Ối giời ơi! Khoảng 10 năm trở lại đây, giáo dục Việt Nam mình đã có hiện tượng siêu kỳ lạ: các trường cao đẳng mới thành lập được vài năm đã đu trend nâng cấp thành đại học ầm ầm. Lý do à? Tại mọi người chuộng bằng cấp quá nên các trường cũng "đua trend" theo thôi. Nhưng mà hệ lụy để lại thì... chắc không vui cho lắm
Trend "lên đời" quá đà
Nghe con số này mà choáng: từ năm 1998-2009, cả nước có tận 307 trường đại học, cao đẳng được thành lập mới hoặc nâng cấp (chưa kể trường quân đội, công an nha). Đến cuối 2009, cả nước có 409 trường đại học, cao đẳng, trong đó 76 trường ngoài công lập.
Nhưng mà đỉnh điểm nhất là giai đoạn 1998-2009, cứ gần 2 tuần lại có 1 trường đại học, cao đẳng ra đời. Literally cứ nửa tháng có trường mới luôn á! Trong khi quy mô đào tạo tăng vùn vụt, thì cơ sở vật chất, giảng viên, giáo trình... thì không theo kịp, hoặc làm kiểu "đắp đổ" vậy.
Từ năm 2010 đến giờ, làn sóng "lên đời" thành đại học càng mạnh hơn. Chỉ riêng 2 năm 2010-2011 đã có khoảng 20 trường đại học được thành lập hoặc nâng cấp từ cao đẳng.
Theo quy hoạch giai đoạn 2016-2020, cả nước nên có 460 trường (224 đại học, 236 cao đẳng). Nhưng đến năm 2018, đã có 235 trường đại học và viện rồi (chưa kể trường quốc phòng an ninh). Vậy là vượt chỉ tiêu tới 9 trường đại học luôn!
Cái giá của việc "lên đời" ồ ạt này là gì? Các trường thiếu ngân sách, ít thí sinh đăng ký, thiếu giáo viên giỏi, cơ sở vật chất yếu. Rồi chất lượng đào tạo kém, sinh viên ra trường thất nghiệp... Vòng luẩn quẩn không lối thoát!
Với các trường tư thục, trong gần 70 trường hiện có, nhiều trường thành lập hơn chục năm rồi mà vẫn phải đi thuê cơ sở. Năm 2018 còn 14 trường như vậy, trong đó 11 trường thành lập từ năm 1998. Kiểu địa điểm học rải rác khắp nơi, tổ chức hoạt động khó khăn lắm.
Ví dụ như trường ĐH Công nghệ thông tin Gia Định thành lập năm 2007 đến giờ vẫn phải thuê chỗ học, trường ĐH Phan Châu Trinh (Quảng Nam) cũng đang mượn đất để dạy học...
Đại biểu Ủy ban Thường vụ Quốc hội từng chỉ ra vấn đề: các trường được phép mở ngành ồ ạt mà không có kiểm tra thực tế điều kiện có đủ hay không. Một số ngành mới mở còn không phù hợp với trình độ đại học như võ thuật, nấu ăn, thời trang...
Tuyển sinh "thất bại đến tuyệt vọng"
Hậu quả trực tiếp của việc "đua trend" nâng cấp là tuyển sinh siêu ế. Case điển hình là trường ĐH An Giang. Trường được nâng cấp từ cao đẳng sư phạm năm 1999, cơ sở vật chất xây hoành tráng lắm. Nhưng mà nguồn thu mỗi năm chỉ đủ 30% nhu cầu hoạt động, tỉnh phải bù 70% còn lại. Tình trạng này kéo dài mãi, tỉnh từng muốn chuyển giao về Bộ GD-ĐT nhưng không được, sau đó mới chuyển về ĐHQG TP.HCM. Mùa tuyển sinh 2002, trường phải tuyển bổ sung đến đợt 2 cho 35 ngành, điểm sàn chỉ 15-20 điểm thôi!
Trường ĐH Bạc Liêu thành lập từ 2006 đến giờ tuyển sinh vẫn ế ẩm. Năm 2017-2018, ngành Tài chính ngân hàng dự kiến tuyển 100 sinh viên nhưng chỉ có 67 bạn trúng tuyển, ngành Khoa học Môi trường cũng dự kiến 100 nhưng chỉ 43 bạn đăng ký, còn ngành Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi thì... 0 thí sinh trúng tuyển luôn á! Năm 2019 và 2020 cũng vậy.
Trường ĐH Đồng Tháp thành lập từ 2003, nhiều ngành tuyển sinh rất thảm. Năm 2018, hàng loạt ngành không có thí sinh nào trúng tuyển như Sư phạm Vật lý, Sư phạm Tin học, Sư phạm Sinh học, Sư phạm Mỹ thuật. Những ngành khác như Sư phạm Địa lý, Sư phạm Hóa học, Sư phạm Âm nhạc, Sư phạm Lịch sử dù chỉ tiêu mỗi ngành 20 nhưng trung bình chỉ có 5.7 thí sinh trúng tuyển. Năm 2020 trường xét tuyển bổ sung nhưng không ai quan tâm.
Ở miền Trung, trường ĐH Phạm Văn Đồng (Quảng Ngãi) hay trường ĐH Phú Yên cũng chung số phận khi kết quả tuyển sinh hằng năm chỉ đạt 40-60% chỉ tiêu.
Ở TP.HCM, trường ĐH Tài nguyên và Môi trường được nâng cấp lên đại học vào ngày 14/10/2011 từ trường cao đẳng. Nhưng từ khi lên đại học đến giờ, hầu như năm nào cũng phải chật vật trong khâu tuyển sinh. Năm 2020, trường thông báo xét tuyển bổ sung 14/17 ngành bằng cả điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT. Riêng phương thức xét điểm thi tốt nghiệp, trường xét bổ sung 756 chỉ tiêu, mỗi ngành dao động từ 26-100 chỉ tiêu.
Một chuyên gia giáo dục nhận xét rằng: trong thời gian dài, chúng ta chạy đua nâng cấp, thành lập trường ồ ạt mà bỏ qua các điều kiện đảm bảo chất lượng như cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên. Những trường thiếu điều kiện mà được cấp chỉ tiêu tuyển sinh ồ ạt nên đào tạo không có chất lượng là điều tất yếu. Không chỉ vậy, việc tuyển sinh, đào tạo lại không gắn với nhu cầu thực tế nên mới có chuyện chỉ tiêu nhiều nhưng không có người học, hoặc sinh viên ra trường không kiếm được việc làm.
Vì thế, các trường cần công khai minh bạch về điều kiện đảm bảo chất lượng, về tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm và Nhà nước cần huy động xã hội tham gia giám sát nữa.
Nguồn: svvn.tienphong.vn