Niềm tin công chúng Việt đang bị "ăn mòn" nghiêm trọng
Chuyện gì đang xảy ra với làng influencer Việt vậy mọi người? Loạt drama celeb, KOL bị phạt hay thậm chí bị bắt vì vi phạm pháp luật đang cho thấy một sự thật phũ phàng: khi có fame mà không có tâm, người tiêu dùng chính là nạn nhân đầu tiên bị "ăn đấm" đấy!
Tại sao mình lại dễ "sập bẫy" quảng cáo của celeb thế nhỉ?
Không phải ngẫu nhiên mà các nhãn hàng lại săn lùng celeb và influencer để làm đại sứ thương hiệu đâu nha! Theo báo cáo Influencer marketing Việt Nam 2024 được thực hiện bởi REVU (khảo sát 222 chuyên gia marketing đang hoạt động tại Việt Nam, đại diện cho nhiều ngành nghề và quy mô doanh nghiệp khác nhau), con số này "xịn" vô cùng: 97% doanh nghiệp tại Việt Nam khẳng định influencer marketing hiệu quả hơn hẳn mức trung bình toàn cầu (84,8%), và 58,1% dự định "chơi lớn" hơn nữa trong năm 2024. Ảnh hưởng của những người có tiếng tăm lên hành vi mua sắm của mình là real đấy!
"Cha đẻ marketing hiện đại" Philip Kotler từng nói, việc dựa vào influencer chính là sự chuyển mình từ quảng cáo kiểu "cứng nhắc" sang việc xây dựng relationship dựa trên niềm tin và sự kết nối chân thật. Thay vì chỉ flex sản phẩm, giờ các brand tập trung vào việc build cộng đồng thông qua những cá nhân có tầm ảnh hưởng để tạo uy tín và tác động trực tiếp đến quyết định mua hàng.
Trong cuốn Influence: The psychology of persuasion, TS Robert B. Cialdini có nhắc đến "Hiệu ứng hào quang" (Halo effect) - một kiểu thiên kiến tâm lý cực kỳ "nguy hiểm". Cụ thể, khi ấn tượng chung về một người celeb tốt, chúng ta sẽ tự động nghĩ mọi thứ liên quan đến họ đều xịn xò Về mặt marketing, khi idol khen một sản phẩm nào đó, fan auto tin là sản phẩm đó "xịn sò" luôn. Sự đánh giá thiếu khách quan qua cái vỏ bọc hào nhoáng khiến mình bỏ qua bước fact-check, từ đó dễ "húc" phải hàng fake, hàng kém chất lượng không rõ nguồn gốc...
Nhìn lại những ồn ào gần đây, hàng loạt case về quảng cáo, bán hàng sai sự thật đều xuất phát từ việc lợi dụng sức ảnh hưởng cá nhân để kêu gọi fan và công chúng. Mới nhất phải kể đến chuyện DJ Ngân 98 vừa bị bắt vì sản xuất và buôn bán hàng giả, trong khi trước đó cô thường xuyên dùng các nền tảng mạng xã hội cá nhân (có hàng triệu follower đấy!) để quảng cáo các sản phẩm do công ty của mình sản xuất.
Hay Hoang Huong, người cũng vừa bị bắt để điều tra vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Chính nhờ độ "hot" trên mạng xã hội mà các sản phẩm của công ty bà này có sức tiêu thụ "khủng", dù chất lượng cực kỳ controversial. Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế từng phải lên tiếng cảnh báo về thực phẩm bảo vệ sức khỏe viên xương khớp Hoang Huong và hoạt huyết Hoang Huong luôn đó!
Lòng tin đang bị "bào mòn" từng ngày
ThS. LS Bui Thi Le Hang (Đoàn Luật sư TP. HCM) cho biết, dưới góc nhìn pháp lý, dù celeb hay influencer quảng cáo sản phẩm của bên thứ ba hay tự kinh doanh đều phải tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các quy định khác của pháp luật về việc cung cấp thông tin liên quan đến tính năng, chất lượng sản phẩm khi thực hiện quảng cáo.
Update luôn nha! Ngày 16/6/2025, Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo (Luật số 75/2025/QH1) đã được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Đây là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam quy định rõ nghĩa vụ của những người có ảnh hưởng (KOLs/KOCs). Khi chuyển tải sản phẩm quảng cáo, họ phải xác minh về độ tin cậy của người quảng cáo; kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm; trường hợp chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ về sản phẩm thì không được giới thiệu.
Nếu quảng cáo sai sự thật, tùy tính chất và mức độ vi phạm, celeb hoặc influencer có thể bị xử phạt hành chính theo Khoản 5 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP. Mức phạt tiền từ 60 triệu đến 80 triệu đồng đối với hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm. Hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cấu thành Tội sản xuất, buôn bán hàng giả hoặc Tội lừa dối khách hàng (Điều 198 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Ngoài ra, có thể bị xem xét trách nhiệm dân sự theo Điều 584, Bộ luật Dân sự 2015, nếu hành vi quảng cáo sai sự thật gây thiệt hại cho người tiêu dùng về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản. Nặng đấy nha!
Những vụ việc celeb, influencer bị bắt giam hoặc bị phạt do vi phạm luật quảng cáo hoặc quảng cáo sai sự thật đã ảnh hưởng không nhỏ đến niềm tin tiêu dùng của công chúng. Theo LS Bui Thi Le Hang, từ các vụ việc celeb bị xử phạt, thậm chí bị bắt vì quảng cáo sai sự thật, đặc biệt các case gần đây liên quan đến hàng giả, đã khiến công chúng nghi ngờ tính xác thực của quảng cáo. Trước đây, celeb, người có ảnh hưởng từng được xem như "bảo chứng" cho uy tín, nhưng giờ đây, khi các chế tài được áp dụng mạnh tay, niềm tin đó đang bị bào mòn nghiêm trọng.
Người tiêu dùng giờ đây cẩn trọng và tỉnh táo hơn nhiều khi tiếp nhận thông tin quảng cáo. Doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ quy trình truyền thông, còn celeb cần tự trang bị hiểu biết pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Đặc biệt là khi Luật Quảng cáo sửa đổi có hiệu lực từ 1/1/2026 sẽ siết chặt trách nhiệm của người có ảnh hưởng, tính minh bạch sẽ dần trở thành chuẩn mực mới của thị trường. Đây là điều cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đấy!
(Còn tiếp)
Kỳ II: Chuyên gia truyền thông cảnh báo về mối nguy hiểm của nạn 'xô lệch' trong mối quan hệ giữa nghệ thuật và công chúng của nền công nghiệp giải trí Việt.
Nguồn: svvn.tienphong.vn