Chắc ai trong chúng ta cũng đã đi hết cả roller coaster cảm xúc trong 2 năm vừa rồi vì đại dịch COVID-19 rồi nhỉ? Từ không biết gì, đến biết rồi tránh né, sợ xanh mặt, giờ thì quen luôn và chấp nhận sống chung với nó. COVID-19 đã lật tung cuộc sống của chúng ta hoàn toàn đó, giờ phải áp dụng cả đống biện pháp an toàn mà trước giờ chả bao giờ nghĩ tới. Đeo khẩu trang non stop khi ra khỏi nhà, rửa tay bằng chất sát khuẩn như rửa bát, xịt khuẩn đồ đạc như xịt côn trùng, dùng máy lọc không khí, hạn chế tụ tập đông người, giữ khoảng cách 2m và dĩ nhiên là phải chích vaccine rồi
Ngoài mấy cách này ra, thì từ xưa trong môi trường y tế hay công nghiệp, ngoài việc dùng chất sát trùng thông thường, người ta còn xài ánh sáng UV-C và khí Ozone để khử trùng cho bề mặt/không khí hay nước luôn đó. Trong bài này mình sẽ focus vào phần UV-C để anh em hiểu rõ hơn về ánh sáng "thần thánh" này nhé!
Vào vấn đề chính luôn, mình thử tìm hiểu chút về ánh sáng trước đã nha~
Nếu nhìn vào hình trên, chúng ta dùng chút kiến thức vật lý (đừng sợ nhé ), kiểu như ánh sáng là sự kết hợp của sóng và hạt ấy, mỗi loại ánh sáng/tia sẽ có bước sóng khác nhau. Và fun fact là mắt con người chỉ có thể thấy được một phần cực kỳ nhỏ thôi, từ 380nm (màu xanh tím) đến 700nm (màu đỏ), còn lại thì mắt chúng ta... "mù tịt" luôn. Ngay trên đoạn màu đỏ thì mọi người gọi là tia hồng ngoại (IR), còn ngay dưới đoạn màu xanh (380nm) thì gọi là tử ngoại/cực tím (UV-Ultraviolet) đó.
Chúng ta may mắn lắm đó, vì Trái đất có tầng Ozone bao phủ, và nhờ tầng Ozone này mà giúp "chặn đứng" rất nhiều tia nguy hiểm cho con người/động vật và thực vật. Một trong những tia đó là tia UV. Mọi người thấy ở hình trên, bản chất ánh sáng mặt trời phát ra có đầy rẫy tia UV nhưng sau khi đi qua lớp Ozone và khí quyển trái đất, thì những tia ở dưới khoảng 400nm giảm đi rất nhiều (nhưng vẫn còn đấy nhé), nó giúp chúng ta có thể hạn chế được tác hại của UV, đặc biệt là các chị em phụ nữ lo chống nắng
Giờ vào vấn đề chính luôn, tia UV và UV-C nè!
Bản chất UV được chia ra nhiều loại, từ trên xuống chúng ta có UV-A, UV-B, UV-C và EUV theo từng khoảng bước sóng. Mỗi loại này có công dụng và tác hại khác nhau hẳn. Tuy nhiên nếu tính trong ánh sáng mặt trời ở mức mặt nước biển thì trong các tia UV sẽ có 95%-97% là tia UV-A, 3%-5% là tia UV-B, gần như không có tia UV-C và EUV. Hai cái UV-C và EUV được con người tạo ra bằng máy móc cho từng nhu cầu riêng biệt nha.
Bảng trên để anh em dễ theo dõi những ứng dụng cũng như tác hại của các tia trong phần tia UV đó.
EUV: Nếu anh em từng đọc bài "Ai sản xuất ra MÁY SẢN XUẤT CPU? Vì sao Trung Quốc đang rất muốn có những chiếc máy này?" của Duy Luân thì sẽ thấy người ta dùng tia EUV để thực hiện công việc "quang khắc" trong quá trình sản xuất chip đó.
UV-B (vài nơi nói B là viết tắt của Burn - cháy) có ít trong ánh nắng mặt trời, nó là chất quan trọng giúp da tổng hợp Vitamin D. Tuy nhiên nó thường gây ra cháy da (đỏ ửng) hay ung thư da, nhưng nếu dùng với liều lượng phù hợp thì có thể dùng cho nhu cầu thẩm mỹ/y tế để trị các bệnh về da.
UV-A thì trong ánh sáng mặt trời có nhiều rồi, chữ A có vài nơi nói là viết tắt của Aging - tức là lão hóa đó. Vì tia này có mức đi sâu vào da cao nhất, làm lão hóa da nhiều hơn, gây nám da. Nhưng bù lại người ta cũng tận dụng tia UV-A với liều lượng và bước sóng thích hợp để dùng cho các mục đích như làm đèn bắt côn trùng, dùng trong thiết bị nhuộm da, làm khô mực in, hoặc nếu bạn nào hay đi trám răng sẽ thấy cái đèn này dùng để làm cứng cái nhựa trám răng luôn đó (một phần của phản ứng trùng ngưng).
Đi sâu hơn vào UV-C cho anh em nè:
UV-C có đặc điểm siêu xịn là khử trùng, đặc tính khử trùng của nó ngoài việc diệt vi khuẩn thì nó còn làm được 1 việc là bất hoạt (mình hay gọi là "thiến" luôn ) mấy con virus. Người ta sản xuất các thiết bị dùng tia UV-C để khử trùng nước/bề mặt hoặc không khí. Tuy nhiên bức xạ của nó cũng nguy hiểm lắm khi nó làm tổn thương da/mắt cũng như làm lão hóa nhựa. Ngoài ra nếu dùng tia UV-C ở bước sóng thấp hơn 200nm thì nó tạo được khí Ozone (từ Oxi) mà rất nguy hiểm nếu bạn không biết trước.
Thông thường, nếu anh em nào dùng đèn UV-C chiếu trong nhà, thì chiếu xong anh em sẽ ngửi được mùi nồng nặc, nó là mùi nhựa bị cháy (giống mùi quần áo phơi nắng nhưng mạnh hơn nhiều). Điều đó chứng tỏ đèn đó có mức UV-C cao hoặc đèn để quá gần vật bằng nhựa/da rồi đó.
Nói về cơ chế của UV-C, như mình đã nêu ở trên, ứng dụng quan trọng nhất của UV-C là khử trùng, và cơ chế của nó theo đúng chuyên môn gọi là "bất hoạt". Nó làm bất hoạt con virus bằng cách làm gãy các liên kết DNA/RNA (chương trình sinh học Việt Nam gọi là ADN/ARN), con virus vẫn ở đó nhưng không còn làm ăn được gì nữa, như bị thiến vậy, mất chức năng được "lập trình" để kết hợp với DNA/RNA của con người/vật chủ để sao chép ra thêm nhiều virus. Mình không rõ cách tạo vaccine truyền thống bằng virus bất hoạt có giống cách này không, nhưng nghe thì thấy khá tương đồng nhỉ.
Hiện tại trên thị trường, anh em có thể mua được nhiều thiết bị UV-C cho nhu cầu khử trùng bề mặt, khử trùng không khí và khử trùng nước. Tuy nhiên UV-C là tia rất nguy hiểm nếu con người/động vật hay thực vật tiếp xúc trực tiếp, vì thế anh em nên lưu ý mấy điểm này nhé:
• Chọn các thương hiệu lớn và tin cậy (đừng ham rẻ mà mua hàng mờ ám nha)
• Chọn các sản phẩm có các lớp bảo vệ an toàn để hạn chế UV-C tiếp xúc
• Nên chọn các sản phẩm dùng đèn UV-C kiểu truyền thống (bóng thủy tinh) hơn là UV-C LED. Cái này hơi lạ nhưng vì công nghệ UV-C LED hiện tại hiệu suất cực thấp cũng như công suất nhỏ, khả năng khử khuẩn yếu xìu luôn
Nguồn: tinhte.vn