Ở khắp các thành phố lớn nhỏ tại Trung Quốc, đang có một hiện tượng phăng phăng cực kỳ mâu thuẫn. Nước này đang bay nhanh đến ngôi vương công nghệ toàn cầu, nhưng lại đồng thời đang chìm nghỉm trong khủng hoảng kinh tế ngày một trầm trọng hơn
## Flex công nghệ nhưng giá quá đắt
Cảnh tượng trên đường phố Trung Quốc giờ đây như phim viễn tưởng ấy: xe điện nội địa vù vù chạy qua những chung cư hoang tàn bỏ không. Trong các xưởng sản xuất, robot AI cày cuốc không ngừng nghỉ để làm ra đống hàng mà chính sinh viên Trung Quốc cũng... không mua nổi vì thất nghiệp
Trong khi đó, các quỹ đầu tư công nghệ do nhà nước "chống lưng" vẫn vung tiền tỷ USD vào các startup đang thua lỗ te tua, còn nợ công thì cứ thế leo thang không phanh.
Phải công nhận là sự trỗi dậy của các startup AI như DeepSeek đã chứng minh Trung Quốc hoàn toàn "xứng tầm" để cạnh tranh với Mỹ trong các lĩnh vực công nghệ khắc nghiệt nhất.
Nhưng ơ kìa, thành tựu này đi kèm cái giá cực đắt đó các bạn ơi Nhà nước can thiệp sâu quá sâu vào các quyết định đầu tư, khiến việc phân bổ nguồn lực bị sai lệch thảm hại. Hàng trăm tỷ USD mỗi năm đổ vào phát triển công nghệ nội địa, nhưng lại bỏ quên giáo dục vùng sâu, an sinh xã hội và các chương trình cơ bản mà các chuyên gia kinh tế nói là cần gấp để tăng trưởng bền vững.
"Cách phân bổ tài chính đang không đồng đều một cách nghiêm trọng, trải rộng khắp nhiều tầng lớp trong nền kinh tế Trung Quốc," giáo sư Loren Brandt từ Đại học Toronto nhận xét.
Tiền đầu tư từ chính quyền địa phương đang giúp những doanh nghiệp yếu kém vẫn cứ "sống dai" thay vì bị thị trường đào thải như bình thường. Trong số 129 thương hiệu xe điện và xe lai đang bán tại Trung Quốc, chỉ có khoảng 15 hãng được dự đoán sẽ sống sót đến năm 2030 thôi, theo hãng tư vấn AlixPartners.
Chiến lược của Bắc Kinh là tăng khả năng "tự túc" trong các lĩnh vực then chốt để đề phòng bị đối thủ cắt đứt chuỗi cung ứng công nghệ. Chính phủ Trung Quốc sẵn sàng "chơi lớn" cho chiến lược này, đặc biệt khi căng thẳng với Washington vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Dù chính quyền Trump đã cho phép Nvidia xuất khẩu dòng chip H200 sang Trung Quốc, Bắc Kinh vẫn khuyến cáo các tập đoàn công nghệ lớn hạn chế dùng chip Nvidia vì lo ngại an ninh mạng.
Trong khi đó, chi tiêu cho R&D của Trung Quốc đã tăng gần 50% từ năm 2020 đến 2024. Nhờ vậy, Trung Quốc đang trở nên sáng tạo hơn theo nhiều tiêu chí: từ việc phóng tàu sân bay hiện đại nhất với hệ thống phóng điện từ, đến sản lượng robot công nghiệp cao nhất thế giới, và cả tham vọng đưa người lên Mặt Trăng vào năm 2030. Khi Trạm Vũ trụ Quốc tế ngừng hoạt động, trạm không gian "Thiên Cung" sẽ là "tiền đồn" duy nhất của con người trên quỹ đạo Trái Đất
## Kinh tế thực chất: Nợ ngập đầu, thất nghiệp tràn lan
Tuy nhiên, đằng sau những thành tựu công nghệ chói lọi kia là một bức tranh kinh tế đáng lo ngại. Giá nhà đã giảm 17% kể từ đại dịch, người dân thắt chặt chi tiêu, doanh nghiệp ngừng tuyển người, thu nhập đứng im tại chỗ. Tại các thành phố, thu nhập khả dụng bình quân đầu người dưới 700 USD/tháng, còn ở nông thôn, hàng trăm triệu người sống với chỉ vài NDT mỗi ngày
Tại huyện Mianchi, tỉnh Hà Nam, ngân sách cho khoa học công nghệ còn cao hơn cả... công an luôn á. Chi tiêu cho R&D tăng gần 50% trong giai đoạn 2022-2024, nhưng doanh thu chính quyền lại giảm hơn 10%.
Công viên công nghiệp robot đang được xây dựng, quỹ nhà nước mua cổ phần trong các công ty chip ô tô. Nhưng mà, nhiều giáo viên, công nhân vệ sinh và thực tập sinh vẫn chưa được trả lương, buộc họ phải gửi đơn kiến nghị lên trang web chính phủ huyện để đòi tiền.
Một địa phương phản hồi yêu cầu trả lương của giáo viên: "Do nhiều yếu tố, huyện Mianchi đang gặp khó khăn chưa từng có", đồng thời hứa sẽ trả dần "trong thời gian thích hợp" (tức là không biết bao giờ ).
Tổng nợ công của Trung Quốc được ước tính đã tăng gấp đôi từ năm 2019 đến 2024, lên tới khoảng 23 nghìn tỷ USD nếu tính cả các công ty tài chính địa phương. Trong khi đó, tốc độ tăng năng suất lao động đang chững lại.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm trợ cấp, ưu đãi thuế, tín dụng rẻ, khiến GDP Trung Quốc giảm khoảng 2% và tiêu tốn tới 800 tỷ USD trong năm 2023. Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva đã kêu gọi Bắc Kinh chuyển hướng nền kinh tế từ mô hình đầu tư - xuất khẩu sang tiêu dùng nội địa.
Giảm dần việc hỗ trợ doanh nghiệp sẽ giúp thị trường phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời giải phóng ngân sách cho các chính sách an sinh. Theo đó, người dân sẽ chi tiêu nhiều hơn thay vì cứ phải tích góp hoài.
## Vẫn cứ "cày" xuất khẩu bất chấp mọi lời khuyên
Dù vậy, chủ trương của Chủ tịch Tập Cận Bình không thay đổi. Trung Quốc vẫn tìm cách xuất khẩu để thoát khỏi trì trệ. Trong 12 tháng tính đến tháng 11/2025, thặng dư thương mại hàng hóa vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Trên thực tế, tư tưởng "tự lực cánh sinh" đã ăn sâu vào DNA lịch sử Trung Quốc rồi. Điểm khác biệt là hiện giờ Trung Quốc có tài nguyên "trâu" hơn xưa với đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học hàng đầu, cùng nguồn ngoại tệ dồi dào từ xuất khẩu. Nhưng mà, hàng tỷ USD chảy vào các lĩnh vực hot như xe điện, robot và chip bán dẫn lại tạo ra rất ít việc làm
Ví dụ nè, SMIC - nhà sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc - chỉ có khoảng 20.000 nhân viên. Hãng robot UBTech có chưa đầy 2.300 lao động. Trong khi đó, cứ 6 thanh niên Trung Quốc ở thành thị thì có một người thất nghiệp luôn á
Trong bối cảnh hiện tại, Bắc Kinh cũng nhận thức được những vấn đề này rồi, mặc dù các quan chức vẫn cho rằng tự lực sẽ là yếu tố then chốt trong kế hoạch 5 năm tới.
Nguồn: kenh14.vn
## Flex công nghệ nhưng giá quá đắt
Cảnh tượng trên đường phố Trung Quốc giờ đây như phim viễn tưởng ấy: xe điện nội địa vù vù chạy qua những chung cư hoang tàn bỏ không. Trong các xưởng sản xuất, robot AI cày cuốc không ngừng nghỉ để làm ra đống hàng mà chính sinh viên Trung Quốc cũng... không mua nổi vì thất nghiệp
Trong khi đó, các quỹ đầu tư công nghệ do nhà nước "chống lưng" vẫn vung tiền tỷ USD vào các startup đang thua lỗ te tua, còn nợ công thì cứ thế leo thang không phanh.
Phải công nhận là sự trỗi dậy của các startup AI như DeepSeek đã chứng minh Trung Quốc hoàn toàn "xứng tầm" để cạnh tranh với Mỹ trong các lĩnh vực công nghệ khắc nghiệt nhất.
Nhưng ơ kìa, thành tựu này đi kèm cái giá cực đắt đó các bạn ơi Nhà nước can thiệp sâu quá sâu vào các quyết định đầu tư, khiến việc phân bổ nguồn lực bị sai lệch thảm hại. Hàng trăm tỷ USD mỗi năm đổ vào phát triển công nghệ nội địa, nhưng lại bỏ quên giáo dục vùng sâu, an sinh xã hội và các chương trình cơ bản mà các chuyên gia kinh tế nói là cần gấp để tăng trưởng bền vững.
"Cách phân bổ tài chính đang không đồng đều một cách nghiêm trọng, trải rộng khắp nhiều tầng lớp trong nền kinh tế Trung Quốc," giáo sư Loren Brandt từ Đại học Toronto nhận xét.
Tiền đầu tư từ chính quyền địa phương đang giúp những doanh nghiệp yếu kém vẫn cứ "sống dai" thay vì bị thị trường đào thải như bình thường. Trong số 129 thương hiệu xe điện và xe lai đang bán tại Trung Quốc, chỉ có khoảng 15 hãng được dự đoán sẽ sống sót đến năm 2030 thôi, theo hãng tư vấn AlixPartners.
Chiến lược của Bắc Kinh là tăng khả năng "tự túc" trong các lĩnh vực then chốt để đề phòng bị đối thủ cắt đứt chuỗi cung ứng công nghệ. Chính phủ Trung Quốc sẵn sàng "chơi lớn" cho chiến lược này, đặc biệt khi căng thẳng với Washington vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Dù chính quyền Trump đã cho phép Nvidia xuất khẩu dòng chip H200 sang Trung Quốc, Bắc Kinh vẫn khuyến cáo các tập đoàn công nghệ lớn hạn chế dùng chip Nvidia vì lo ngại an ninh mạng.
Trong khi đó, chi tiêu cho R&D của Trung Quốc đã tăng gần 50% từ năm 2020 đến 2024. Nhờ vậy, Trung Quốc đang trở nên sáng tạo hơn theo nhiều tiêu chí: từ việc phóng tàu sân bay hiện đại nhất với hệ thống phóng điện từ, đến sản lượng robot công nghiệp cao nhất thế giới, và cả tham vọng đưa người lên Mặt Trăng vào năm 2030. Khi Trạm Vũ trụ Quốc tế ngừng hoạt động, trạm không gian "Thiên Cung" sẽ là "tiền đồn" duy nhất của con người trên quỹ đạo Trái Đất
## Kinh tế thực chất: Nợ ngập đầu, thất nghiệp tràn lan
Tuy nhiên, đằng sau những thành tựu công nghệ chói lọi kia là một bức tranh kinh tế đáng lo ngại. Giá nhà đã giảm 17% kể từ đại dịch, người dân thắt chặt chi tiêu, doanh nghiệp ngừng tuyển người, thu nhập đứng im tại chỗ. Tại các thành phố, thu nhập khả dụng bình quân đầu người dưới 700 USD/tháng, còn ở nông thôn, hàng trăm triệu người sống với chỉ vài NDT mỗi ngày
Tại huyện Mianchi, tỉnh Hà Nam, ngân sách cho khoa học công nghệ còn cao hơn cả... công an luôn á. Chi tiêu cho R&D tăng gần 50% trong giai đoạn 2022-2024, nhưng doanh thu chính quyền lại giảm hơn 10%.
Công viên công nghiệp robot đang được xây dựng, quỹ nhà nước mua cổ phần trong các công ty chip ô tô. Nhưng mà, nhiều giáo viên, công nhân vệ sinh và thực tập sinh vẫn chưa được trả lương, buộc họ phải gửi đơn kiến nghị lên trang web chính phủ huyện để đòi tiền.
Một địa phương phản hồi yêu cầu trả lương của giáo viên: "Do nhiều yếu tố, huyện Mianchi đang gặp khó khăn chưa từng có", đồng thời hứa sẽ trả dần "trong thời gian thích hợp" (tức là không biết bao giờ ).
Tổng nợ công của Trung Quốc được ước tính đã tăng gấp đôi từ năm 2019 đến 2024, lên tới khoảng 23 nghìn tỷ USD nếu tính cả các công ty tài chính địa phương. Trong khi đó, tốc độ tăng năng suất lao động đang chững lại.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm trợ cấp, ưu đãi thuế, tín dụng rẻ, khiến GDP Trung Quốc giảm khoảng 2% và tiêu tốn tới 800 tỷ USD trong năm 2023. Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva đã kêu gọi Bắc Kinh chuyển hướng nền kinh tế từ mô hình đầu tư - xuất khẩu sang tiêu dùng nội địa.
Giảm dần việc hỗ trợ doanh nghiệp sẽ giúp thị trường phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời giải phóng ngân sách cho các chính sách an sinh. Theo đó, người dân sẽ chi tiêu nhiều hơn thay vì cứ phải tích góp hoài.
## Vẫn cứ "cày" xuất khẩu bất chấp mọi lời khuyên
Dù vậy, chủ trương của Chủ tịch Tập Cận Bình không thay đổi. Trung Quốc vẫn tìm cách xuất khẩu để thoát khỏi trì trệ. Trong 12 tháng tính đến tháng 11/2025, thặng dư thương mại hàng hóa vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Trên thực tế, tư tưởng "tự lực cánh sinh" đã ăn sâu vào DNA lịch sử Trung Quốc rồi. Điểm khác biệt là hiện giờ Trung Quốc có tài nguyên "trâu" hơn xưa với đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học hàng đầu, cùng nguồn ngoại tệ dồi dào từ xuất khẩu. Nhưng mà, hàng tỷ USD chảy vào các lĩnh vực hot như xe điện, robot và chip bán dẫn lại tạo ra rất ít việc làm
Ví dụ nè, SMIC - nhà sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc - chỉ có khoảng 20.000 nhân viên. Hãng robot UBTech có chưa đầy 2.300 lao động. Trong khi đó, cứ 6 thanh niên Trung Quốc ở thành thị thì có một người thất nghiệp luôn á
Trong bối cảnh hiện tại, Bắc Kinh cũng nhận thức được những vấn đề này rồi, mặc dù các quan chức vẫn cho rằng tự lực sẽ là yếu tố then chốt trong kế hoạch 5 năm tới.
Nguồn: kenh14.vn