròn, trắng tinh, đãi lọc qua 3 lần nước rồi để ráo. Đậu làm nhân phải là đậu xanh nguyên lõi, vỏ mỏng, vàng tươi, dẻo và thơm tự nhiên.
Nhân bánh làm bằng thịt lợn ba chỉ tươi ngon, săn chắc, ướp với hạt tiêu bắc và gói bằng lá dong xanh mướt, bản rộng từ núi rừng Na Rì, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn.
Sau khi gói xong, bánh được ngâm với nước trong khoảng 30 phút rồi cho vào những nồi cỡ đại để luộc. Bánh được đun từ 8-10 tiếng, nước cạn phải chan thêm để bánh chín đều từ trong ra ngoài.
Đặc biệt nhất: nước luộc bánh chưng được lấy từ suối nguồn trên núi đá phía sau làng Bờ Đậu. Người dân gọi đó là nước "giếng thần" đấy!
Theo bà Tâm, ở Bờ Đậu, toàn bộ nước luộc bánh đều lấy từ núi đá tự nhiên. Đây là món quà "trời cho", trong vắt, tạo nên vị riêng biệt, độc đáo không thể nhầm lẫn.
"Do có nước 'giếng thần' trời ban nên khi luộc, bánh giữ nguyên màu xanh lá cây, tạo mùi thơm đậm đà hòa quyện trong nồi bánh. Vì vậy người Bờ Đậu hay nói: 'Bánh chưng luộc nước giếng thần; Thơm ngon mùi vị có phần trời cho'. Đó như là đặc sản mà chỉ vùng Bờ Đậu mới có thể tạo nên những chiếc bánh hoàn hảo, vuông vắn với hương thơm đậm đà, tinh khiết làm ấm lòng du khách trong mâm cỗ ngày Tết ", bà Tâm tự hào nói.
## "Phất" lên nhờ bánh chưng
Làng bánh chưng Bờ Đậu "nổi lửa" quanh năm, nhưng nhộn nhịp, tấp nập nhất vẫn là những ngày giáp Tết.
Nghe kể lại, trước kia khi chưa có nghề bánh chưng, người dân xã Cổ Lũng chủ yếu làm nông nghiệp, trồng lúa, trồng chè. Các hộ gia đình đa số sống trong cảnh nhà tranh vách đất. Nhờ có nghề làm bánh chưng truyền thống, cuộc sống của người dân dần "lên đời" thoát nghèo.
Đặc biệt từ khi được công nhận làng nghề, làng bánh chưng Bờ Đậu đã tạo được thương hiệu nức tiếng gần xa. Trung bình, một chiếc bánh chưng được bán với giá 30.000 đồng.
Ngoài bánh hình vuông truyền thống, làng nghề còn sản xuất loại bánh hình trụ tròn, tương tự bánh tét của Nam Bộ, giúp người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn.
Trong đó, bánh được chia nhiều loại, giá cả cũng có sự chênh lệch. Loại bánh chưng nhỏ bán 10.000 đồng/chiếc. Bánh chưng vuông nhỡ 20.000 đồng/chiếc. Riêng bánh vuông to, chủ yếu bán trong ngày Tết có giá 50.000 đồng/chiếc.
Nghề bánh chưng không chỉ tạo công ăn việc làm cho người dân mà còn tạo điều kiện cho nhiều gia đình phát triển kinh tế "ngon lành". Đến Cổ Lũng có thể thấy san sát những ngôi nhà tầng kiên cố, khang trang.
Điển hình như cửa hàng bán bánh chưng khang trang của gia đình ông Nguyễn Văn Đức, một thương binh đã "vươn lên làm giàu" từ nghề làm bánh chưng. Hiện nay cửa hàng của ông Đức trở thành một đầu mối bánh chưng nổi tiếng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
Cho đến nay, bánh chưng Bờ Đậu tuy chưa có hợp đồng xuất ngoại, nhưng người dân cho biết rất nhiều bạn bè công tác ở nước ngoài thường về đây đặt bánh, mang đi biếu, tặng như một sản vật nức tiếng của quê hương và không thể thiếu trong những mâm cỗ ngày Tết cổ truyền của dân tộc
Nguồn: soha.vn