Mỗi dịp Tết đến xuân về, đám đông lại ùn ùn kéo đến "phố ông đồ" ở Văn Miếu xin chữ đẹp về treo lấy may mắn cả năm. Nhưng mà bạn có biết Văn Miếu hình thành từ bao giờ không?
Gần 1000 năm tuổi đời luôn nha!
Văn Miếu - Quốc Tử Giám là hai quần thể di tích lịch sử văn hóa cực xịn của kinh thành Thăng Long xưa kia đó.
Văn Miếu được built từ năm 1070, dưới thời vua Lý Thánh Tông (tức là đã 948 năm tuổi rồi đấy!). Đây là nơi thờ các vị Thánh của đạo Nho, gồm Khổng Tử, Chu Công, Tứ phối (bốn học trò ace của Khổng Tử là Nhan Tử, Tăng Tử, Tử Tư và Mạnh Tử), và Thất thập nhị hiền (72 nhà Nho đỉnh cao được tôn lên bậc Hiền triết).
Sách Đại Việt sử ký toàn thư có viết: "Vua Lý Thành Tông cho làm Văn Miếu... bốn mùa cúng tế. Hoàng thái tử đến đấy học". Vậy là Văn Miếu không chỉ để thờ cúng, mà còn là trường học cho con nhà vua luôn đó! Học sinh đầu tiên chính là Thái tử Lý Càn Đức, con vua Lý Thánh Tông, sau này lên ngôi làm vua Lý Nhân Tông.
Còn Quốc Tử Giám là trường học dành cho các hoàng tử và con nhà quan lại, quý tộc, được xây năm 1076 ngay cạnh Văn Miếu, dưới thời vua Lý Nhân Tông.
Fun fact: Các công trình như nhà Thái Học, lầu chuông, gác trống mà chúng ta thấy hiện nay đều được xây dựng lại vào đầu những năm 2000 thôi nhé!
Nơi thờ "thầy giáo của dân tộc"
Ngoài thờ các vị tiên thánh Nho giáo, Văn Miếu Hà Nội còn thờ một vị thầy giáo huyền thoại thời Trần - đó là Chu Văn An.
Đời vua Trần Minh Tông, Chu Văn An làm quan Tư nghiệp (tức Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám và trực tiếp dạy các hoàng tử. Đến năm 1370 khi ông qua đời, vua Trần Nghệ Tông cho thờ ở Văn Miếu bên cạnh Thất thập nhị hiền. Respect!
Trong bộ sách Đại Việt sử ký tiền biên, sử thần Ngô Thì Sĩ còn nhắc đến việc trước đây Văn Miếu từng thờ hai quan triều Trần là Trương Hán Siêu và Đỗ Tử Bình, nhưng không thờ lâu lắm.
82 tấm bia khắc tên những "thủ khoa xưa"
Hiện giờ, những di tích cổ xưa nhất trong khu Văn Miếu - Quốc Tử Giám chính là 82 tấm bia Tiến sĩ được dựng từ triều Lê. Trên đó khắc họ tên và quê quán của 1.307 lượt người thi đỗ trong 82 khoa thi được tổ chức dưới triều Lê - Mạc (1442-1779).
Trong các triều đại phong kiến Việt Nam đã tổ chức tổng cộng 184 khoa thi, nhưng vì nhiều lý do khác nhau nên chỉ còn lưu giữ được 82 bia Tiến sĩ thôi.
Trên bia tiến sĩ đầu tiên khoa Nhâm Tuất (1442), quan Thân Nhân Trung đã viết câu văn legendary: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn". Sâu sắc vãi!
Check-in ở đâu cho hợp hình?
Đến tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám, du khách hay check-in nhất ở các spot: Văn Miếu Môn, Khuê Văn Các và Thiên Quang tỉnh.
Văn Miếu Môn là cổng chính phía ngoài khu di tích, nằm trên phố Quốc Tử Giám. Cổng có ba cửa, cửa giữa cao to và xây 2 tầng. Tầng dưới to, tầng trên nhỏ chồng lên giữa tầng dưới.
Thiên Quang tỉnh (giếng Thiên Quang) là giếng hình vuông nằm giữa các dãy nhà bia. Còn Khuê Văn Các là một căn lầu tám mái lợp ngói được đặt trên bốn trụ cột, phần kiến trúc chính bằng gỗ sơn son, mở 4 cửa sổ tròn ra 4 hướng, tạo hình ảnh biểu tượng sao Khuê đang tỏa sáng, tượng trưng cho Văn học.
Plot twist: Khuê Văn Các mới có hơn 200 tuổi!
Từ năm 2012, hình ảnh Khuê Văn Các đã được công nhận là biểu tượng chính thức của thành phố Hà Nội. Nhiều người nghĩ rằng Khuê Văn Các đã có từ thời xa xưa, cùng tuổi với Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Nhưng thật ra, kiến trúc này mới được xây dựng cách đây hơn 200 năm, vào đầu triều Nguyễn thôi! Người quyết định cho xây Khuê Văn Các là Tổng trấn Bắc Thành Nguyễn Văn Thành. Tòa lầu được xây vào năm 1805.
Khuê Văn Các cao gần chín thước (khoảng 3m), được dựng trên một nền vuông cao cân đối có lát gạch Bát Tràng mỗi bề dài 6,8 mét. Muốn lên nền vuông này phải đi qua ba bậc thang đá. Kiểu dáng kiến trúc Khuê Văn Các rất hài hòa và độc đáo.
Tầng dưới là 4 trụ gạch vuông, mỗi cạnh của trụ dài một mét và trên các mặt trụ đều có chạm nổi các hoa văn rất tinh vi và sắc sảo. Tầng trên là kiến trúc gỗ sơn son thếp vàng, trừ mái lợp và những phần trang trí góc mái hoặc trên bờ nóc được làm bằng chất liệu đất nung hoặc vôi cát có độ bền cao.
Nguồn: soha.vn