"Chẳng thơm cũng thể hoa nhài, Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An" - câu thơ nghe quen quen đúng không nè?
Hai chữ "Văn minh" và "Thanh lịch" của người Hà Nội được thể hiện cực rõ qua triển lãm "Nếp Xưa" ở Bảo tàng Hà Nội từ ngày 06 – 10/10/2022.
Một Hà Nội của thế kỷ 19-20 được thu gọn lại trong một không gian khiêm tốn với hơn 200 tài liệu hiện vật, được trưng bày theo 4 phần chính: Phòng khách, Phòng thờ, Nhà biệt thự, và Trang phục áo ngũ thân.
Nói đến nề nếp thì truyền thống gia đình chính là nền tảng tạo nên những nét đẹp trong văn hóa người Hà Nội. Nếp nhà, nếp ăn mặc, cách giao tiếp, nếp ở... tất cả đều là những giá trị văn hóa tạo nên vẻ đẹp của người Hà Nội ngày xưa.
Những gì các thế hệ sau này nhớ lại chính là lời dạy: nhà cửa dù đơn sơ hay giàu có, các cụ vẫn luôn dạy con cháu phải giữ nhà cửa luôn sạch sẽ.
Rồi là "quét nhà không được một nhát đến tai, hai nhát đến gáy", quét xong không được vun rác dưới gầm giường kiểu "khuất mắt trông coi" nha
Vẫn nếp xưa đó, khi nhà có khách, trẻ con được dạy phải khoanh tay cúi đầu chào người lớn. Gọi nhau phải "thưa gửi", xưng anh chị cậu chứ không được xưng hô "mày tao" hay nói trống không. Có gia đình còn treo cả roi mây trên tường để thể hiện cái uy nghiêm và kỷ cương gia giáo luôn á!
Trong mỗi gia đình, dù khá giả hay bình dân đều giữ được tôn ti trật tự, trên dưới rõ ràng. Mọi thứ đều rất tự nhiên, từ vị trí ngồi quanh mâm cơm, thứ tự lời mời chào trước khi ăn, đến cách nhường nhịn nhau trong bữa ăn - tất cả tạo nên nguyên tắc "trên kính dưới nhường". Người ngoài nhìn vào dễ tưởng là khách sáo, hình thức, nhưng những thành viên trong nhà lại thấy cực kỳ tự nhiên.
Trong thời kỳ khó khăn, gia đình đông con thì con út thường mặc đồ cũ của anh chị. Quần áo lành mặc đi học, quần áo vá mặc ở nhà hoặc đi lao động. Tuy quần áo cũ nhưng luôn đảm bảo sạch sẽ, phẳng phiu. "Đói cho sạch, rách cho thơm" - câu nói iconic mà người Hà Nội nào cũng thấm nhuần.
Cái nếp nhà ấy tạo cho mỗi thành viên trong gia đình một tác phong sống giản dị, quy củ và quan tâm đùm bọc lẫn nhau. Không tranh giành mà biết chia sẻ, nhường nhịn, sống có trách nhiệm với cộng đồng.
Nhưng nếp sống, lối sống không phải là bất biến đâu nha. Thời thế nào thì phải thế. Đã có thời, ai chải đầu bóng mượt, quần áo phẳng phiu thì bị cho là "tác phong tiểu tư sản". Nhiều người phải tỏ ra nhếch nhác một chút để được lòng mọi người, được đánh giá là có "tác phong quần chúng".
Người nghèo, nhếch nhác lại được đánh giá tốt. Có người còn cố tập hút thuốc lào, ăn mặc lôi thôi để đi thực tế về nông thôn rít điếu cày, ngồi bệt cho ra vẻ... quần chúng nữa!
Thời nay thì sao? Mô hình gia đình "tứ đại đồng đường", "tam đại đồng đường" ở Hà Nội dần được thay thế bởi gia đình hạt nhân. Cha mẹ tất bật với công việc, con cái chạy đua với lịch học, cha mẹ không còn nhiều thời gian dành cho việc nuôi dạy con cái.
Nguồn: tinhte.vn