Biến công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn chính là định hướng "chất phát ngầu" trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đây! Bắt trend siêu nhanh, nhiều trường đại học đang mở thêm cả loạt ngành liên quan. Vậy các trường đang đóng vai trò gì trong hệ sinh thái sáng tạo này? Đào tạo nhân lực cần chú ý những gì để khỏi rơi vào "bẫy" phong trào? Bên lề Hội thảo quốc gia về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam - Báo Tiền Phong đã "bắt chuyện" với PGS.TS Bùi Hoài Sơn và PGS.TS Phạm Ngọc Trung về vấn đề hot này.
Đại học xây dựng "hạ tầng mềm" - nền móng của mọi thứ luôn ️
Nói về vai trò của các trường đại học trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn (Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội) khẳng định đây là nền tảng "sống còn" luôn nha. Theo ông, nếu coi công nghiệp văn hóa là lĩnh vực tăng trưởng mới thì nguồn nhân lực chính là "hạ tầng mềm" quan trọng nhất. Cơ sở vật chất thì đầu tư được, chính sách thì xây dựng được, nhưng thiếu đội ngũ người có đủ năng lực sáng tạo, quản trị và đưa sản phẩm ra quốc tế thì không thể tạo nên một nền công nghiệp đúng nghĩa.
Với các trường đại học, đặc biệt là những trường trọng điểm về văn hóa, nghệ thuật và truyền thông, nhiệm vụ giờ không chỉ là "nhả" lao động ra thôi đâu. PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, một trường đại học mạnh về văn hóa hôm nay không thể chỉ "cày" lý thuyết suông. Nơi đó phải tạo được hệ sinh thái sáng tạo, đào tạo ra những người vừa hiểu sâu bản sắc dân tộc, vừa "xử gọn" công nghệ; vừa có tư duy nghệ thuật, vừa nhạy bén với thị trường. Các trường phải trở thành chỗ ươm mầm tài năng, kết nối giảng đường với doanh nghiệp, giúp văn hóa thực sự "biến thành" nguồn lực kinh tế đỉnh cao.
Cùng quan điểm, PGS.TS Phạm Ngọc Trung (Nguyên Trưởng khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) nhìn nhận, công nghiệp văn hóa là lĩnh vực tổng hợp, cần sự giao thoa của rất nhiều ngành nghề. Nguồn nhân lực cho ngành này không chỉ cần kiến thức văn hóa nền tảng mà còn phải am hiểu công nghệ thông tin, ngoại ngữ, nghệ thuật... Do đó, vai trò cung ứng nhân lực của các trường đại học là "đỉnh của đỉnh" và mang tính chất quyết định.
Cẩn thận với trend mở ngành bề nổi nha các bạn
Thực tế hiện giờ cho thấy, một làn sóng mở mới hoặc điều chỉnh các chuyên ngành liên quan đến công nghiệp văn hóa đang diễn ra tại nhiều trường đại học. PGS.TS Bùi Hoài Sơn coi đây là tín hiệu tích cực, chứng minh nhận thức xã hội đã thay đổi, nhìn nhận văn hóa như một nguồn lực phát triển và không gian sáng tạo mang lại giá trị "khủng".
Tuy nhiên, ông cũng hơi lo khi việc mở ngành nhiều chưa chắc đã = chất lượng đào tạo ngon. Nếu chương trình chưa chuẩn bị kỹ, team giảng viên thiếu năng lực liên ngành, điều kiện thực hành hạn chế thì dễ rơi vào tình trạng "chạy theo phong trào" lắm. Hậu quả là số lượng mã ngành tăng lên nhưng thị trường vẫn "khát" nhân lực chất lượng cao.
Để giải quyết chuyện này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn đề xuất việc đào tạo phải bám sát nhu cầu thực tế, tích hợp các kỹ năng về quản trị, truyền thông số, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa sản phẩm. Sinh viên cần được thực hành tại doanh nghiệp, không gian sáng tạo, bảo tàng hay trường quay. Đặc biệt, tiêu chí đánh giá chất lượng ngành học phải dựa trên năng lực hành nghề và tỷ lệ việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Dưới góc độ sư phạm thực tế, PGS.TS Phạm Ngọc Trung chỉ ra điểm nghẽn hiện tại của nhiều cơ sở giáo dục. Trước đây, các trường thường đào tạo chuyên sâu theo từng mảng riêng biệt, việc tư duy liên ngành phần lớn do sinh viên phải tự "làm liều". Gần đây, một số mô hình trường liên ngành đã xuất hiện, mở ra phương pháp tiếp cận mới mẻ hơn. Dù khuyến khích sự đổi mới này, nhưng ông lưu ý rằng sinh viên cần phải nắm thật vững một chuyên ngành cốt lõi trước khi mở rộng học hỏi đa ngành. Việc học "dàn trải", thiếu trọng tâm sẽ khiến người học không thể đi xa trên con đường làm nghề chuyên nghiệp được đâu.
Thành bại nằm ở năng lực bản thân và tư duy đột phá
Một bài học "chất chơi" được PGS.TS Phạm Ngọc Trung chia sẻ là câu chuyện đào tạo nhân lực của Hàn Quốc hay Nhật Bản. Các quốc gia này từng gửi hàng nghìn người ra nước ngoài tu nghiệp về công nghiệp văn hóa nhưng số người thực sự thành công và tạo ra sức ảnh hưởng chỉ đếm trên đầu ngón tay thôi. Điều này cho thấy, đào tạo bài bản là điều kiện cần, nhưng tài năng và sự nỗ lực của bản thân mỗi người mới là điều kiện đủ.
Trong bối cảnh hội nhập, việc tận dụng nền tảng số để tự học các giáo trình quốc tế là chìa khóa để sinh viên Việt Nam "bứt phá xịn sò". Tuy nhiên, tiếp thu không có nghĩa là rập khuôn máy móc nha. Công nghiệp văn hóa đòi hỏi người học phải có tư duy đột phá, biết cách "khái quát hóa" và hiện đại hóa di sản. Thay vì bê nguyên xi các loại hình nghệ thuật dân gian lên sân khấu theo kiểu tả thực "khiên cưỡng", sinh viên cần học cách chắt lọc tinh hoa, kết hợp với công nghệ, thiết kế để tạo ra những sản phẩm có tiết tấu hiện đại, vươn tầm quốc tế nhưng vẫn giữ được bản sắc Việt.
Chuyên gia lấy ví dụ về hiện tượng toàn cầu Gangnam Style của nghệ sĩ Hàn Quốc. Thành công của Gangnam Style không đến từ việc bê nguyên văn hóa truyền thống lên sân khấu theo kiểu mô phỏng tả thực, mà là sự khái quát hóa, biến tấu các động tác cưỡi ngựa thành một điệu nhảy có tiết tấu nhanh, hiện đại và mang tính đột phá cao. Tương tự, điệu nhảy huyền thoại của Michael Jackson đã trở thành một sản phẩm công nghiệp văn hóa kinh điển, mang lại giá trị khổng lồ và sức sống mãnh liệt qua nhiều thập kỷ.
Nguồn: svvn.tienphong.vn