Thay vì cứ "cày" đề thi đến héo mòn não, Trung Quốc đang thử cách chơi mới: phát hiện tài năng từ sớm, cho "skip" luôn kỳ thi đại học và đào tạo theo lộ trình "VIP" dài hạn Mục tiêu? Tạo ra những nhà khoa học có tư duy đỉnh cao, chứ không phải máy giải đề!
Theo VietnamNet, đây là nhận định từ giáo sư toán học huyền thoại Khâu Thành Đồng (Shing-Tung Yau) khi đánh giá mô hình đào tạo nhân tài toán học tại Đại học Thanh Hoa - nơi đang test nghiệm chương trình tuyển chọn và "bồi dưỡng" tài năng toán học theo cách cực kỳ đặc biệt.
Giáo sư Khâu Thành Đồng - người ẵm giải Fields danh giá (giống như giải Nobel của toán học ấy), hiện đang làm Viện trưởng Học viện Cầu Chân (Qiuzhen College) thuộc Đại học Thanh Hoa. Ông cho biết chương trình đào tạo tài năng toán học đặc biệt của trường đã "vượt xa mong đợi ban đầu" luôn! Sinh viên Thanh Hoa không chỉ đuổi kịp mà còn "bỏ xa" sinh viên từ nhiều trường top đầu của Mỹ trong các kỳ thi toán đỉnh cao
Trong cuộc phỏng vấn gần đây với China Daily, giáo sư Khâu Thành Đồng cũng kêu gọi một sự "đổi gió" căn bản trong giáo dục Trung Quốc: Từ mô hình "học để thi" sang nuôi dưỡng năng lực sáng tạo và nghiên cứu thực chất.
Miễn thi đại học cho tài năng toán học, đào tạo theo lộ trình "không giống ai"
Chương trình Lãnh đạo Khoa học Toán học Yau (Yau Mathematical Sciences Leaders Program) được triển khai từ năm 2020, sau khi được cơ quan trung ương Trung Quốc "chốt đơn". Mỗi năm, chương trình chỉ tuyển khoảng 100 học sinh trung học xuất sắc trên toàn quốc thôi nhé!
Những học sinh này được miễn luôn kỳ thi đại học (gaokao) - cái kỳ thi "ám ảnh" của mọi học sinh Trung Quốc đấy, và theo học lộ trình đặc biệt kéo dài tận 8 năm, từ cử nhân đến tiến sĩ, tập trung hardcore vào toán học và các lĩnh vực liên quan. Đây không phải "bỏ thi" cho tất cả mọi người, mà là cơ chế riêng cho nhóm thiên tài toán đã được sàng lọc cực kỳ kỹ từ đầu.
Hiện Học viện Cầu Chân có gần 800 sinh viên. "Kết quả học tập của các em đã vượt cả mong đợi của tôi", giáo sư Khâu chia sẻ.
Ông dẫn chứng bằng thành tích tại Putnam Competition - kỳ thi toán đại học được xem là "địa ngục" bậc nhất tại Mỹ. Từ năm 2022, sinh viên Thanh Hoa đạt kết quả ngang ngửa với Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và vượt nhiều trường đại học hàng đầu khác của Mỹ luôn nha
Theo giáo sư Khâu, điểm khác biệt của chương trình không nằm ở các cuộc thi, mà ở cách tiếp cận "đa zi năng". Sinh viên không chỉ học toán và vật lý, mà còn tiếp cận trí tuệ nhân tạo, sinh học và cả khoa học nhân văn nữa.
Các bạn được dẫn đi tham quan di tích lịch sử để hình thành ý thức về văn hóa và bản sắc. Một số sinh viên thậm chí viết nhật ký hành trình bằng văn ngôn cổ luôn á! "Chúng tôi không muốn đào tạo những chuyên gia hẹp, mà là những con người có đam mê, tư duy liên ngành và khả năng sáng tạo", ông Khâu nhấn mạnh.
Phát hiện sớm năng khiếu, giảm áp lực tâm lý
Song song với chương trình tại đại học, giáo sư Khâu còn khởi xướng hơn 50 lớp năng khiếu mang tên ông trên khắp Trung Quốc, dành cho học sinh THCS. Mỗi năm, khoảng 3.000 học sinh từ 12 tuổi được tuyển chọn.
Các lớp này tập trung vào "học thật, không luyện thi", nhằm khơi dậy hứng thú sớm với khoa học cơ bản. "Nhiều nhà toán học lớn bộc lộ năng khiếu từ năm 12-13 tuổi. Điều quan trọng là phải dẫn dắt các em bằng tri thức thực sự, chứ không phải áp lực thi cử", ông nói.
Việc tuyển sinh theo nhóm, cùng với sự hỗ trợ của sinh viên đại học và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, giúp học sinh tránh cảm giác "FA" và giảm áp lực tâm lý đáng kể.
Thách thức lớn nhất: Nghiên cứu đỉnh cao
Dù rất lạc quan, giáo sư Khâu thừa nhận thách thức lớn nhất nằm ở giai đoạn sau đại học. "Đào tạo cử nhân của chúng tôi rất vững, nhưng bài kiểm tra thực sự là liệu sinh viên có thể tạo ra nghiên cứu dẫn dắt thế giới hay không".
Học viện Cầu Chân hiện có nhiều giáo sư hàng đầu, như nhà toán học đoạt giải Fields Caucher Birkar hay chuyên gia hình học đối xứng Kenji Fukaya. Tuy nhiên, theo ông Khâu, cần thêm nhiều học giả tầm cỡ để dẫn dắt sinh viên tạo ra các công trình mang tính "game-changing".
Giáo sư Khâu cho rằng mô hình luyện thi nặng nề không phải truyền thống lâu đời, mà phát triển mạnh trong khoảng 20 năm gần đây cùng sự bùng nổ của các ngành công nghiệp dạy thêm. "Chúng tôi muốn sinh viên tập trung vào những vấn đề lớn có thể thay đổi cả lĩnh vực, chứ không phải những bài tập nhỏ giải trong một giờ".
Ông cũng tin tưởng vào triển vọng nghề nghiệp của người học toán, khi Trung Quốc đang tăng cường đầu tư cho khoa học cơ bản. Tuy vậy, ông khuyên các nhà nghiên cứu trẻ đừng "flex" danh hiệu hay chạy theo thành công ngắn hạn, mà cần kiên trì đào sâu chuyên môn.
Theo giáo sư Khâu, khoa học lớn không thể tách rời văn hóa và nhân văn. Dù AI có thể viết văn hay làm thơ trôi chảy, nó không thể thay thế cảm xúc và trải nghiệm cá nhân.
"Điều nhân văn mang lại cho khoa học là chiều sâu cảm xúc và góc nhìn. Đó là thứ máy móc không thể có", ông nói.
Với ông, thước đo thành công cuối cùng của chương trình không phải số lượng giải thưởng hay bài báo, mà là khả năng đào tạo ra những nhà tư duy có thể "thay đổi hướng đi của toán học"
Nguồn: svvn.tienphong.vn