Dạo này mở mạng xã hội lên là thấy tin học sinh đánh thầy cô, ai cũng than thở "Tôn sư trọng đạo giờ còn đâu" Nhưng theo TS Đặng Hoàng Ngân - chuyên gia tâm lý học, vấn đề này không đơn giản chỉ là so sánh "ngày xưa - bây giờ" hay nhìn từng vụ việc riêng lẻ. Mà phải coi đây là một vấn đề cần có hệ thống hỗ trợ bài bản luôn!
Bạo lực với thầy cô: Phải nhìn theo cấp độ hệ thống chứ không phải "case by case"
Thật ra ở Việt Nam mình chưa có nghiên cứu lớn nào về chuyện này cả. Nhưng mà xem số liệu bên Mỹ cũng rùng mình đấy! Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), khảo sát năm 2011 của McMahon và team cho thấy khoảng 50% giáo viên từng bị bạo hành dưới ít nhất một hình thức trong năm học - từ quấy rối, phá hoại tài sản đến bạo lực thể chất luôn.
Đến năm 2022, báo cáo ghi nhận 33% thầy cô bị học trò bạo lực lời nói hoặc đe dọa, 29% từ phụ huynh (!), 18% từ ban quản lý và 14% từ... chính đồng nghiệp Riêng tỷ lệ bị học sinh đánh đập chiếm khoảng 14%.
Từ những con số này thấy rằng học sinh tuy là "thủ phạm" phổ biến nhất nhưng không phải duy nhất đâu. Và quan trọng hơn, theo nghiên cứu năm 2013 của Espelage và cộng sự, nguyên nhân không chỉ nằm ở tâm lý cá nhân học sinh mà còn liên quan đến... môi trường tổ chức và cách dạy luôn!
Cụ thể là sao? Học sinh dễ "nổi điên" trong những lớp thiếu kế hoạch quản lý rõ ràng, hoặc khi thầy cô phản ứng quá cảm xúc, làm các em "mất mặt" trước lớp hay lạm dụng đe dọa, trừng phạt.
Ngược lại, nếu thầy cô quản lý lớp tốt, tôn trọng và tin tưởng học trò, kết hợp chính sách kỷ luật nhất quán (kiểu các em tự nguyện chấp nhận quy tắc chứ không bị ép) thì sẽ giảm thiểu nguy cơ bạo lực đáng kể!
Hạn chế của việc "đuổi học là giải quyết"
Khi Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT (có hiệu lực từ 31/10/2025) bỏ hình thức đình chỉ học tập, mức kỷ luật cao nhất chỉ còn là... viết bản tự kiểm điểm, nhiều người lo "vậy còn gì để răn đe?"
Nhưng thật ra theo khoa học giáo dục quốc tế thì việc này... đúng đấy! Nghiên cứu năm 2024 của Perry và đồng nghiệp về 4 nhóm biện pháp ứng phó bạo lực học đường (kỷ luật loại trừ, siết chặt an ninh, phòng ngừa và can thiệp khủng hoảng) cho thấy nhiều điều bất ngờ.
Cụ thể, các biện pháp kiểu đuổi ra khỏi lớp, đình chỉ hay cho thôi học... chưa chứng minh được hiệu quả rõ rệt trong việc giảm bạo lực đâu! Thậm chí còn có thể làm tăng sự căng thẳng, thái độ thù địch, ảnh hưởng xấu đến việc học và tăng nguy cơ phạm pháp ở tuổi teen
Tương tự, việc lắp camera khắp nơi, kiểm tra bất ngờ hay giám sát chặt chẽ cũng chưa thấy hiệu quả rõ, mà đôi khi còn tạo bầu không khí nghi ngờ lẫn nhau trong trường.
Trong khi đó, các biện pháp phòng ngừa như dạy kỹ năng xã hội - cảm xúc, tư vấn tâm lý, nâng cao kỹ năng quản lý lớp của thầy cô và cải thiện môi trường học đường lại cho thấy tiềm năng giảm bạo lực bền vững hơn nhiều! Tất nhiên là phải triển khai nhất quán và thực chất chứ không phải làm cho có
Dù vậy, TS Đặng Hoàng Ngân cũng nhắc rằng dù môi trường học đường có tích cực đến đâu thì vẫn không thể xóa bỏ hoàn toàn bạo lực. Những yếu tố ngoài tầm kiểm soát như khả năng kiểm soát cảm xúc kém của cá nhân hay các bất ổn từ xã hội vẫn có thể dẫn đến những vụ việc đáng tiếc.
Hiểu được điều này giúp mọi người không đổ hết lỗi cho nhà trường, đồng thời cần có cơ chế xử lý pháp lý khi hành vi bạo lực vượt quá ngưỡng giáo dục bình thường.
Góc nhìn pháp lý: Không phải chỉ viết kiểm điểm là xong!
Khi mức kỷ luật cao nhất trong trường chỉ là viết bản kiểm điểm, Luật sư Nguyễn Văn Đồng, Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhấn mạnh: Không đánh đồng kỷ luật học đường với trách nhiệm hành chính, dân sự và hình sự!
Theo luật sư, việc Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT bỏ đình chỉ học tập KHÔNG có nghĩa là học sinh được "miễn tội" đâu nhé! Bản kiểm điểm chỉ là biện pháp giáo dục nội bộ, hoàn toàn không thay thế được pháp luật. Nếu chỉ viết kiểm điểm mà không có quy trình giám sát và xử lý theo pháp luật thì hiệu quả sẽ rất hạn chế.
Để bảo vệ an toàn học đường thực sự, nhà trường cần:
• Thiết lập quy trình bảo vệ người bị hại ngay khi có sự việc
• Ưu tiên ngăn chặn hành vi, sơ cứu hoặc đưa nạn nhân đi khám
• Bảo toàn chứng cứ như camera, tin nhắn, lời khai
• Thông báo cho cơ quan có thẩm quyền
Quan trọng nhất: Nhà trường tuyệt đối KHÔNG được ép thầy cô phải hòa giải, rút đơn, hay lấy lý do "học sinh còn nhỏ, đã xin lỗi rồi" để tự ý bưng bít các vụ việc có dấu hiệu tội phạm!
Ngoài ra, việc giáo dục pháp luật trong trường học cần dùng tình huống thực tế chứ không chỉ đọc nội quy hay "dọa cho vui". Học sinh cần hiểu rõ ranh giới giữa vi phạm nội quy với các chế tài hành chính, nghĩa vụ bồi thường dân sự và trách nhiệm hình sự khi hành hung, cũng như các hành vi đồng phạm, cổ vũ, quay phim và phát tán hình ảnh xâm hại danh dự người khác.
Với học sinh có nguy cơ tái phạm, sau khi xử lý vi phạm, nhà trường cần kết hợp đánh giá nguyên nhân, tư vấn tâm lý và kế hoạch giám sát chặt chẽ, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng nếu cần. Hiệu quả của toàn bộ hệ thống này phải gắn liền với trách nhiệm giải trình của hiệu trưởng trong việc tiếp nhận phản ánh, bảo vệ giáo viên và minh bạch thông tin.
Các chuyên gia khẳng định: Giáo dục nhân văn và tích cực KHÔNG có nghĩa là dung túng cho cái sai! Việc bảo vệ an toàn của thầy cô hoàn toàn không đối lập với mục tiêu cảm hóa, giúp học sinh sửa chữa sai lầm
Nguồn: svvn.tienphong.vn