MunMoon372
New member
Giữa thời đại mà thuyết âm mưu lan tràn như "virus" trên mạng xã hội, giới nghiên cứu đang phải đối mặt với một vấn đề cực kỳ đau đầu: Liệu những người tham gia khảo sát có đang "troll" họ không?
Các thuyết âm mưu ngày nay đang phát triển với tốc độ "bá cháy" trên khắp các nền tảng mạng xã hội. Từ hội phủ nhận Trái Đất tròn (sao mà kỳ vậy trời ), làn sóng phản vắc-xin, cho đến những drama như nghi ngờ sứ mệnh không gian Artemis II chỉ là "phim dựng".
Hiện tượng tâm lý này đã trở thành chủ đề hot trong giới nghiên cứu học thuật, tạo ra một núi tài liệu phân tích khổng lồ. Nhưng đằng sau những con số thống kê "sốc tít" về tỷ lệ người tin thuyết âm mưu, một lỗ hổng nghiêm trọng đang dần lộ diện: Có bao nhiêu người thực sự tin vào những gì họ tick vào bảng khảo sát? 
Theo một nghiên cứu mới được đăng trên tạp chí Royal Society Open Science, câu trả lời có thể khiến nhiều nhà khoa học phải "giật mình". Dữ liệu mà giới học thuật tin tưởng bấy lâu nay có thể chứa một lượng "nhiễu" không hề nhỏ, xuất phát từ sự thiếu chân thành của chính những người tham gia khảo sát.
Mặc dù các chuyên gia chưa thể khẳng định chắc chắn liệu niềm tin vào thuyết âm mưu có thực sự tăng mạnh trong công chúng hay không, nhưng tác động tiêu cực của nó thì rõ ràng lắm rồi. Điển hình như trong đại dịch Covid-19, làn sóng tin giả đã cản trở nghiêm trọng các nỗ lực y tế cộng đồng và làm xói mòn niềm tin vào chương trình tiêm chủng.
Khi phân tích nguyên nhân, các nhà tâm lý học phát hiện hai lý do chính dẫn đến sai số trong khảo sát. Lý do đầu tiên là sự bất cẩn - người tham gia chỉ đơn giản là điền bừa mà không đọc kỹ nội dung (kiểu "anh chị vội lắm" ).
Lý do thứ hai, đáng lo ngại và khó kiểm soát hơn nhiều, chính là hành vi cố tình "troll" từ phía người trả lời. Họ hoàn toàn tỉnh táo, nhưng lại chủ đích đưa ra những câu trả lời vô lý để phá hoại nghiên cứu hoặc chỉ để... vui thôi
Để "lật tẩy" những tay troll này, một cuộc thử nghiệm đầy sáng tạo đã được tiến hành vào năm 2024 thông qua hệ thống YouGov tại Úc, với 1.044 người tham gia. Bên cạnh những thuyết âm mưu phổ biến, các nhà khoa học đã cố tình cài vào một ý tưởng cực kỳ phi lý và hoàn toàn bịa đặt: "Lực lượng Vũ trang Canada đang bí mật lai tạo một đội quân gấu mèo biến đổi gen để phục vụ mục đích xâm lược toàn cầu".
Nghe xong chắc nhiều người phải thốt lên: "Cái gì cơ???"
Đáng kinh ngạc là có tới 20% người tham gia đã chọn tán thành thuyết âm mưu hoang đường này, hoặc thừa nhận rằng họ đã cố tình trả lời thiếu nghiêm túc khi bị "bóc phốt" ở phần sau của bài kiểm tra.
Nối tiếp thành công của phương pháp này, một nhóm chuyên gia quốc tế đến từ Úc, New Zealand, Đức và Anh đã tiến hành một nghiên cứu sâu rộng hơn trên 1.020 người dân New Zealand. Bảng hỏi lần này bao gồm 13 thuyết âm mưu, trong đó có hai thuyết bịa đặt - bao gồm cả câu chuyện về đội quân gấu mèo "vũ trang đến tận nanh". Để khuyến khích sự trung thực, nhóm nghiên cứu đã cam kết trả thù lao đầy đủ cho người tham gia bất kể họ có thú nhận hành vi "troll" hay không.
Kết quả thu được đã phơi bày một thực trạng đáng chú ý: có 8,3% người tham gia tự thú nhận đã trả lời thiếu chân thành và 7,2% công khai tán thành thuyết âm mưu về gấu mèo. Tổng hợp lại, tỷ lệ phản hồi thiếu trung thực chiếm đến 13,3% tổng quy mô mẫu.
Mặc dù con số này nghe qua có vẻ khiêm tốn, nhưng tác động của nó đối với kết quả thống kê lại vô cùng to lớn. Lấy ví dụ, tỷ lệ người tin rằng trận động đất kinh hoàng tại Canterbury bị quân đội Mỹ kích hoạt bằng xung điện từ đã nhảy vọt từ 3,3% lên 7,5% - tức là tăng hơn gấp đôi - chỉ vì sự hiện diện của nhóm người trả lời thiếu nghiêm túc này.
Hơn thế nữa, báo cáo cũng giải quyết được một bài toán hóc búa từng làm đau đầu nhiều nhà tâm lý học: hiện tượng một người cùng lúc tin vào nhiều thuyết âm mưu có tính chất... loại trừ lẫn nhau (kiểu mâu thuẫn vô cùng ý ).
Giờ đây, các nhà khoa học có thể thở phào khi nhận ra rằng, phần lớn những trường hợp thể hiện "niềm tin mâu thuẫn" này thực chất đều xuất phát từ hành vi troll của người tham gia khảo sát. Họ đưa ra lời khuyên rằng giới học thuật cần đặc biệt thận trọng và không nên vội vàng đánh giá đây là bằng chứng của một hệ tư duy bất ổn.
Dù vậy, giới chuyên môn cũng nhấn mạnh rằng sự hiện diện của những tay troll không đến mức phá vỡ hoàn toàn nền tảng của các công trình nghiên cứu trước đây. Mối tương quan giữa các yếu tố tâm lý dự đoán - như chứng hoang tưởng hay tâm lý lo âu - và xu hướng tin vào thuyết âm mưu vẫn giữ được ý nghĩa thống kê nhất định, dù đã được hiệu chỉnh để loại bỏ các dữ liệu nhiễu.
Báo cáo cũng thẳng thắn thừa nhận những giới hạn, đặc biệt là việc các công cụ đo lường tính chân thành vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và cần được tinh chỉnh thêm để tránh việc phân loại nhầm những người thực sự có niềm tin sâu sắc vào các thuyết âm mưu.
Nguồn: kenh14.vn
Các thuyết âm mưu ngày nay đang phát triển với tốc độ "bá cháy" trên khắp các nền tảng mạng xã hội. Từ hội phủ nhận Trái Đất tròn (sao mà kỳ vậy trời ), làn sóng phản vắc-xin, cho đến những drama như nghi ngờ sứ mệnh không gian Artemis II chỉ là "phim dựng".
Hiện tượng tâm lý này đã trở thành chủ đề hot trong giới nghiên cứu học thuật, tạo ra một núi tài liệu phân tích khổng lồ. Nhưng đằng sau những con số thống kê "sốc tít" về tỷ lệ người tin thuyết âm mưu, một lỗ hổng nghiêm trọng đang dần lộ diện: Có bao nhiêu người thực sự tin vào những gì họ tick vào bảng khảo sát?
Theo một nghiên cứu mới được đăng trên tạp chí Royal Society Open Science, câu trả lời có thể khiến nhiều nhà khoa học phải "giật mình". Dữ liệu mà giới học thuật tin tưởng bấy lâu nay có thể chứa một lượng "nhiễu" không hề nhỏ, xuất phát từ sự thiếu chân thành của chính những người tham gia khảo sát.
Mặc dù các chuyên gia chưa thể khẳng định chắc chắn liệu niềm tin vào thuyết âm mưu có thực sự tăng mạnh trong công chúng hay không, nhưng tác động tiêu cực của nó thì rõ ràng lắm rồi. Điển hình như trong đại dịch Covid-19, làn sóng tin giả đã cản trở nghiêm trọng các nỗ lực y tế cộng đồng và làm xói mòn niềm tin vào chương trình tiêm chủng.
Khi phân tích nguyên nhân, các nhà tâm lý học phát hiện hai lý do chính dẫn đến sai số trong khảo sát. Lý do đầu tiên là sự bất cẩn - người tham gia chỉ đơn giản là điền bừa mà không đọc kỹ nội dung (kiểu "anh chị vội lắm" ).
Lý do thứ hai, đáng lo ngại và khó kiểm soát hơn nhiều, chính là hành vi cố tình "troll" từ phía người trả lời. Họ hoàn toàn tỉnh táo, nhưng lại chủ đích đưa ra những câu trả lời vô lý để phá hoại nghiên cứu hoặc chỉ để... vui thôi
Để "lật tẩy" những tay troll này, một cuộc thử nghiệm đầy sáng tạo đã được tiến hành vào năm 2024 thông qua hệ thống YouGov tại Úc, với 1.044 người tham gia. Bên cạnh những thuyết âm mưu phổ biến, các nhà khoa học đã cố tình cài vào một ý tưởng cực kỳ phi lý và hoàn toàn bịa đặt: "Lực lượng Vũ trang Canada đang bí mật lai tạo một đội quân gấu mèo biến đổi gen để phục vụ mục đích xâm lược toàn cầu".
Nghe xong chắc nhiều người phải thốt lên: "Cái gì cơ???"
Đáng kinh ngạc là có tới 20% người tham gia đã chọn tán thành thuyết âm mưu hoang đường này, hoặc thừa nhận rằng họ đã cố tình trả lời thiếu nghiêm túc khi bị "bóc phốt" ở phần sau của bài kiểm tra.
Nối tiếp thành công của phương pháp này, một nhóm chuyên gia quốc tế đến từ Úc, New Zealand, Đức và Anh đã tiến hành một nghiên cứu sâu rộng hơn trên 1.020 người dân New Zealand. Bảng hỏi lần này bao gồm 13 thuyết âm mưu, trong đó có hai thuyết bịa đặt - bao gồm cả câu chuyện về đội quân gấu mèo "vũ trang đến tận nanh". Để khuyến khích sự trung thực, nhóm nghiên cứu đã cam kết trả thù lao đầy đủ cho người tham gia bất kể họ có thú nhận hành vi "troll" hay không.
Kết quả thu được đã phơi bày một thực trạng đáng chú ý: có 8,3% người tham gia tự thú nhận đã trả lời thiếu chân thành và 7,2% công khai tán thành thuyết âm mưu về gấu mèo. Tổng hợp lại, tỷ lệ phản hồi thiếu trung thực chiếm đến 13,3% tổng quy mô mẫu.
Mặc dù con số này nghe qua có vẻ khiêm tốn, nhưng tác động của nó đối với kết quả thống kê lại vô cùng to lớn. Lấy ví dụ, tỷ lệ người tin rằng trận động đất kinh hoàng tại Canterbury bị quân đội Mỹ kích hoạt bằng xung điện từ đã nhảy vọt từ 3,3% lên 7,5% - tức là tăng hơn gấp đôi - chỉ vì sự hiện diện của nhóm người trả lời thiếu nghiêm túc này.
Hơn thế nữa, báo cáo cũng giải quyết được một bài toán hóc búa từng làm đau đầu nhiều nhà tâm lý học: hiện tượng một người cùng lúc tin vào nhiều thuyết âm mưu có tính chất... loại trừ lẫn nhau (kiểu mâu thuẫn vô cùng ý ).
Giờ đây, các nhà khoa học có thể thở phào khi nhận ra rằng, phần lớn những trường hợp thể hiện "niềm tin mâu thuẫn" này thực chất đều xuất phát từ hành vi troll của người tham gia khảo sát. Họ đưa ra lời khuyên rằng giới học thuật cần đặc biệt thận trọng và không nên vội vàng đánh giá đây là bằng chứng của một hệ tư duy bất ổn.
Dù vậy, giới chuyên môn cũng nhấn mạnh rằng sự hiện diện của những tay troll không đến mức phá vỡ hoàn toàn nền tảng của các công trình nghiên cứu trước đây. Mối tương quan giữa các yếu tố tâm lý dự đoán - như chứng hoang tưởng hay tâm lý lo âu - và xu hướng tin vào thuyết âm mưu vẫn giữ được ý nghĩa thống kê nhất định, dù đã được hiệu chỉnh để loại bỏ các dữ liệu nhiễu.
Báo cáo cũng thẳng thắn thừa nhận những giới hạn, đặc biệt là việc các công cụ đo lường tính chân thành vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và cần được tinh chỉnh thêm để tránh việc phân loại nhầm những người thực sự có niềm tin sâu sắc vào các thuyết âm mưu.
Nguồn: kenh14.vn