VoiNho8483
New member
Chơi lớn là phải chơi đến cùng nhưng mà... có cần thiết không? Dự án máy gia tốc hạt nào cũng "đốt" tới cả tỷ USD, và giờ nhiều người - kể cả các nhà khoa học luôn nha - đang thắc mắc liệu dự án này có đáng đồng tiền bát gạo không hay chỉ là màn flex khoa học thuần túy thôi.
Flashback lại 7 năm trước, làng khoa học toàn cầu "bùng nổ" với một trong những phát hiện đỉnh nhất ngành vật lý: hạt Higgs boson aka "hạt của Chúa" chính thức hiện hình! Thanks to Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân Châu Âu CERN, cuối cùng ta cũng khẳng định được tại sao các hạt lại có khối lượng.
Chỉ 2 tháng sau announcement chấn động này, Trung Quốc liền "nhảy vào cuộc chơi" để flex rằng mình cũng "xịn" không kém: họ tuyên bố đang chế tạo máy gia tốc hạt riêng mang tên Máy gia tốc Vòng Electron Positron (CEPC), với mục tiêu tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc của Vũ trụ luôn nha các bạn!
Theo lộ trình, Trung Quốc dự kiến khởi công CEPC sớm nhất vào 2020, mất tầm 30 năm mới xong và tổng chi phí... 21 tỷ USD. Rồi các bạn, 21 TỶ đấy!
Với số tiền "khủng" như vậy đổ vào tham vọng không tưởng, người ta đang gọi đây là "Đập Tam Hiệp của ngành vật lý Trung Hoa" luôn.
Nhắc đến đập Tam Hiệp thì ai cũng biết: siêu dự án đã "hút máu" ngân khố Trung Quốc hàng triệu USD, nhưng xung quanh nó toàn là drama: hiệu quả không như kỳ vọng, lại còn khiến vô số người phải bỏ quê hương. Tương tự thế, các công trình vật lý hạt cũng cực kỳ tốn kém; mà do bản chất là nghiên cứu khoa học thuần túy, nên ảnh hưởng của các kết quả không "thấy liền tay" được.
Cái đập thủy điện mà đem lại lợi ích tức thì còn bị chê bai, huống chi một thiết bị gia tốc hạt phải mất tận 3 thập kỷ mới xong, lại được dùng để nghiên cứu những concept mà người bình thường nghe xong chỉ muốn "đầu hàng"
"Đây là dự án có lợi, miễn là những tranh cãi xung quanh nó mang tính khoa học và người dân được giáo dục đầy đủ, tránh việc tự nghĩ bậy hoặc hiểu sai lời chúng tôi", ông Wang Yifang - giám đốc Viện Vật lý Năng lượng Cao thuộc Học viện Khoa học Trung Quốc - lên tiếng bảo vệ.
Ông Wang chính là người đầu tiên đề xuất xây CEPC, vận hành song song với máy Gia tốc Siêu Proton-Proton (SppC) để khám phá những hạt mới; cả hai máy này đều nằm trong một dự án nghiên cứu chung. Ông còn thêm rằng những ý kiến "lệch chuẩn" sẽ càng làm tổn hại đến uy tín khoa học.
"Ý kiến lệch chuẩn" mà ông Wang nhắc tới chính là các tranh luận về việc máy gia tốc hạt có đáng để xây không, và honestly thì drama này cũng không mới đâu. Từ năm 2016, bình luận của nhà vật lý từng đoạt giải Nobel - Yang Chenning - đã khiến dư luận "chia phe" rõ rệt.
Ông Yang thẳng thắn cho rằng dự án này sẽ trở thành "hố đen" hút sạch quỹ đầu tư, và nhấn mạnh rằng Trung Quốc vẫn còn là nước đang phát triển với hàng trăm triệu nông dân và dân nhập cư đang thiếu thốn, chưa kể đất nước đang đối mặt với khủng hoảng môi trường, vấn đề giáo dục và y tế chồng chất. Việc đổ tiền vào máy gia tốc hạt sẽ khiến các ngành khoa học khác bị "bỏ rơi".
Nhìn rộng ra thì ta thấy những lời chỉ trích về tầm quan trọng của ngành vật lý hạt xuất hiện ở khắp mọi nơi. Năm 1993, Mỹ đã "huỷ kèo" dự án Siêu Máy gia tốc hạt Siêu dẫn (SSC) do thiếu tiền và gặp rắc rối trong quản lý. Họ quyết định bỏ SSC kể cả khi đã "đốt" 2 tỷ USD và công trình đã bắt đầu. Đây là cú sốc nặng cho cộng đồng vật lý toàn cầu luôn!
Ngay trong chính cộng đồng vật lý, nhiều người cũng đang đặt câu hỏi lớn: liệu máy gia tốc hạt có thực sự hữu ích không? Nhà vật lý Jonathan Katz từ Đại học Washington còn gọi vật lý học là ngành "đang chết dần", và việc này nhận được cả sự đồng tình lẫn phản đối gay gắt.
Nhiều người argue rằng Trung Quốc đã tiến bộ "vượt bậc" trong nhiều lĩnh vực khoa học công nghệ khác nhau, từ AI đến vật lý lượng tử. Một máy gia tốc hạt không chỉ là công cụ nghiên cứu mới, mà còn là "nam châm" thu hút chuyên gia và tăng cường hợp tác với các trung tâm nghiên cứu quốc tế. Đó là chưa kể những khám phá tiềm năng mà nó có thể mang lại đấy!
Với ông giám đốc Wang, lợi ích rõ ràng của máy gia tốc khiến ông "kệ" chi phí. Giáo sư Shingtung Yau từ Đại học Harvard còn nói rằng nếu không hoàn thành công trình này, "Trung Quốc sẽ đánh mất cơ hội ngàn năm có một" luôn đó!
Dù ý kiến trái chiều thế nào, nhiều quốc gia trên thế giới vẫn đang có kế hoạch xây máy gia tốc hạt của riêng mình. Mỹ muốn hoàn thiện Máy gia tốc Ion Electron (EIC) để nghiên cứu cấu trúc bên trong hạt nhân và proton; Nhật Bản từng có ý định bỏ 7 tỷ USD để xây Máy gia tốc Tuyến tính Quốc tế (ILC) nhằm nghiên cứu hạt Higgs boson, nhưng giờ họ đã "tạm ngưng" vô thời hạn rồi.
CERN - nơi phát hiện ra hạt Higgs boson - không muốn dừng lại ở Máy gia tốc hạt Lớn. Một trong những dự án họ đang theo đuổi là Máy gia tốc Vòng Tương lai (FCC), với giá tag lên tới 23,4 tỷ USD!
Ngoài dự án "đập Tam Hiệp của vật lý", Trung Quốc còn có thêm plan khác: họ đề xuất xây Máy gia tốc Electron-Ion (EICC) tại thành phố Huệ Châu, và tự tin gọi đây là "thiên đường cho các nhà vật lý học".
Yangyang Cheng, trợ lý nghiên cứu tại Đại học Cornell và Máy gia tốc Hạt Lớn, tin rằng người ta phản đối các dự án máy gia tốc hạt không phải vì nghi ngờ khoa học đâu. Lý do đơn giản thôi: họ lo rằng máy gia tốc "tỷ đô" sẽ khiến các ngành khoa học khác bị "bỏ đói" kinh phí.
Ở cả Trung Quốc lẫn Mỹ, số tiền đầu tư vào khoa học quá nhỏ so với quân sự. Việc xây máy gia tốc ở đâu không quan trọng bằng giá trị khoa học mà nó mang lại, và thậm chí nó còn có thể thay đổi cái nhìn của cộng đồng quốc tế về quốc gia sở hữu nó nữa!
Nguồn: soha.vn