Có ai tò mò không, sao mấy trường đại học Việt Nam toàn hơn 100 tuổi rồi mà giờ mới có bảng xếp hạng chính thức? Hóa ra là có lý do cả đấy!
Các chuyên gia cho biết, lý do mãi giờ Việt Nam mới làm bảng xếp hạng đại học là vì... giờ mới đủ data thôi! Mà không xếp hạng thì làm sao tranh "khách" trong cuộc chiến tuyển sinh đang căng như dây đàn này đây?
Đủ điều kiện rồi mới làm được nhé!
Nhiều trường ở VN đã có tuổi đời khá "xịn": ĐH Y Hà Nội từ năm 1902 (tiền thân là Trường Y khoa Hà Nội), ĐH Quốc gia Hà Nội từ 1906 (lúc đó là Trường ĐH Đông Dương), hay ĐH Sài Gòn từ 1908... Nhưng mãi đến giờ mới có bảng xếp hạng tương đối đầy đủ do tổ chức phi lợi nhuận thực hiện.
Theo GS Nguyễn Lộc (nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam), dù có trường 100+ tuổi nhưng thực ra giáo dục đại học VN tính từ 1945 thôi - gần 80 năm so với thế giới vẫn còn "baby" lắm.
ĐH Quốc gia Hà Nội chính thức thành lập năm 1993, được xếp vào nhóm trường "trẻ" (dưới 50 tuổi) trên thế giới. Trong khi đó các trường nước ngoài toàn vài trăm, thậm chí nghìn năm tuổi luôn á!
"Nếu Văn Miếu – Quốc Tử Giám còn đào tạo thì cũng được xếp vào hàng những trường này đó. Trên 'đấu trường ranking', các trường có tuổi đời cao thường xếp hạng cao. Nên giáo dục đại học cần có truyền thống, thời gian mới phát triển chất lượng được", GS Lộc chia sẻ.
Ông Lộc cho biết thêm, mãi gần đây giáo dục VN mới bàn về xếp hạng vì phải nhìn vào chất lượng trường, cụ thể là kiểm định. Kiểm định được nhắc đến từ 2004 khi Bộ GD-ĐT lập Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng, nhưng phải đến 2017 mới có trường đầu tiên được kiểm định.
Mất gần 13 năm mới thực hiện được, chứng tỏ quá trình tìm tòi làm sao cho "ổn" rất lâu dài. Còn trên thế giới, kiểm định và xếp hạng xuất hiện gần như cùng lúc luôn. Từ 1983, bảng xếp hạng đại học đã có ở Mỹ rồi. Theo GS Lộc, mãi gần đây các trường VN mới tham gia xếp hạng vì:
Thứ nhất, đến năm 2009 VN mới thực sự biết đến xếp hạng đại học vì có vài trường top được đưa vào bảng xếp hạng quốc tế như QS Châu Á. Trước đây chỉ nghe qua loa, giờ mới thấy "ơ có luôn à!"
Thứ hai, các trường đầu tiên được xếp hạng không phải "xin" mà rất khách quan - các tổ chức tự rà soát, đủ tiêu chí thì xếp. Từ đó các trường bắt đầu theo dõi, làm quen dù khá thụ động, người ta xếp thế nào thì biết vậy thôi.
Thứ ba, gần đây tổ chức Webometrics của Tây Ban Nha xếp hạng trường dựa trên website. Khi "quét" hàng chục nghìn trường trên thế giới, gần 200 trường VN xuất hiện trong bảng xếp hạng này dù thông tin còn đơn sơ và chỉ mang tính tham khảo.
Còn ở VN, năm 2017 có nhóm nhà khoa học tự xếp hạng 49 trường đại học nhưng sau đó không làm tiếp do... bận quá! Lý do nữa là nhóm này chủ yếu là giảng viên VN nhưng làm việc ở nước ngoài nên không có điều kiện tiếp cận vấn đề.
"Điều này cho thấy làm xếp hạng tốn rất nhiều công sức. Nếu không có điều kiện về thời gian và thực tiễn sẽ rất khó. Họ cũng không giàu có để nhăm nhăm vào xếp hạng", GS Lộc nói. Ông cho rằng đến nay thời gian đã chín muồi, điều kiện thông tin tương đối đầy đủ nên việc xếp hạng đại học mới được tiến hành. Gần như các trường đều được kiểm định chất lượng, công khai đề án tuyển sinh nên các chỉ số về việc làm, dạy học, cơ sở vật chất... để tổ chức xếp hạng thu thập data dễ hơn.
"Điều này cho thấy sự chín muồi về nhận thức của các trường về xếp hạng. Dù điều kiện tương đối đầy đủ chứ chưa thực sự hoàn hảo nhưng nhóm xếp hạng đã có thể thu thập dữ liệu để thực hiện xếp hạng đại học rồi", GS Lộc nói.
Xếp hạng vì uy tín và "battle" tuyển sinh
Theo TS Lê Văn Út (Trưởng nhóm Nghiên cứu Đo lường khoa học và Chính sách quản trị nghiên cứu, Trường ĐH Văn Lang), nói đến xếp hạng đại học, cộng đồng học thuật thường quan tâm kết quả xếp hạng của các tổ chức uy tín thế giới như US News, ARWU, SCImago... Những bảng xếp hạng này không chỉ công bố xếp hạng các đại học thế giới mà còn xếp hạng cấp châu lục và cả quốc gia.
Việc làm bảng xếp hạng đại học cho một quốc gia không khó (không phải do yếu năng lực) và hoàn toàn trong tầm tay các chuyên gia giáo dục đại học VN.
"Vấn đề là uy tín của bảng xếp hạng đó đến đâu, và nhóm chủ trì xếp hạng có trụ được theo thời gian không thôi", TS Út nói. Ông cho rằng một cách tiếp cận thú vị mà các quốc gia đang quan tâm là hợp tác với các tổ chức xếp hạng đại học uy tín thế giới để xếp hạng cho quốc gia mình.
Về lần đầu tiên có bảng xếp hạng đại học VN tương đối đầy đủ do các chuyên gia giáo dục VN thực hiện, ông Út nhận xét: "cũng rất hay đấy!"
"Nói gì thì nói, các chuyên gia VN có nhiều điều kiện để hiểu sâu, hiểu đúng thực trạng các đại học VN hơn. Tuy nhiên, đánh giá học thuật cũng nên hướng tới không biên giới, đặc biệt với nghiên cứu khoa học. Nếu bảng xếp hạng có sử dụng tiêu chuẩn quốc tế trong đánh giá thì sẽ dễ thuyết phục hơn. Và có vẻ bảng xếp hạng mới vừa công bố VNUR đáp ứng được yêu cầu này rồi đấy", ông Út nói.
GS Nguyễn Văn Tuấn (Giám đốc Trung tâm Công nghệ y tế thuộc ĐH Kỹ thuật Sydney, Úc) cho rằng, trào lưu xếp hạng đại học trên thế giới chỉ mới xuất hiện khoảng 25 năm trước. Bắt đầu từ bảng xếp hạng AsiaWeek, ĐH Giao thông Thượng Hải (1999), rồi đến phụ trang giáo dục đại học của tạp chí Times, QS World University Ranking. Còn ở VN 5 năm trước đã có nỗ lực xếp hạng đại học và công bố bảng xếp hạng rồi đó.
Theo ông Tuấn, ngay cả không có bảng xếp hạng thì công chúng cũng đã tự hình thành bảng xếp hạng trong đầu rồi. Chẳng hạn ở miền Nam trước đây chỉ có vài trường đại học và có thể xếp hạng theo "tiêu chuẩn" cá nhân hơn là dựa vào định lượng và phân tích khoa học.
Lãnh đạo một trường đại học phía Nam cho rằng, lý do giờ mới xếp hạng đại học là do:
Thứ nhất, vấn đề quan trọng của xếp hạng là nhu cầu chọn trường của người học. Đây là cuộc chiến tuyển sinh rất gay gắt vì trước đây số người học nhiều hơn số trường ĐH nên chẳng cần xếp hạng làm gì. Hiện tại, số người học đại học đang giảm còn số lượng trường tăng lên nên việc xếp hạng để lấy tiếng tăm và tuyển sinh là điều tất yếu rồi!
Thứ hai, người được đào tạo bài bản về cách xếp hạng các trường đại học đã đủ nhiều để tập hợp thành nhóm xếp hạng các trường.
Thứ ba, thực hiện xếp hạng không dễ vì các trường sẽ có ý kiến đủ thứ. Trường có thứ hạng cao thì im lặng, còn bị thứ hạng thấp thì sẽ có ý kiến về thứ hạng của mình thôi rồi.
Thứ tư, sự vào cuộc của cơ quan báo chí nên những người làm xếp hạng thấy có trách nhiệm với bảng xếp hạng của tổ chức mình. Khi xếp hạng có uy tín, các trường đại học sẽ đăng ký xếp hạng và tổ chức xếp hạng sẽ thu phí. Các tổ chức xếp hạng cũng có thể thu phí bằng cách hỗ trợ các trường để tăng hạng như đầu tư vào nghiên cứu, giảng dạy...
Nguồn: svvn.tienphong.vn