Chuyện thời gian trong tiếng Việt xịn sò ra sao?
Các bác ngôn ngữ học toàn cầu vẫn phải "choáng" với hệ thống thời gian trong tiếng Việt đấy! Lý do à? Chữ Việt mình không có chuyện biến hình lung tung như tiếng Tây nè. Nhưng mà bá đạo là người Việt mình vẫn điều khiển trục thời gian cực kỳ "ảo ma" mà không cần chia động từ cho đau đầu
Đỉnh cao của sự "lắt léo" này chính là có những từ vựng "bẻ lái" thời gian 180 độ cực mạnh! Chỉ với một âm tiết duy nhất thôi nha, vừa kéo người nghe về quá khứ xa xăm, vừa đẩy họ bay về tương lai mông lung. Từ kinh điển nhất phải gọi tên chữ "rồi"
Chữ "rồi" - vạn năng nhưng "bí ẩn" vch
Trong việc cà khịa hàng ngày, chữ "rồi" xuất hiện dày đặc như trợ từ hoặc liên từ vạn năng luôn. Nhưng mà plot twist ở chỗ: hành trình thời gian của nó phụ thuộc 100% vào vị trí đứng trong câu đó!
Khi "rồi" đứng cuối câu, nó là mỏ neo cố định cho quá khứ, báo hiệu mọi thứ đã xong xuôi rồi nha. Nghe "ăn rồi", "làm rồi" hay "biết rồi" là hiểu ngay việc đã hoàn tất, không còn liên quan gì đến hiện tại nữa
Nhưng mà khoan đã! Chỉ cần "di chuyển" chữ "rồi" từ cuối câu vào giữa câu làm liên từ, boom trục thời gian lật 180 độ hướng thẳng về tương lai luôn! Nghe câu "Cứ đi rồi sẽ biết", "Ăn xong rồi dọn" hay "Lớn lên rồi tính" là biết ngay đây là chuyện chưa xảy ra. Lúc này "rồi" không còn nghĩa là kết thúc nữa, mà nó thành cái bản lề mở ra viễn cảnh tương lai. Nó như kiểu "hoàn thành bước 1 rồi mới tới bước 2 nhé" vậy đó
Chữ "sau" cũng "đa năng" không kém nha!
Sự thú vị của tư duy thời gian phi tuyến tính này không chỉ dừng lại ở chữ "rồi" đâu. Nếu đào sâu hơn vào kho ngôn ngữ đời sống, chúng ta còn có một ứng viên mạnh mẽ khác có thể hoán đổi quá khứ - tương lai tương tự, đó là chữ "sau"
Thông thường, chữ "sau" hướng về tương lai qua các câu hẹn kiểu "để sau rồi tính" hoặc "hẹn gặp lại sau". Nhưng khi nói về không gian thì lại khác nha! Người Việt xếp tất cả ký ức, sự kiện đã qua vào chỗ khuất tầm mắt qua cụm "để lại quá khứ ở sau lưng". Thậm chí trong văn phong trang trọng, chữ "sau" lại dùng để gọi những gì thuộc về lịch sử, người đã khuất hoặc thế hệ đã xa như "đời sau kể lại"
Linh hoạt là đây chứ đâu!
Sự co giãn và hoán đổi vị trí thời gian của những từ đơn âm tiết như chữ "rồi" hay chữ "sau" chính là bằng chứng cho thấy tư duy giao tiếp của cha ông ta linh hoạt ra sao. Ý nghĩa thực sự của một câu nói không bao giờ bị "đóng khung" cứng nhắc trong từ điển, mà nó dịch chuyển, uốn lượn và phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí sắp đặt của từ ngữ cũng như ngữ cảnh thực tế của người nói trong từng khoảnh khắc của cuộc trò chuyện. Xịn xò vãi nha!
Nguồn: kenh14.vn