Tết Thanh Minh năm nay (2026) rơi vào ngày 5/4 dương lịch nè, nhưng mà với anh em người Hoa Triều Châu (hay còn gọi là người Tiều) ở miền Tây, đặc biệt là Bạc Liêu cũ (giờ thuộc Cà Mau), không khí tảo mộ đã bắt đầu râm ran từ tháng 2, tháng 3 âm lịch rồi đó
Khác hẳn với người Việt mình hay xây mộ bằng gạch men, đá bóng loáng, người Tiều lại giữ cho tổ tiên những nấm mộ đất truyền thống mang đậm phong thủy và triết lý nhân sinh. Về Bạc Liêu cũ những ngày này, chill chill quanh khu nghĩa trang Sùng Thiện Đường siêu rộng, bạn không chỉ đang xem một tập tục tôn giáo, mà còn đang lật giở cả trang sử di dân từ thế kỷ 17 luôn. Để thấy người sống và người đã khuất chưa bao giờ xa cách, để hiểu sâu hơn về đạo hiếu mộc mạc mà sâu sắc của những người con xa xứ
Nghĩa trang rực rỡ sắc màu và những nấm mộ "biết thở"
Nằm lặng lẽ tại Bạc Liêu, nghĩa địa Sùng Thiện Đường của người Hoa Triều Châu đã có mặt từ năm 1927 rồi nha. Rộng tận 10 héc-ta với hơn 5.000 ngôi mộ, nơi đây giống như một ngôi làng thu nhỏ của những người ở cõi âm vậy. Điểm xuyết giữa những khu mộ cải táng xây xi măng hiện đại là những ngôi mộ đất truyền thống khổng lồ, kiến trúc độc đáo mà giờ đất chật người đông, hiếm khi thấy được rồi ️
Nếu như mộ người Việt thường vuông vức, kín cổng cao tường, thì mộ người Tiều lại có hình dáng như một vòng tay mở á. Bao quanh nấm mộ đắp đất là một bờ thành cong cong, phần lưng xây cao hơn hẳn. Nhìn từ xa, ngôi mộ như đang được ôm ấp, che chở để giữ lại chút hơi ấm cõi trần ấy
Phía trên nấm mộ không hề lát gạch, người ta cứ để đất trần như thế. Dưới cái nắng phương Nam rát bỏng, đất khô lại, rạn nứt ra những vết chân chim. Người Hoa quan niệm, sự rạn nứt ấy là để đất rễ hấp thụ tinh hoa nhật nguyệt, là cách để nấm mộ được "thở", được hòa mình vào vòng tuần hoàn của tự nhiên nè
Nhưng điều khiến người ta tò mò nhất chính là những sắc màu trên bia đá và trên nóc mộ. Bia mộ người Tiều khắc chữ Hoa chìm sâu, nhưng tên người thì được sơn hai màu rõ rệt. Nếu tên sơn màu xanh, ấy là báo hiệu dưới lòng đất lạnh đã có người yên nghỉ rồi. Còn nếu tên sơn màu đỏ, đó lại là "mộ dưỡng già" - khu đất đã được con cháu mua sẵn, xây sẵn cho người còn đang sống, như một sự chuẩn bị chu đáo, thanh thản cho chuyến đi cuối cùng của đời người
Vào những ngày Thanh Minh, toàn bộ khu nghĩa trang như bừng sáng luôn ý. Trẻ con, người lớn ríu rít rủ nhau ra mộ, tay cầm những dải giấy ngũ sắc xanh, đỏ, tím, vàng cắm chi chít lên phần đất nứt nẻ. Tập tục này người Tiều gọi bằng một cái tên siêu cute: "Mặc áo mới cho mộ" đó
Những dải giấy bay phất phới trong gió tượng trưng cho ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Dán giấy ngũ sắc lên mộ, con cháu gửi gắm ước mong âm dương hòa thuận, góp phần xây đắp cho ngôi nhà của tổ tiên dưới cõi vĩnh hằng thêm phần ấm cúng
Trẻ con tò mò thích thú chạy nhảy cắm cờ, người lớn mỉm cười xoa đầu con trẻ. Chỉ riêng những ngôi mộ mới có người khuất bóng trong vòng 3 năm là được dán giấy trắng, như một dải tang buồn còn vương vấn. Nhìn tổng thể, không gian nghĩa trang ngày Thanh Minh gạt đi hết vẻ âm u, lạnh lẽo, nhường chỗ cho một bức tranh rộn rã, ấm áp tình thân lắm nha
Trải chiếu ăn lẩu, cúng heo quay: Bữa tiệc sum vầy nơi ranh giới âm dương
Khoảng sân lót gạch tàu hay tráng xi măng rộng rãi phía trước bia mộ không phải xây ra để bỏ trống đâu nhen. Đó là nơi diễn ra một trong những nét văn hóa đặc sắc nhất của người Hoa miền Tây dịp Thanh Minh: Cúng kiếng và ăn uống ngay tại mộ luôn!
Mâm cỗ cúng Thanh Minh của người Tiều cực kỳ tươm tất và hào phóng nha. Tùy điều kiện mỗi nhà, nhưng thường không thể thiếu bộ tam sên, thịt gà luộc vàng ươm, vịt quay da bóng nhẫy, tôm cua luộc đỏ au và đặc biệt là một tảng thịt heo quay giòn rụm Những gia đình khá giả, làm ăn phát đạt trong năm thường cúng nguyên cả một chú heo quay lớn để tạ ơn ông bà nữa kìa.
Bên cạnh đồ mặn, mâm cúng luôn chễm chệ những đĩa bánh bò xốp mềm và bánh bao không nhân - thức bánh đặc trưng mang ý nghĩa cầu mong sự no đủ, phước lành. Vàng mã, nhang đèn, quần áo giấy được bày biện cẩn thận, cháy bùng lên trong chậu hóa vàng, gửi gắm tấm lòng thành kính về thế giới bên kia
Thế nhưng, khoảnh khắc xúc động nhất là khi nén nhang tàn nè. Không gói ghém đồ ăn mang về nhà như nhiều nơi khác, con cháu gia tộc người Tiều sẽ cùng nhau quây quần, trải bạt, dọn chén đũa và... ăn uống ngay trước mộ luôn. Có nhà còn mang cả bếp gas mini ra nấu lẩu sôi sục giữa nghĩa trang lộng gió á
Không hề có sự sợ hãi hay kiêng kỵ đâu nha, hành động cùng nhau thụ lộc, ăn uống trước mắt tổ tiên mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc lắm. Nó xóa nhòa đi ranh giới của sự sống và cái chết. Tổ tiên như đang ngồi đó, hiền từ nhìn con cháu sum vầy vậy. Việc cùng ăn, cùng làm ngay tại nơi gốc gác cội nguồn chính là sợi dây vô hình thắt chặt tình đoàn kết gia tộc, nhắc nhở những người cùng chung huyết thống phải biết đùm bọc, yêu thương và cùng nhau xây dựng sự nghiệp khi trở về với cuộc sống thường nhật
Hơn cả tảo mộ, đó là ngày trở về của lòng hiếu đạo
Thanh Minh với người Việt hay người Hoa, tuy không phải là một cái Tết lớn ngập tràn pháo hoa hay câu đối đỏ, nhưng lại là một cái Tết của đạo lý, của lòng biết ơn sâu thẳm đó. Hội "đạp thanh" (giẫm lên cỏ xanh) khởi nguồn từ thời Đường xa xưa, giờ hiện diện trong bước chân hối hả của những người con xa quê tất tả bắt xe đò về Bạc Liêu cũ trong một ngày tháng 3 âm lịch nắng trong vắt
Người ta về không chỉ để nhổ một cây cỏ dại, quét lại một lớp sơn trên bia đá hay cắm một dải giấy ngũ sắc đâu. Người ta về để cúi đầu trước đất đai vĩnh hằng, để dọn dẹp lại chính tâm hồn mình, đền đáp một phần ân nghĩa sinh thành của những người đi trước. Để rồi sau bữa cơm ấm áp trước bia mộ cha ông, người ta lại gói ghém yêu thương, mang theo sự phù hộ độ trì của tổ tiên để bước tiếp trên đường đời rộn rã
Nguồn: soha.vn
Khác hẳn với người Việt mình hay xây mộ bằng gạch men, đá bóng loáng, người Tiều lại giữ cho tổ tiên những nấm mộ đất truyền thống mang đậm phong thủy và triết lý nhân sinh. Về Bạc Liêu cũ những ngày này, chill chill quanh khu nghĩa trang Sùng Thiện Đường siêu rộng, bạn không chỉ đang xem một tập tục tôn giáo, mà còn đang lật giở cả trang sử di dân từ thế kỷ 17 luôn. Để thấy người sống và người đã khuất chưa bao giờ xa cách, để hiểu sâu hơn về đạo hiếu mộc mạc mà sâu sắc của những người con xa xứ
Nghĩa trang rực rỡ sắc màu và những nấm mộ "biết thở"
Nằm lặng lẽ tại Bạc Liêu, nghĩa địa Sùng Thiện Đường của người Hoa Triều Châu đã có mặt từ năm 1927 rồi nha. Rộng tận 10 héc-ta với hơn 5.000 ngôi mộ, nơi đây giống như một ngôi làng thu nhỏ của những người ở cõi âm vậy. Điểm xuyết giữa những khu mộ cải táng xây xi măng hiện đại là những ngôi mộ đất truyền thống khổng lồ, kiến trúc độc đáo mà giờ đất chật người đông, hiếm khi thấy được rồi ️
Nếu như mộ người Việt thường vuông vức, kín cổng cao tường, thì mộ người Tiều lại có hình dáng như một vòng tay mở á. Bao quanh nấm mộ đắp đất là một bờ thành cong cong, phần lưng xây cao hơn hẳn. Nhìn từ xa, ngôi mộ như đang được ôm ấp, che chở để giữ lại chút hơi ấm cõi trần ấy
Phía trên nấm mộ không hề lát gạch, người ta cứ để đất trần như thế. Dưới cái nắng phương Nam rát bỏng, đất khô lại, rạn nứt ra những vết chân chim. Người Hoa quan niệm, sự rạn nứt ấy là để đất rễ hấp thụ tinh hoa nhật nguyệt, là cách để nấm mộ được "thở", được hòa mình vào vòng tuần hoàn của tự nhiên nè
Nhưng điều khiến người ta tò mò nhất chính là những sắc màu trên bia đá và trên nóc mộ. Bia mộ người Tiều khắc chữ Hoa chìm sâu, nhưng tên người thì được sơn hai màu rõ rệt. Nếu tên sơn màu xanh, ấy là báo hiệu dưới lòng đất lạnh đã có người yên nghỉ rồi. Còn nếu tên sơn màu đỏ, đó lại là "mộ dưỡng già" - khu đất đã được con cháu mua sẵn, xây sẵn cho người còn đang sống, như một sự chuẩn bị chu đáo, thanh thản cho chuyến đi cuối cùng của đời người
Vào những ngày Thanh Minh, toàn bộ khu nghĩa trang như bừng sáng luôn ý. Trẻ con, người lớn ríu rít rủ nhau ra mộ, tay cầm những dải giấy ngũ sắc xanh, đỏ, tím, vàng cắm chi chít lên phần đất nứt nẻ. Tập tục này người Tiều gọi bằng một cái tên siêu cute: "Mặc áo mới cho mộ" đó
Những dải giấy bay phất phới trong gió tượng trưng cho ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Dán giấy ngũ sắc lên mộ, con cháu gửi gắm ước mong âm dương hòa thuận, góp phần xây đắp cho ngôi nhà của tổ tiên dưới cõi vĩnh hằng thêm phần ấm cúng
Trẻ con tò mò thích thú chạy nhảy cắm cờ, người lớn mỉm cười xoa đầu con trẻ. Chỉ riêng những ngôi mộ mới có người khuất bóng trong vòng 3 năm là được dán giấy trắng, như một dải tang buồn còn vương vấn. Nhìn tổng thể, không gian nghĩa trang ngày Thanh Minh gạt đi hết vẻ âm u, lạnh lẽo, nhường chỗ cho một bức tranh rộn rã, ấm áp tình thân lắm nha
Trải chiếu ăn lẩu, cúng heo quay: Bữa tiệc sum vầy nơi ranh giới âm dương
Khoảng sân lót gạch tàu hay tráng xi măng rộng rãi phía trước bia mộ không phải xây ra để bỏ trống đâu nhen. Đó là nơi diễn ra một trong những nét văn hóa đặc sắc nhất của người Hoa miền Tây dịp Thanh Minh: Cúng kiếng và ăn uống ngay tại mộ luôn!
Mâm cỗ cúng Thanh Minh của người Tiều cực kỳ tươm tất và hào phóng nha. Tùy điều kiện mỗi nhà, nhưng thường không thể thiếu bộ tam sên, thịt gà luộc vàng ươm, vịt quay da bóng nhẫy, tôm cua luộc đỏ au và đặc biệt là một tảng thịt heo quay giòn rụm Những gia đình khá giả, làm ăn phát đạt trong năm thường cúng nguyên cả một chú heo quay lớn để tạ ơn ông bà nữa kìa.
Bên cạnh đồ mặn, mâm cúng luôn chễm chệ những đĩa bánh bò xốp mềm và bánh bao không nhân - thức bánh đặc trưng mang ý nghĩa cầu mong sự no đủ, phước lành. Vàng mã, nhang đèn, quần áo giấy được bày biện cẩn thận, cháy bùng lên trong chậu hóa vàng, gửi gắm tấm lòng thành kính về thế giới bên kia
Thế nhưng, khoảnh khắc xúc động nhất là khi nén nhang tàn nè. Không gói ghém đồ ăn mang về nhà như nhiều nơi khác, con cháu gia tộc người Tiều sẽ cùng nhau quây quần, trải bạt, dọn chén đũa và... ăn uống ngay trước mộ luôn. Có nhà còn mang cả bếp gas mini ra nấu lẩu sôi sục giữa nghĩa trang lộng gió á
Không hề có sự sợ hãi hay kiêng kỵ đâu nha, hành động cùng nhau thụ lộc, ăn uống trước mắt tổ tiên mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc lắm. Nó xóa nhòa đi ranh giới của sự sống và cái chết. Tổ tiên như đang ngồi đó, hiền từ nhìn con cháu sum vầy vậy. Việc cùng ăn, cùng làm ngay tại nơi gốc gác cội nguồn chính là sợi dây vô hình thắt chặt tình đoàn kết gia tộc, nhắc nhở những người cùng chung huyết thống phải biết đùm bọc, yêu thương và cùng nhau xây dựng sự nghiệp khi trở về với cuộc sống thường nhật
Hơn cả tảo mộ, đó là ngày trở về của lòng hiếu đạo
Thanh Minh với người Việt hay người Hoa, tuy không phải là một cái Tết lớn ngập tràn pháo hoa hay câu đối đỏ, nhưng lại là một cái Tết của đạo lý, của lòng biết ơn sâu thẳm đó. Hội "đạp thanh" (giẫm lên cỏ xanh) khởi nguồn từ thời Đường xa xưa, giờ hiện diện trong bước chân hối hả của những người con xa quê tất tả bắt xe đò về Bạc Liêu cũ trong một ngày tháng 3 âm lịch nắng trong vắt
Người ta về không chỉ để nhổ một cây cỏ dại, quét lại một lớp sơn trên bia đá hay cắm một dải giấy ngũ sắc đâu. Người ta về để cúi đầu trước đất đai vĩnh hằng, để dọn dẹp lại chính tâm hồn mình, đền đáp một phần ân nghĩa sinh thành của những người đi trước. Để rồi sau bữa cơm ấm áp trước bia mộ cha ông, người ta lại gói ghém yêu thương, mang theo sự phù hộ độ trì của tổ tiên để bước tiếp trên đường đời rộn rã
Nguồn: soha.vn