Dù thời gian có trôi qua bao nhiêu năm tháng, nét xưa cũ của Hà Nội vẫn được giữ gìn ở con phố cổ mang tên Hàng Mã này nè!
Ngày xưa, Hàng Mã là đất của hai thôn Vĩnh Hanh và Yên Phú, nối với nhau bằng đoạn sông Tô Lịch ở giữa. Rồi theo năm tháng, khúc sông bị lấp dần. Không còn dòng sông ngăn cách, hai thôn hòa làm một luôn. Chính vì thế, thời Pháp thuộc, tuyến phố này được gọi chung là Rue du Cuivre (phố Hàng Đồng). Còn người dân thì thân mật gọi là phố Hàng Mã, giờ nằm ở phường Hàng Mã, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội đóo.
Dân gốc ở phố này có nhiều gia đình sống ở phố Cổng Đục, thuộc thôn Tân Khai, tổng Tiền Túc (sau đổi là tổng Thuận Mỹ), huyện Thọ Xương được thành lập năm 1822 dưới thời Nguyễn. Họ dọn đến đây, mở cửa hàng bán đồ giấy và đồ mã nhỏ xinh.
Đồ giấy ở đây được người dân mua về trang trí, kiểu như hoa giấy, đèn giấy đủ loại đón năm mới dịp xuân về và đồ mã cúng lễ như mũ, áo quần ông Công ông Táo, vàng mã,... Bên cạnh đó, con phố này còn bán đồ tùy táng (minh khí) hoặc làm đám ma, cầu siêu, cầu an - hoặc người ta cũng mua ở phố Hàng Mã Vĩ (nay sáp nhập với Hàng Mây thành phố Mã Mây).
Nhiều nét xưa của Hàng Mã đã chìm vào quá khứ rồi, nhưng cái hồn của một con phố cổ vẫn đậm đà để tạo nên nét đặc trưng Hà Nội "ba sáu phố phường" ấy mà!
Đặc trưng của kiến trúc phố cổ là những ngôi nhà ống hẹp và dài. Phần lớn nhà cửa nơi này đều một tầng với hai tường hồi cao xây giật cấp, đầu nóc là hai trụ đấu. Không gian sống của người dân nơi đây trở nên tinh tế hơn khi những ngôi nhà chồng diêm ra đời.
Nhà chồng diêm là loại nhà hai tầng được xây bằng gạch và gỗ. Gác xép có cửa võng (cửa cỡ nhỏ, cửa tròn, cửa giả) nhìn ra phố. Kiến trúc nhà kiểu này không chỉ thông thoáng mà ánh sáng cũng chan hòa dù diện tích nhỏ nha.
Mái ngói kiểu nhà chồng diêm nghiêng xuống mặt phố và còn có mái tranh vẩy thêm ra vỉa hè để che nắng, che mưa cho hiên nhà nữa.
Mặc dù thời xưa, kiến trúc phố cổ đã sớm tiếp xúc với thẩm mỹ kiến trúc của Pháp rồi. Những ngôi nhà phố kiểu Pháp được sơn màu vàng nhạt cùng cửa gỗ màu xanh chill phết. Tính mỹ thuật của kiến trúc nhà kiểu này khá cầu kỳ, phần đỉnh mái vươn cao vừa phải được trang trí hoa văn viền quanh. Ban công phải hình bán nguyệt ôm trọn lấy cửa ra vào, lan can được đắp nổi kiểu con tiện.
Nhà phố kiểu Pháp mặt tiền tầng 1 đều cho thuê hoặc buôn bán, kinh doanh. Tầng còn lại là nơi sinh hoạt của gia đình. Tuy nhiên, cấu trúc nhà ống ở khu phố cổ cơ bản đã được định hình trước khi người Pháp đến Hà Nội rồi. Bởi vậy, người Pháp cũng tôn trọng tối đa kiến trúc bản địa và xây nhà phố kiểu Pháp vào những mảnh đất trống hoặc thay cho các ngôi nhà bị phá hủy do hỏa hoạn trước đó.
Cứ thế, theo năm tháng, những bờ mái đậm màu bụi bặm thời gian. Hiện giờ cũng nhiều nhà đã thay đổi kiến trúc cho hợp thời rồi, nhưng các mái nhà chồng diêm còn lại vẫn đủ để níu giữ nét xưa của phố cổ Hà Nội.
Khi nghề đồ mã ở phố Mã Mây Vĩ (nay gộp với Hàng Mây thành phố Mã Mây) tàn lụi thì nghề làm đồ mã ở Hàng Mã cũng chẳng khá khẩm hơn mấy. Các tiệm trong phố chủ yếu bán giấy màu, giấy mộc và đèn giấy, đồ trang trí.
Ngày xưa, công việc buôn bán ở Hàng Mã đông đúc, nhộn nhịp trước Rằm tháng 7 Âm lịch (lễ xá tội vong nhân) khoảng chừng một tháng. Trước ngày ông Công ông Táo về trời đến trưa ngày 30 Tết Nguyên Đán cũng là thời điểm Hàng Mã rực rỡ sắc màu và ánh sáng nhất luôn!
Hàng Mã, một con phố chỉ dài chừng 339m thôi. Phố nhỏ này đã chạy dọc tuổi thơ của bao người Hà Nội, in dấu vào trái tim những du khách phương xa những hồi ức của màu sắc, ánh sáng và sự rực rỡ suốt bốn mùa quanh năm.
Chạy theo hướng Đông sang Tây qua ngã tư các phố Hàng Lược, Thuốc Bắc, Hàng Rươi, Hàng Cót đến Phùng Hưng, Hàng Mã lúc nào cũng nhộn nhịp ầm ầm. Đồ trang trí cho các dịp lễ quanh năm từ Tết Nguyên Đán, Rằm tháng 7 truyền thống đến lễ Tình Nhân, lễ Halloween đến lễ Giáng Sinh "nhập ngoại" ngày một đa dạng, phong phú.
Tết Nguyên Đán ở Hàng Mã mang phong vị rất riêng. Người ta gọi là nỗi niềm hoài cổ ấy mà! Nếu dạo bước ở Hàng Mã trong những ngày rét ngọt giáp Tết chuẩn bị đón xuân sang, sự đông đúc của nơi này như kéo người ta ngưng đọng lại trong khoảnh khắc.
Những dải câu đối đỏ, những quầy hàng đồ cổ bán cùng khu Hàng Lược, Hàng Rươi và đầy rẫy các lọ hoa đủ màu sắc thấp thoáng những xấp lì xì đỏ vàng, xa xa là hàng đèn lồng đung đưa, nhấp nháy... Mái ngói cổ rêu phong, cầu thang gỗ cọt kẹt, ban công sắt hoen gỉ,... Cảnh tượng ấy, xuân ấy giữa những ngôi nhà chồng diêm đã đưa con người ta nhất thời "xuyên không" về Hà Nội xưa trong giây lát đó!
Nguồn: kenh14.vn