Chưa có điện nhưng người Ba Tư xưa đã flex khả năng giữ đá lạnh giữa sa mạc nóng như thiêu, nghe mà choáng á!
Hàng nghìn năm về trước, tuy chưa xịn sò như bây giờ nhưng tổ tiên ta đã cực kỳ sáng tạo trong việc nghĩ ra các "công nghệ" phục vụ đời sống hằng ngày luôn nha.
Ví dụ như người Inca không có chữ viết phát triển nhưng lại có 'quipu' - một thiết bị đếm bằng nút thắt và dây xịn sò, giúp họ theo dõi dân số, gia súc và ghi chép văn hóa. Còn về mặt kỹ thuật thì phải kể đến các kỳ quan kiến trúc đỉnh cao như Kim tự tháp Ai Cập hay thành phố ngầm Derinkuyu ở Cappadocia, Thổ Nhĩ Kỳ nữa.
Và đây là một minh chứng xịn xò khác đến từ Trung Đông - cái nôi văn minh nhân loại. Vào khoảng năm 400 trước Công nguyên, người Ba Tư cổ đại đã sáng tạo ra kiến trúc siêu đỉnh tên là 'yakhchāl'.
Yakhchāl có nghĩa đen là "hố băng" đó các bạn. Cấu trúc này không phải nơi ở hay mộ phần gì đâu nhé. Thay vào đó, nó có vai trò quan trọng giúp cuộc sống mùa hè cháy da cháy thịt trở nên dễ thở hơn hẳn. Sống trong khí hậu khô nóng kinh khủng, người Ba Tư xưa đã nghĩ ra cách giải nhiệt và dự trữ đồ ăn cho những tháng hè và yakchāls chính là sản phẩm của trí tuệ đó!
Những "tòa nhà" này cung cấp không gian và điều kiện chuẩn chỉnh để giữ tươi thức ăn, thậm chí cả nước đá luôn, không lo hỏng vì nóng. Nhìn bên ngoài, yakhchāl có dạng hình chóp nón với nhiều vòng tròn xếp chồng, tạo thành bậc thang nhỏ dần lên trên. Bên trong tích hợp hệ thống làm mát bay hơi cho phép nước đá và thực phẩm được giữ mát hoặc đông lạnh khi cất trong các phòng dưới lòng đất.
Nghe có vẻ unreal nhưng người Ba Tư cổ đại thực sự lưu trữ được "băng" giữa sa mạc đấy! Kỹ thuật của họ về bản chất không quá phức tạp lắm đâu.
Một yakhchāl có chiều cao trung bình khoảng 18m với thể tích lên đến 6.500m3 - rộng vãi luôn! Hệ thống làm mát bay hơi hoạt động thông qua các ống chắn gió cùng dòng nước từ suối gần đó qua qanāts - hệ thống kênh ngầm phổ biến dùng để dẫn nước qua các cộng đồng dân cư.
Quá trình làm mát bằng hơi nước khiến nhiệt độ bên trong yakhchāl giảm xuống dễ dàng, mát lạnh như đang đứng trong tủ lạnh khổng lồ vậy. Các bức tường được xây cực kỳ thông minh bằng loại vữa đặc biệt siêu cách nhiệt, bảo vệ không gian bên trong khỏi cái nóng thiêu đốt của sa mạc. Hỗn hợp này gồm cát, đất sét, lòng trắng trứng và lông dê cùng các thành phần khác nữa đó!
Các yakchāl còn được thiết kế rãnh phía dưới để chứa và dẫn nước từ băng tan. Sau khi thu thập, lượng nước này sẽ được đông lạnh lại vào ban đêm, tận dụng max nhiệt độ lạnh giá của sa mạc về đêm. Cứ thế lặp đi lặp lại - quá thông minh luôn!
Điểm cộng nữa là các yakchāl không chỉ dành cho hoàng gia và quan chức cấp cao, mà ngay cả người nghèo nhất cũng được tiếp cận. Tính bình đẳng 10 điểm không có nhưng!
Ngày nay, các yakhchāls truyền thống không còn được sử dụng nữa và một số công trình đã bị bão sa mạc làm hư hại. Tuy nhiên vẫn còn nhiều yakhchāls nguyên vẹn trên khắp Iran và một số quốc gia láng giềng, thậm chí tận Tajikistan. Thuật ngữ yakhchāl vẫn được dùng rộng rãi và thường chỉ... tủ lạnh hiện đại trong nhà bếp đấy các bạn ơi!
(Theo Thevintagenews.com)
Nguồn: soha.vn