Câu chuyện "vang vỉa" ở Việt Nam không phải trend đơn lẻ đâu nhé. Nó giống như một chapter mới trong hành trình dài của rượu vang khi đi qua các nền văn hóa, thay đổi hình thức nhưng vẫn giữ bản chất cốt lõi: kết nối con người với nhau.
Tối nay ở một góc phố Hà Nội nào đó, ánh đèn vàng hắt xuống vỉa hè còn ấm hơi ngày. Một hội bạn trẻ ngồi quanh bàn ghế gỗ, trên bàn là chai vang trắng ướp lạnh đặt trong xô đá kim loại, vài đĩa cold cut, bánh mì nướng và phô mai mềm. Ly vang được rót vừa đủ, cụng nhẹ rồi lại đặt xuống để tiếp tục câu chuyện dang dở. Giá một ly khoảng 200k – không rẻ theo chuẩn đồ uống đường phố, nhưng cũng không còn là trải nghiệm xa xỉ nữa.
Khung cảnh này, nếu đặt vào những chuẩn mực cũ của văn hóa rượu vang, có thể bị xem là "lệch chuẩn". Nhưng nếu nhìn rộng hơn, nó lại nằm rất đúng trong dòng chảy văn hóa toàn cầu đấy. Rượu vang từ lâu đã không chỉ thuộc về những phòng kín, hầm rượu sâu hay bữa tối nghi thức. Nó luôn tồn tại trong đời sống hàng ngày, ở những nơi mà con người gặp nhau để trò chuyện, nghỉ ngơi và tìm một nhịp chậm giữa đô thị đang tăng tốc.
Câu chuyện "vang vỉa" tại Việt Nam thực chất là một chương mới trong hành trình dài của rượu vang thôi.
## Nguồn gốc từ châu Âu: Không fancy như bạn nghĩ đâu!
Nếu phải tìm hình ảnh nguyên bản của rượu vang trong đời sống châu Âu, đó không phải những chai Grand Cru nằm sâu trong hầm đá lạnh hay phòng ăn phủ khăn trắng tinh tươm. Đó là quầy bar bằng kẽm Le Zinc trong các quán cà phê góc phố Paris. Ở đó, một ông chú mặc áo khoác sờn vai đứng tựa khuỷu tay lên mặt quầy kim loại đã nhẵn bóng theo thời gian. Ông gọi một ly vin de table – loại vang bàn đơn giản được rót từ những vò lớn phía sau quầy. Chiếc ly nhỏ không chân, dày và chắc, được đặt xuống cùng miếng bánh mì. Người Pháp gọi khoảnh khắc này là casse-croûte, nghĩa đen là "bẻ bánh mì". Không có sommelier, không có câu chuyện dài về niên vụ hay thổ nhưỡng gì cả. Chỉ có một nhịp nghỉ ngắn giữa ngày làm việc và cảm giác rất đời.
Những lát cắt đời thường như vậy thực ra phản ánh bức tranh tiêu dùng rộng lớn hơn nhiều. Theo khảo sát của SOWINE/Dynata giai đoạn 2024-2025 và dữ liệu từ Ủy ban Quốc gia về Rượu vang Pháp (CNIV), khoảng 45-50% người trưởng thành tại Pháp vẫn duy trì thói quen uống vang ít nhất một đến hai lần mỗi tuần. Trong đó, thế hệ Baby Boomers là nhóm uống đều đặn nhất, với khoảng một phần ba uống từ ba đến năm lần mỗi tuần.
Điều đáng chú ý là thị trường vang cao cấp, dù mang giá trị kinh tế hàng tỷ euro, chỉ chiếm khoảng 1,5-2% tổng sản lượng tiêu thụ tính theo khối lượng. Nói cách khác, cứ 100 chai vang được mở ra ở Pháp, chưa đến 2 chai được uống trong không gian năm sao hoặc fine dining. Phần còn lại? Thuộc về những căn bếp gia đình, các quán bistro, brasserie hay những quầy bar góc phố như Le Zinc đấy.
Rượu vang vì thế chưa bao giờ hoàn toàn thuộc về tầng lớp tinh hoa cả. Từ thế kỷ 19, công nhân Paris đã uống vin de table trong các quán rượu địa phương sau giờ làm, chia sẻ những carafe lớn đặt giữa bàn gỗ xước. Văn hóa ấy không biến mất khi nước Pháp bước vào thời kỳ hiện đại đâu. Nó chỉ chuyển mình sang những hình thức tinh tế hơn, phản ánh triết lý sống gọi chung là savoir-vivre – nghệ thuật tận hưởng đời sống một cách chừng mực và có ý thức.
## Văn hóa apéro: Golden hour kiểu Pháp
Ngày nay, khái niệm apéro trở thành một nghi thức xã hội quen thuộc. Từ khoảng 17h đến 20h, người dân tụ tập trước bữa tối để uống ly vang nhẹ cùng phô mai, cold cut hoặc bánh mì. Hơn 80% lượng rượu vang tại Pháp được tiêu thụ trong bối cảnh đời thường như vậy, phần lớn diễn ra tại nhà hoặc trong những không gian bán công cộng.
Thời tiết ôn đới dễ chịu, đặc biệt vào mùa xuân và đầu thu, khiến việc ngồi ngoài trời trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống đô thị. Những đại lộ rộng, hàng cây thẳng tắp và quảng trường mở tạo điều kiện cho việc uống vang trở thành trải nghiệm gắn liền với cảnh quan. Du khách thường nhận ra rằng ly Sauvignon Blanc vùng Loire với độ chua tươi sáng hay ly Beaujolais trẻ mềm mại có thể kéo dài suốt buổi chiều, khi họ vừa nhâm nhi vừa people watching.
## Uống ít nhưng chất: Xu hướng mới của giới trẻ
Một biến chuyển quan trọng khác là xu hướng "uống ít nhưng chất". Theo dữ liệu từ Euromonitor, mức tiêu thụ rượu vang bình quân đầu người tại Pháp đã giảm mạnh từ khoảng 100 lít/năm vào giữa thập niên 1970 xuống còn khoảng 40-42 lít hiện nay. Sự sụt giảm này không phản ánh sự suy yếu của tình yêu với rượu vang, mà cho thấy thay đổi trong cách tiếp cận. Vang không còn là thứ đồ uống phải có để nạp năng lượng hay duy trì thói quen, mà trở thành lựa chọn trải nghiệm mang tính xã hội. Người Pháp uống chậm hơn, ít hơn, nhưng chú ý nhiều hơn đến bối cảnh và chất lượng.
Trong hơn một thập kỷ qua, sự xuất hiện dày đặc của các mô hình cave à manger tại Paris hay Lyon tiếp tục minh chứng cho quá trình dân chủ hóa này. Theo phân tích thị trường của Bain & Company, nhóm trải nghiệm ăn uống mang tính nhập vai và gần gũi đang tăng trưởng mạnh nhất trong phân khúc tiêu dùng ngoài gia đình, chiếm khoảng 15-20% tốc độ tăng trưởng toàn thị trường.
Tại những cửa hàng rượu kiêm quán ăn nhỏ, khách có thể mua chai vang giá khoảng 10-15 euro, mượn ly của quán rồi đứng uống ngay trên vỉa hè cùng đĩa xúc xích tỏi hay vài lát jambon. Những chai natural wine đục nhẹ, đóng nắp kim loại, với hương vị sống động và có phần thô ráp, được giới trẻ yêu thích vì tính chân thực và khả năng phá vỡ các quy tắc cũ.
Ở góc nhìn của du khách, mô hình này mang lại cảm giác khám phá khác hẳn tưởng tượng ban đầu về văn hóa vang Pháp. Thay vì những bữa tối trang trọng kéo dài nhiều giờ, họ tìm thấy niềm vui trong việc đứng giữa phố, cầm chiếc ly đơn giản và nghe tiếng accordion vang lên từ góc quảng trường. Thời tiết, cấu trúc đường phố và thói quen sống ngoài trời khiến việc uống vang trong không gian mở trở nên tự nhiên đến mức khó tin rằng nó từng là biểu tượng của khoảng cách xã hội.
Ở tầng sâu hơn, "vang đứng" của Paris và "vang vỉa" của Hà Nội dường như chia sẻ cùng tinh thần. Cả hai đều từ chối sự rườm rà của những chiếc ghế bọc nệm và chuẩn mực cứng nhắc để giữ lại điều cốt lõi nhất: cuộc trò chuyện. Và chính trong những cuộc trò chuyện ấy, rượu vang tìm thấy đời sống bền vững và chân thực nhất của mình.
## Ý: Uống để "mở lời", không phải để say
Ở Ý, người ta hiếm khi uống rượu vang với mục đích say. Họ uống để "mở lời", để đánh dấu khoảng chuyển mềm mại giữa công việc và đời sống riêng. Tại Venice, khái niệm un'ombra – nghĩa là "một cái bóng" – vẫn được nhắc đến như một phần của ký ức đô thị. Thuật ngữ này bắt nguồn từ thời những người bán rượu dạo di chuyển quầy theo bóng râm của tháp chuông St. Mark để giữ rượu mát trong mùa hè.
"Đi uống một cái bóng" vì thế không chỉ là hành động gọi ly vang, mà là cách tham gia vào nhịp sống thành phố. Người ta ghé vào quán bacaro nhỏ, đứng sát quầy gỗ hoặc tràn ra vỉa hè, nâng ly vang địa phương rồi tiếp tục cuộc trò chuyện đang dang dở.
Điều thú vị là trải nghiệm ấy gần như không mang tính xa xỉ. Tại nhiều bacaro truyền thống, ly ombra chỉ có giá khoảng 1,5-2,5 euro, tương đương một tách cà phê. Mức giá này góp phần định vị rượu vang như một "đồ uống quốc dân", chứ không phải biểu tượng phân tầng.
Theo thống kê của tổ chức nông nghiệp Coldiretti, hơn 60% người Ý coi việc uống vang là phần không thể thiếu của tương tác xã hội, và xu hướng aperitivo ngoài trời tại các đô thị lớn đã tăng trưởng khoảng 12% trong giai đoạn 2023-2025. Venice với hơn 200 quán bacaro tập trung quanh các con lạch nhỏ gần như vận hành như một mạng lưới "phòng khách mở" khổng lồ.
Nguồn: soha.vn
Tối nay ở một góc phố Hà Nội nào đó, ánh đèn vàng hắt xuống vỉa hè còn ấm hơi ngày. Một hội bạn trẻ ngồi quanh bàn ghế gỗ, trên bàn là chai vang trắng ướp lạnh đặt trong xô đá kim loại, vài đĩa cold cut, bánh mì nướng và phô mai mềm. Ly vang được rót vừa đủ, cụng nhẹ rồi lại đặt xuống để tiếp tục câu chuyện dang dở. Giá một ly khoảng 200k – không rẻ theo chuẩn đồ uống đường phố, nhưng cũng không còn là trải nghiệm xa xỉ nữa.
Khung cảnh này, nếu đặt vào những chuẩn mực cũ của văn hóa rượu vang, có thể bị xem là "lệch chuẩn". Nhưng nếu nhìn rộng hơn, nó lại nằm rất đúng trong dòng chảy văn hóa toàn cầu đấy. Rượu vang từ lâu đã không chỉ thuộc về những phòng kín, hầm rượu sâu hay bữa tối nghi thức. Nó luôn tồn tại trong đời sống hàng ngày, ở những nơi mà con người gặp nhau để trò chuyện, nghỉ ngơi và tìm một nhịp chậm giữa đô thị đang tăng tốc.
Câu chuyện "vang vỉa" tại Việt Nam thực chất là một chương mới trong hành trình dài của rượu vang thôi.
## Nguồn gốc từ châu Âu: Không fancy như bạn nghĩ đâu!
Nếu phải tìm hình ảnh nguyên bản của rượu vang trong đời sống châu Âu, đó không phải những chai Grand Cru nằm sâu trong hầm đá lạnh hay phòng ăn phủ khăn trắng tinh tươm. Đó là quầy bar bằng kẽm Le Zinc trong các quán cà phê góc phố Paris. Ở đó, một ông chú mặc áo khoác sờn vai đứng tựa khuỷu tay lên mặt quầy kim loại đã nhẵn bóng theo thời gian. Ông gọi một ly vin de table – loại vang bàn đơn giản được rót từ những vò lớn phía sau quầy. Chiếc ly nhỏ không chân, dày và chắc, được đặt xuống cùng miếng bánh mì. Người Pháp gọi khoảnh khắc này là casse-croûte, nghĩa đen là "bẻ bánh mì". Không có sommelier, không có câu chuyện dài về niên vụ hay thổ nhưỡng gì cả. Chỉ có một nhịp nghỉ ngắn giữa ngày làm việc và cảm giác rất đời.
Những lát cắt đời thường như vậy thực ra phản ánh bức tranh tiêu dùng rộng lớn hơn nhiều. Theo khảo sát của SOWINE/Dynata giai đoạn 2024-2025 và dữ liệu từ Ủy ban Quốc gia về Rượu vang Pháp (CNIV), khoảng 45-50% người trưởng thành tại Pháp vẫn duy trì thói quen uống vang ít nhất một đến hai lần mỗi tuần. Trong đó, thế hệ Baby Boomers là nhóm uống đều đặn nhất, với khoảng một phần ba uống từ ba đến năm lần mỗi tuần.
Điều đáng chú ý là thị trường vang cao cấp, dù mang giá trị kinh tế hàng tỷ euro, chỉ chiếm khoảng 1,5-2% tổng sản lượng tiêu thụ tính theo khối lượng. Nói cách khác, cứ 100 chai vang được mở ra ở Pháp, chưa đến 2 chai được uống trong không gian năm sao hoặc fine dining. Phần còn lại? Thuộc về những căn bếp gia đình, các quán bistro, brasserie hay những quầy bar góc phố như Le Zinc đấy.
Rượu vang vì thế chưa bao giờ hoàn toàn thuộc về tầng lớp tinh hoa cả. Từ thế kỷ 19, công nhân Paris đã uống vin de table trong các quán rượu địa phương sau giờ làm, chia sẻ những carafe lớn đặt giữa bàn gỗ xước. Văn hóa ấy không biến mất khi nước Pháp bước vào thời kỳ hiện đại đâu. Nó chỉ chuyển mình sang những hình thức tinh tế hơn, phản ánh triết lý sống gọi chung là savoir-vivre – nghệ thuật tận hưởng đời sống một cách chừng mực và có ý thức.
## Văn hóa apéro: Golden hour kiểu Pháp
Ngày nay, khái niệm apéro trở thành một nghi thức xã hội quen thuộc. Từ khoảng 17h đến 20h, người dân tụ tập trước bữa tối để uống ly vang nhẹ cùng phô mai, cold cut hoặc bánh mì. Hơn 80% lượng rượu vang tại Pháp được tiêu thụ trong bối cảnh đời thường như vậy, phần lớn diễn ra tại nhà hoặc trong những không gian bán công cộng.
Thời tiết ôn đới dễ chịu, đặc biệt vào mùa xuân và đầu thu, khiến việc ngồi ngoài trời trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống đô thị. Những đại lộ rộng, hàng cây thẳng tắp và quảng trường mở tạo điều kiện cho việc uống vang trở thành trải nghiệm gắn liền với cảnh quan. Du khách thường nhận ra rằng ly Sauvignon Blanc vùng Loire với độ chua tươi sáng hay ly Beaujolais trẻ mềm mại có thể kéo dài suốt buổi chiều, khi họ vừa nhâm nhi vừa people watching.
## Uống ít nhưng chất: Xu hướng mới của giới trẻ
Một biến chuyển quan trọng khác là xu hướng "uống ít nhưng chất". Theo dữ liệu từ Euromonitor, mức tiêu thụ rượu vang bình quân đầu người tại Pháp đã giảm mạnh từ khoảng 100 lít/năm vào giữa thập niên 1970 xuống còn khoảng 40-42 lít hiện nay. Sự sụt giảm này không phản ánh sự suy yếu của tình yêu với rượu vang, mà cho thấy thay đổi trong cách tiếp cận. Vang không còn là thứ đồ uống phải có để nạp năng lượng hay duy trì thói quen, mà trở thành lựa chọn trải nghiệm mang tính xã hội. Người Pháp uống chậm hơn, ít hơn, nhưng chú ý nhiều hơn đến bối cảnh và chất lượng.
Trong hơn một thập kỷ qua, sự xuất hiện dày đặc của các mô hình cave à manger tại Paris hay Lyon tiếp tục minh chứng cho quá trình dân chủ hóa này. Theo phân tích thị trường của Bain & Company, nhóm trải nghiệm ăn uống mang tính nhập vai và gần gũi đang tăng trưởng mạnh nhất trong phân khúc tiêu dùng ngoài gia đình, chiếm khoảng 15-20% tốc độ tăng trưởng toàn thị trường.
Tại những cửa hàng rượu kiêm quán ăn nhỏ, khách có thể mua chai vang giá khoảng 10-15 euro, mượn ly của quán rồi đứng uống ngay trên vỉa hè cùng đĩa xúc xích tỏi hay vài lát jambon. Những chai natural wine đục nhẹ, đóng nắp kim loại, với hương vị sống động và có phần thô ráp, được giới trẻ yêu thích vì tính chân thực và khả năng phá vỡ các quy tắc cũ.
Ở góc nhìn của du khách, mô hình này mang lại cảm giác khám phá khác hẳn tưởng tượng ban đầu về văn hóa vang Pháp. Thay vì những bữa tối trang trọng kéo dài nhiều giờ, họ tìm thấy niềm vui trong việc đứng giữa phố, cầm chiếc ly đơn giản và nghe tiếng accordion vang lên từ góc quảng trường. Thời tiết, cấu trúc đường phố và thói quen sống ngoài trời khiến việc uống vang trong không gian mở trở nên tự nhiên đến mức khó tin rằng nó từng là biểu tượng của khoảng cách xã hội.
Ở tầng sâu hơn, "vang đứng" của Paris và "vang vỉa" của Hà Nội dường như chia sẻ cùng tinh thần. Cả hai đều từ chối sự rườm rà của những chiếc ghế bọc nệm và chuẩn mực cứng nhắc để giữ lại điều cốt lõi nhất: cuộc trò chuyện. Và chính trong những cuộc trò chuyện ấy, rượu vang tìm thấy đời sống bền vững và chân thực nhất của mình.
## Ý: Uống để "mở lời", không phải để say
Ở Ý, người ta hiếm khi uống rượu vang với mục đích say. Họ uống để "mở lời", để đánh dấu khoảng chuyển mềm mại giữa công việc và đời sống riêng. Tại Venice, khái niệm un'ombra – nghĩa là "một cái bóng" – vẫn được nhắc đến như một phần của ký ức đô thị. Thuật ngữ này bắt nguồn từ thời những người bán rượu dạo di chuyển quầy theo bóng râm của tháp chuông St. Mark để giữ rượu mát trong mùa hè.
"Đi uống một cái bóng" vì thế không chỉ là hành động gọi ly vang, mà là cách tham gia vào nhịp sống thành phố. Người ta ghé vào quán bacaro nhỏ, đứng sát quầy gỗ hoặc tràn ra vỉa hè, nâng ly vang địa phương rồi tiếp tục cuộc trò chuyện đang dang dở.
Điều thú vị là trải nghiệm ấy gần như không mang tính xa xỉ. Tại nhiều bacaro truyền thống, ly ombra chỉ có giá khoảng 1,5-2,5 euro, tương đương một tách cà phê. Mức giá này góp phần định vị rượu vang như một "đồ uống quốc dân", chứ không phải biểu tượng phân tầng.
Theo thống kê của tổ chức nông nghiệp Coldiretti, hơn 60% người Ý coi việc uống vang là phần không thể thiếu của tương tác xã hội, và xu hướng aperitivo ngoài trời tại các đô thị lớn đã tăng trưởng khoảng 12% trong giai đoạn 2023-2025. Venice với hơn 200 quán bacaro tập trung quanh các con lạch nhỏ gần như vận hành như một mạng lưới "phòng khách mở" khổng lồ.
Nguồn: soha.vn