FanBobo3461
New member
Ê chế, hôm nay mình sẽ kể cho các bạn nghe về trần bì - một vị thuốc siêu quen trong y học cổ truyền nha! Vị thuốc này đã được các nhà khoa học nghiên cứu kỹ càng để tìm ra thành phần hóa học và công dụng rồi đó. Nhưng mà thật ra không phải ai cũng hiểu hết những lý luận y học cổ truyền liên quan đến em nó đâu
Vỏ quýt hóa ra là "trần bì" - nghe tên thôi đã thấy xịn
Trần bì chính là vị thuốc được làm từ vỏ quýt (quả của các loài cây Citrus reticulata Blanco, Citrus deliciosa Tenore, Citrus nobilis var deliciosa Swingle đó). Các bạn có thắc mắc tại sao lại có cái tên "trần bì" không? Để mình giải mã nè!
Trong tiếng Hán, "trần" nghĩa là cũ, lâu; còn "bì" nghĩa là da, vỏ. Vậy là trần bì chính là vỏ quýt để càng lâu càng ngon, càng quý luôn á Đôi khi người ta cũng gọi nó theo tên gốc thảo dược là "quất bì" nha!
Có một bài thuốc cổ phương tên là Nhị trần thang (Hòa tễ cục phương) gồm các vị: trần bì, bán hạ, phục linh, cam thảo.
Bài thuốc này có 2 vị trần bì và bán hạ để lâu ngày để giảm bớt tính cay, táo nên mới được gọi là Nhị Trần thang đó các bạn!
Trần bì có công dụng gì theo y học cổ truyền?
Trần bì có vị cay (tân năng tán), đắng (khổ năng táo, năng tả); tính ấm (ôn năng bổ, năng hòa). Vì thế mà trần bì là vị thuốc "đa zi năng" luôn: năng táo năng tuyên, hữu bổ hữu tả, khả thăng khả giáng
Trần bì là vị thuốc căn bản, được các thầy thuốc y học cổ truyền hay kê trong đơn thuốc điều trị bệnh lắm á.
Lý do là vì trần bì có thể "đồng bổ dược tắc bổ, tả dược tắc tả, thăng dược tắc thăng, giáng dược tắc giáng" (tức là trần bì làm tăng tác dụng bổ/tả/thăng/giáng trong từng bài thuốc chữa từng bệnh cụ thể luôn).
Trần bì là thuốc đi vào khí phận của tỳ, phế (là những tạng liên quan đến khí: tỳ là nơi sinh ra khí, phế là nơi chứa khí).
Dù là phương thuốc bổ hay phương thuốc cố sáp, đều dùng trần bì để giúp lợi khí (vì những phương thuốc này thường gây nê trệ mà).
Tác dụng chính của trần bì là lý khí táo đàm, điều trung khoái mãn, đạo trệ tiêu đàm (đại pháp trị đàm là lấy việc kiện tỳ thuận khí làm chủ nha).
Trần bì giúp lợi khí, làm đàm tự hạ; lợi thủy phá trưng (trưng: hòn cục trong bụng); tuyên thông ngũ tạng, dùng trị bách bệnh (con người lấy khí làm chủ, khí thuận thấp trừ, thì bách bệnh tiêu tán)
Theo Bạc Trạch Biên, chứng bĩ mãn (ngực bụng đầy trướng, tại ngực gọi là bĩ, tại bụng gọi là mãn) mà dùng trần bì không hạ thì không có thứ gì trị được luôn á!
Theo Hoàng đế Nội kinh - Linh khu, trần bì còn có tác dụng giải ngư độc, thực độc nữa đó.
Theo cổ nhân, vị trần bì có thể bào chế, sao tẩm thích hợp để điều trị các bệnh phù hợp. Trị ho có đàm thì dùng trần bì tẩm đồng tiện phơi khô.
Trị đàm tích thì dùng trần bì sao với nước gừng. Trị các bệnh ở hạ tiêu thì dùng trần bì tẩm nước muối sao.
Nhưng mà chú ý nha!
Vị thuốc trần bì tuy có tác dụng tốt, được dùng để điều trị nhiều loại bệnh nhưng dùng quá nhiều và dùng lâu ngày sẽ làm tổn thương nguyên khí đó nhen!
Những "anh em họ hàng" khác từ quả quýt
Ngoài trần bì ra, còn có các vị thuốc khác từ quả quýt như: quất hồng, thanh bì, quất hạch.
Quất hồng là vỏ quýt bỏ phần cùi trắng, có tác dụng tương tự trần bì nhưng kiêm thêm tác dụng trừ hàn, giải biểu nữa đó.
Quất hạch (hạt) trị sán thống (phàm chỗ rỗng trong thân thể bị trở ngại, làm cho gân thịt co rút, rồi phát ra đau đớn đều gọi là sán). Chứng lạnh, đau mỏi vùng thắt lưng (yêu thận lãnh thống) có thể dùng quất hạch sao rượu để trị á.
Thanh bì, tức là vỏ quýt còn xanh, có tác dụng tiêu nhũ ung (quy kinh quyết âm can, hành can khí, tiêu thũng tán độc) luôn!
Nguồn: soha.vn