Công nghệ bùng nổ ở Trung Quốc đang tạo ra một hiện tượng drama: số ít người giàu thì "bay màu" nhanh không phanh, còn đa số người khác thì vẫn mắc kẹt với những công việc chân tay cực khổ
## Những người bị "bỏ rơi" giữa thời đại số
Chen Lulu, một chị công nhân ngoại tỉnh cùng bé trai 3 tuổi đến Thâm Quyến (miền Nam Trung Quốc) để làm việc. Chị biết rõ Pinduoduo - trang bán hàng online giá rẻ - là nơi có thể mua được đủ thứ từ giấy vệ sinh trở đi. Còn ở các siêu thị tại thủ phủ công nghệ này? Giá cả đắt đỏ ngoài tầm với của chị luôn
Lớn lên từ một ngôi làng nghèo ở tỉnh An Huy, Chen làm việc tại một salon làm nail nhỏ ở trung tâm thành phố từ năm 2015. Mỗi tháng, riêng tiền thuê nhà của cô gái 27 tuổi đã "bay" mất 3.000 nhân dân tệ, gần như hết sạch thu nhập ít ỏi chỉ dao động khoảng 4.000-5.000 nhân dân tệ.
"Chi phí sinh hoạt ở Thâm Quyến tăng vù vù nhưng kiếm tiền thì khó hơn cả leo núi Thái Sơn", Chen than thở.
Một thập kỷ trước, Trung Quốc bước vào giai đoạn internet bùng nổ, tạo ra hàng loạt tỷ phú. Trong số đó có Colin Huang - ông chủ trang hàng giá rẻ Pinduoduo. Hiện tài sản của Colin ước tính khoảng 9,89 tỷ USD, phần lớn đến từ những khách hàng nghèo như Chen. Ironic vl
Thế hệ giàu có ít ỏi từ làn sóng internet này lại làm được rất ít để cải thiện đời sống cho người nghèo ở Trung Quốc. Ngược lại, nhiều người bị mắc kẹt với những triển vọng công việc khắc nghiệt trong nền kinh tế chậm chạp đang bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ ngày càng căng thẳng.
Trong trường hợp của Chen, khi tiền thuê nhà tăng gần gấp đôi so với 3 năm trước, thu nhập của chị chỉ tăng vài trăm nhân dân tệ thôi. Nguyên nhân một phần là vì các salon nail phải cạnh tranh ác liệt khi giá dịch vụ ngày càng giảm - do khách hàng được giảm giá khi đặt qua các website.
Hệ số Gini của Trung Quốc cho thấy sự mất cân bằng xã hội nghiêm trọng tại quốc gia này. Hệ số này đo mức độ giàu có và phân phối thu nhập, từng tăng mạnh từ năm 2008 đến 2015, nhưng giảm nhanh trong hai năm gần đây. Nếu hệ số trên 0,4 được coi là dấu hiệu cảnh báo đỏ về sự mất cân bằng nghiêm trọng (kèm theo nguy cơ bất ổn chính trị xã hội), thì năm ngoái Cục Thống kê Quốc gia cho biết con số ở Trung Quốc chạm mốc 0,467
Nhiều người cho rằng con số thực tế còn cao hơn những gì chính phủ công bố nữa cơ.
Nhìn kỹ các con số, bạn sẽ thấy một bức tranh đáng lo hơn nhiều. Số liệu của Đại học Bắc Kinh năm 2016 cho thấy: 1% dân số giàu nhất nắm giữ 1/3 tài sản của cả nước, trong khi 25% dân số nghèo nhất nắm chưa tới 1% tài sản. Gap quá trời luôn!
Trong khi người Trung Quốc đại lục chi hơn 115 tỷ USD cho hơn 130 triệu chuyến du lịch nước ngoài năm ngoái, thì hơn 300 triệu người tiêu dùng phải đi săn hàng giảm giá ở Pinduoduo.
Những người nghèo này đã bị bỏ lại phía sau trong cuộc chuyển mình kinh tế nhanh chóng ở Trung Quốc. Và theo các chuyên gia thì cuộc chuyển mình này chủ yếu chỉ có lợi cho tầng lớp trung lưu thôi.
## Hàng hóa giá rẻ, nhưng sức người còn rẻ hơn
Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc đã giúp hàng triệu người thoát nghèo, nhưng gần đây khi nền kinh tế chuyển từ sản xuất thông thường sang các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, khoảng cách thu nhập giữa giàu và nghèo ngày càng rộng.
Ví dụ điển hình: khi được thưởng, các CEO và kỹ sư ở các công ty tech nhận những khoản khủng, ngược lại nhân viên giao hàng chỉ nhận được tiền thưởng lẻ tẻ.
"Sự bùng nổ trong ngành dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ ở Trung Quốc được xây dựng trên việc bóc lột lao động giá rẻ", Ling Minhua, phó giáo sư Đại học Trung Quốc ở Hong Kong cho biết.
Ba công ty giao hàng thực phẩm hàng đầu Trung Quốc, được hậu thuẫn bởi những ông lớn công nghệ như Tencent, Alibaba, Baidu... đã thuê tổng cộng hơn 1 triệu shipper xe máy vào cuối năm 2017. Didi Chuxing - ứng dụng gọi xe lớn nhất Trung Quốc - có hơn 21 triệu tài xế đăng ký sử dụng ️
Chen Jihui là một trong những shipper như vậy. Mỗi ngày Chen rong ruổi 10 tiếng trên xe máy, giao đồ ăn cho Meituan Dianping - công ty giao đồ ăn theo yêu cầu lớn nhất Trung Quốc. Mỗi tháng anh kiếm được 7.000 nhân dân tệ, nhiều hơn lúc làm công nhân nhà máy, nhưng anh không thấy vui tí nào.
"Làm shipper áp lực gấp trăm lần so với làm công nhân. Chúng tôi không được phép muộn dù chỉ một phút". Chàng trai 21 tuổi kể với Nikkei Asian Review rằng anh thường xuyên phải vượt đèn đỏ hoặc đi ngược chiều để giao hàng đúng giờ.
Nếu làm đổ đồ ăn trên đường hoặc đến muộn, anh phải bồi thường. Nhưng điều khiến anh không satisfied nhất là công việc này không cho anh thêm skill gì mới, nên cũng chẳng thể chuyển sang làm việc khác trong công ty được
Andy Xie, một nhà kinh tế độc lập ở Thượng Hải, cựu trưởng nhóm các nhà kinh tế châu Á-Thái Bình Dương của Morgan Stanley cho rằng những dịch vụ dựa trên nền tảng internet chỉ thay đổi hình thức chứ không cải tiến gì về công nghệ cốt lõi.
"Đối với tôi, thanh toán di động về cơ bản không khác gì thanh toán thẻ theo cách truyền thống", ông Andy nói thẳng.
## Trung Quốc giàu nhất hay Trung Quốc trong cuộc chiến chống đói nghèo?
Bắc Kinh quyết tâm đánh bay đói nghèo. Năm 2015, Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố đến năm 2020, Trung Quốc sẽ không còn đói nghèo. Nghĩa là không ai sống với thu nhập dưới 2.300 nhân dân tệ/năm. Thực tế thì vào cuối năm 2017, khoảng 30 triệu người Trung Quốc vẫn sống dưới chuẩn nghèo.
Mục tiêu của ông Tập như một cú sút xa khi ông xem xét nguy cơ thất nghiệp hàng loạt trong lĩnh vực sản xuất khi cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ ngày càng nóng. Số liệu của Bộ Lao động cho biết năm ngoái, hơn 30% trong số 287 triệu người Trung Quốc di cư làm việc trong lĩnh vực xuất khẩu.
Hậu quả của cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ có thể gây choáng váng. JPMorgan dự đoán Trung Quốc sẽ mất 700.000 việc làm nếu Mỹ đánh thuế 25% với hàng hóa trị giá 200 tỷ USD của Trung Quốc. Điều này dựa trên giả định rằng Trung Quốc sẽ giảm giá tiền tệ xuống 5% và đánh thuế ngược lại hàng Mỹ. Số người mất việc sẽ tăng thêm 3 triệu nếu Trung Quốc quyết định không trả đũa.
Li Shi, giáo sư kinh tế tại Đại học Bắc Kinh cho rằng khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn đã thu hẹp nhờ tiền kiếm được của những người di cư. Nếu công nhân không thể tăng thu nhập hoặc mất việc, khoảng cách thành thị - nông thôn sẽ càng rộng và hệ số Gini càng tệ hơn.
"Tình huống nguy hiểm nhất là chỉ người có thu nhập cao giàu lên, còn thu nhập người nghèo thì dậm chân tại chỗ hoặc thậm chí giảm", ông Li nhận xét.
Trong khi đó, gói hỗ trợ tài chính 60 tỷ USD của chính phủ Trung Quốc cho các nước châu Phi đã dấy lên làn sóng phản đối dữ dội trên mạng xã hội đầu tháng 9 vừa qua. Người ta chỉ trích rằng số tiền đó nên chi trong nước, cải thiện đời sống nhân dân khi nền kinh tế đang tăng trưởng chậm.
"Trung Quốc thực sự không phải là một đất nước giàu", Willy Lam, nhà bình luận chính trị và giáo sư tại Đại học Trung Quốc ở Hong Kong nhận xét. Nhiều người nghèo thấy điều kiện sống ngày càng tệ do chi phí nhà ở và y tế đắt đỏ
Bên cạnh những rủi ro xã hội, khoảng cách thu nhập ngày càng rộng sẽ cản trở nỗ lực của Bắc Kinh trong việc xây dựng nền kinh tế định hướng tiêu dùng, khiến Trung Quốc bị ảnh hưởng nhiều hơn trong cuộc chiến thương mại với Mỹ do phụ thuộc vào xuất khẩu và đầu tư.
Nguồn: soha.vn