Dạo này drama KOL, KOC quảng cáo "láo" cứ nổ ra liên tục, khiến dân mạng mệt mỏi vô cùng Tiến sĩ Lê Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Báo chí – Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã có những chia sẻ thẳng thắn về vấn đề này, giúp các KOL, KOC dùng sức ảnh hưởng đúng cách hơn!
KOL/KOC: "Con dao hai lưỡi" của thời đại số
Khi được hỏi về vai trò của KOL, KOC với giới trẻ, TS Lê Thu Hà chỉ ra rằng: Trong thời đại truyền thông số bùng nổ như bây giờ, KOL và KOC không chỉ đơn thuần là những gương mặt quảng cáo sản phẩm nữa đâu nhé! Họ còn có sức ảnh hưởng cực lớn đến suy nghĩ, thị hiếu và hành vi tiêu dùng của cộng đồng, đặc biệt là gen Z chúng mình.
Điểm mạnh của KOL và KOC là họ xây dựng được lòng tin qua cá tính, trải nghiệm cá nhân và cách tương tác gần gũi với followers. Khi họ share một sản phẩm, một trend hay một quan điểm sống nào đó, nó sẽ lan tỏa nhanh lắm, thậm chí định hình luôn cả thói quen tiêu dùng, phong cách sống của người theo dõi.
Nhưng mà, chính vì sức ảnh hưởng đó nên trách nhiệm cũng nặng nề không kém! Chỉ cần một thông tin sai lệch hoặc một sản phẩm kém chất lượng được quảng bá, hậu quả không chỉ là thiệt hại về tiền bạc, sức khỏe cho người tiêu dùng, mà còn ảnh hưởng xấu đến niềm tin xã hội và môi trường truyền thông nữa.
Vì vậy, TS Hà khẳng định vai trò của KOL và KOC trong thời đại số là "con dao hai lưỡi": nếu sử dụng đúng cách, họ có thể truyền cảm hứng, lan tỏa tri thức và giá trị tích cực; ngược lại, nếu thiếu trách nhiệm, họ có thể trở thành nguồn phát tán thông tin sai lệch với tốc độ cực nhanh.
Tại sao nhiều KOL/KOC "ngã ngựa"?
Theo TS Lê Thu Hà, nguyên nhân khiến nhiều KOL, KOC rơi vào hành vi lệch chuẩn, thậm chí vi phạm pháp luật xuất phát từ cả yếu tố chủ quan lẫn khách quan.
Về yếu tố chủ quan, đầu tiên phải kể đến áp lực "thương mại hóa" hình ảnh. Nhiều KOL/KOC hiện nay coi hoạt động quảng cáo, PR là nguồn thu nhập chính, nên đôi khi ưu tiên "đồng tiền" trước mắt mà bỏ qua khâu kiểm chứng thông tin và chất lượng sản phẩm. Thứ hai, không ít người chưa được trang bị đầy đủ kiến thức pháp lý về Luật Quảng cáo, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cũng như chưa ý thức rõ về trách nhiệm xã hội khi truyền tải thông tin đến công chúng.
Về yếu tố khách quan, môi trường truyền thông số phát triển quá nhanh, trong khi cơ chế kiểm duyệt nội dung quảng cáo trên các nền tảng mạng xã hội vẫn còn lỏng lẻo, thậm chí phụ thuộc phần lớn vào "tự giác" của người đăng. Bên cạnh đó, tâm lý "mù quáng" tin tưởng vào người nổi tiếng của một bộ phận công chúng, đặc biệt là giới trẻ, khiến tác động của quảng cáo sai lệch càng mạnh.
Ngoài ra, một số nhãn hàng hoặc doanh nghiệp lợi dụng uy tín của KOL/KOC để tiếp thị cho sản phẩm chưa được kiểm định, hoặc cố tình che giấu thông tin pháp lý. Khi "drama nổ", KOL/KOC trở thành đối tượng chịu áp lực dư luận và cả chế tài pháp luật.
Tóm lại, đây là hệ quả của một vòng tròn thiếu kiểm soát: nhu cầu quảng bá, lợi ích kinh tế, sự thiếu hiểu biết pháp lý và kẽ hở trong giám sát truyền thông – tất cả cộng hưởng, dẫn đến những vi phạm đáng tiếc.
Ba "lỗ hổng" chết người của KOL/KOC trẻ
Theo kinh nghiệm giảng dạy, TS Lê Thu Hà nhận thấy "lỗ hổng" lớn nhất về kiến thức truyền thông ở nhiều KOL, KOC trẻ hiện nay chính là sự thiếu hiểu biết toàn diện về ba khía cạnh: pháp lý, đạo đức nghề nghiệp, và kỹ năng kiểm chứng thông tin.
Thứ nhất, lỗ hổng pháp lý: Không ít KOL/KOC chưa nắm rõ các quy định trong Luật Quảng cáo, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các chế tài liên quan đến quảng bá sản phẩm và dịch vụ. Điều này dẫn đến việc họ dễ dàng ký kết hợp đồng quảng cáo mà không lường trước rủi ro pháp lý nếu sản phẩm vi phạm tiêu chuẩn hoặc có thông tin sai lệch.
Thứ hai, lỗ hổng về đạo đức truyền thông: Một số bạn trẻ mới "nổi như cồn" trên mạng xã hội chưa kịp xây dựng nền tảng đạo đức nghề nghiệp vững chắc. Họ có thể coi quảng cáo chỉ là "đọc kịch bản" để nhận thù lao, mà quên mất trách nhiệm xã hội đi kèm với tầm ảnh hưởng của mình.
Thứ ba, lỗ hổng về kỹ năng kiểm chứng thông tin: Không ít trường hợp KOL/KOC chỉ dựa vào tài liệu từ phía nhãn hàng mà không tự tìm kiếm, đối chiếu hoặc kiểm nghiệm thêm. Trong thời đại mà tin giả, quảng cáo "thổi phồng" và thủ thuật truyền thông tinh vi tràn lan, kỹ năng xác thực nguồn thông tin là yếu tố bắt buộc, nhưng lại chưa được nhiều bạn chú trọng.
TS Hà khẳng định, nếu không được bồi dưỡng ba khía cạnh này một cách bài bản, KOL/KOC sẽ luôn đứng trước nguy cơ vướng vào "khủng hoảng truyền thông", ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín cá nhân và niềm tin của công chúng.
Nhà trường có thể làm gì?
Khi được hỏi về việc giáo dục truyền thông cho KOL, KOC, TS Lê Thu Hà hoàn toàn đồng tình rằng đây là điều rất cần thiết, đặc biệt khi mạng xã hội đang trở thành môi trường kinh doanh và định hình dư luận mạnh mẽ. Thực tế, phần lớn các bạn hiện nay "tự mò" từ kinh nghiệm cá nhân, chưa qua đào tạo bài bản, nên việc bổ sung kiến thức, kỹ năng là điều cấp thiết.
Từ góc độ đào tạo báo chí – truyền thông, các cơ sở đào tạo có thể triển khai một số hướng sau:
Thứ nhất, tích hợp các học phần về pháp luật, đạo đức truyền thông vào chương trình chính quy. Nội dung này không chỉ dành cho sinh viên báo chí, truyền thông, mà nên mở rộng cho sinh viên các ngành khác có nhu cầu trở thành KOL/KOC.
Thứ hai, tổ chức các khóa ngắn hạn, workshop dành riêng cho những người đang hoạt động trên mạng xã hội. Ở đây, các bạn sẽ được hướng dẫn kỹ năng kiểm chứng thông tin, đánh giá rủi ro pháp lý, và xử lý "khủng hoảng truyền thông".
Thứ ba, khuyến khích thực hành và trải nghiệm thực tế. Nhà trường có thể tạo môi trường mô phỏng các chiến dịch truyền thông, trong đó sinh viên đóng vai KOL/KOC, phải tự tìm hiểu sản phẩm, đối chiếu thông tin và chịu phản biện từ giảng viên và chuyên gia.
TS Hà tin rằng, nếu được đào tạo bài bản và thực hành thường xuyên, các bạn trẻ sẽ hiểu rằng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội không chỉ là một lợi thế kinh tế, mà còn là trách nhiệm xã hội. Từ đó, họ sẽ biết cách sử dụng tiếng nói của mình để lan tỏa những giá trị tích cực cho cộng đồng.
4 lời khuyên "chân thành" cho KOL/KOC
TS Lê Thu Hà đưa ra một số đề xuất cụ thể để các KOL, KOC vừa tránh được những sai lầm đáng tiếc, vừa phát huy được vai trò tích cực trong xã hội:
Thứ nhất, luôn đặt tiêu chí minh bạch và kiểm chứng thông tin lên hàng đầu. Trước khi quảng bá bất kỳ sản phẩm, thông tin nào, hãy yêu cầu đầy đủ giấy tờ pháp lý, kết quả kiểm nghiệm, tự trải nghiệm sản phẩm để đánh giá trung thực.
Thứ hai, xây dựng nguyên tắc nghề nghiệp cá nhân. Mỗi KOL/KOC nên có "bộ lọc" riêng, trong đó liệt kê những nhóm sản phẩm, dịch vụ mà mình sẽ hoặc sẽ không quảng bá, dựa trên giá trị và trách nhiệm xã hội mà bản thân theo đuổi.
Thứ ba, trang bị kiến thức pháp luật và kỹ năng truyền thông số. Có thể tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn, workshop, tự học qua các nguồn chính thống để hiểu rõ quy định pháp luật, tránh "vô tình" vi phạm.
Cuối cùng, duy trì tinh thần phản biện và cầu thị. Khi nhận phản hồi từ cộng đồng, hãy xem đó là cơ hội để điều chỉnh và hoàn thiện, thay vì né tránh hoặc phản ứng tiêu cực.
Ngày 18/8, tại Hà Nội, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) tổ chức Hội nghị "KOL với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" (KOL Summit 2025) quy tụ gần 300 KOL tiêu biểu từ 34 tỉnh, thành trên cả nước.
Nguồn: svvn.tienphong.vn