Ơ kìa, cách đây 2 nghìn năm, bọ cánh cứng có thể giá trị hơn cả... kim cương luôn đó nha!
Ít nhất là ở Tây Nam châu Mỹ vào Kỷ nguyên Sơ khai II của người Pueblo Cổ đại, con bọ này được dùng làm trang sức xịn xò, vừa thể hiện cái đẹp vừa flex địa vị cực mạnh.
Di vật xịn xò từ ngàn xưa
Kỷ nguyên Sơ khai II bắt đầu từ năm 1500 trước Công nguyên và kết thúc vào năm 50. Người Pueblo Cổ đại sống du canh du cư, đi khắp nơi trồng ngô kiếm sống ở Tây Nam châu Mỹ, bắt đầu giao lưu và buôn bán với các bộ lạc khác.
"Nông nghiệp và buôn bán dần dần tạo ra sự phân cấp trong xã hội. Một số người trở nên giàu có, quyền lực hơn và muốn flex vị thế của họ", nhà khảo cổ Michael Terlep (Mỹ) giải thích.
Cách đây 2 nghìn năm, trang sức kim loại và đá quý là mặt hàng hot ở khắp nơi. Các thương gia cổ đại đã tạo ra các tuyến đường thương mại từ Trung Đông qua châu Á, sang cả phía Đông Bắc Mỹ và vượt dãy Andes. Không rõ là họ bỏ lỡ khu vực Tây Nam châu Mỹ hay người Pueblo Cổ đại không quan tâm đến đá quý, mà khai quật các di tích ở đây chẳng thấy đồ gì cả.
Thay vì kim loại quý và đá quý, các nhà khảo cổ phát hiện một số món trang sức được làm từ vỏ ống chân bọ cánh cứng Cotinis mutabilis, loài côn trùng có màu xanh óng ánh siêu đẹp. Chúng thường là dạng dây chuyền, có thể dùng làm lắc tay hoặc vòng cổ.
Chế tác mất công vãi nên ️
Bọ cánh cứng Cotinis mutabilis là loài kiếm ăn ban ngày, có 3 cặp chân, con trưởng thành dài khoảng 3,2 cm. Đây là loài chủ yếu sinh trưởng ở Tây Nam nước Mỹ, vùng đất từng có nhiều nhóm người Pueblo Cổ đại sinh sống.
Chân bọ cánh cứng Cotinis mutabilis nhỏ, vỏ màu xanh nhưng còn xen thêm tím than, nâu đỏ... "Làm trang sức với nguyên liệu vỏ chân bọ cánh cứng là công việc rất tỉ mẩn", ông Terlep nói.
Ngoài bắt đủ số lượng bọ cánh cứng cần thiết, người Pueblo Cổ đại còn phải vặt chân, lấy thịt trong ống chân ra mà không làm vỡ vỏ, sau đó mới xâu các ống rỗng thành dây chuyền. Tưởng tượng cái độ kiên nhẫn level max luôn!
Năm 1999, tại di tích nơi trú ẩn bằng đá có từ trước Công nguyên ở Bears Ears, Đông Nam bang Utah, Mỹ, các nhà khảo cổ tìm thấy đoạn dây chuyền bọ cánh cứng dài 9 cm với 16 khúc ống chân.
Xung quanh Bears Ears không có bọ cánh cứng Cotinis mutabilis, chỉ có một ít bọ cánh cứng tháng 6 Cotinis nitida. Chúng cũng có màu sắc tương tự như Cotinis mutabilis nhưng kích thước nhỏ hơn, con trưởng thành chỉ dài tối đa 2,2 cm.
Điều này đồng nghĩa với việc hoàn thành một dây chuyền vỏ chân bọ cánh cứng cần rất nhiều thời gian. "Chỉ nội việc bắt đủ bọ cánh cứng Cotinis mutabilis ở nơi không phải vùng đất sinh trưởng chính của chúng đã là dự án lớn rồi", ông Terlep đánh giá.
"Trong xã hội nông nghiệp, người nông dân tận dụng thời gian cho việc làm đồng áng hoặc chăm sóc con cái. Lý do khiến họ bỏ công sức vào làm dây chuyền vỏ chân bọ cánh cứng chỉ có thể vì vật này rất có giá trị", ông Terlep lập luận.
Dây chuyền vỏ chân bọ cánh cứng siêu nổi bật, không chỉ sáng óng ánh mà còn khá tinh tế, đẹp mắt. "Tôi tin rằng chúng được sử dụng như bất cứ món trang sức bằng kim loại quý hoặc đá quý nào khác", ông Terlep khẳng định.
Biểu tượng địa vị thời xưa
Phân tích của ông Terlep được đông đảo giới nghiên cứu khảo cổ Mỹ đồng tình. "Nhân loại là loài thích phô trương. Chắc chắn trong xã hội người Pueblo Cổ đại, không chỉ có 1, 2 người đeo trang sức vỏ chân bọ cánh cứng", nhà khảo cổ William D. Lipe (Mỹ) tuyên bố.
Cũng trong năm 1999 nhưng ở hang Atlatl cách Bears Ears 20 dặm, các nhà khảo cổ tìm thấy dây chuyền vỏ chân bọ cánh cứng dài hẳn 1m với 212 vỏ ống chân. Trước đó, vào năm 1950, người ta tìm thấy đoạn dây chuyền khác ở hang Tularosa, New Mexico (Mỹ).
"Rất có khả năng người Pueblo Cổ đại yêu thích dây chuyền vỏ chân bọ cánh cứng hơn tất cả các loại trang sức khác", ông Lipe nói. Tuy nhiên, ông cũng cho biết vào thập niên 1890, Tây Nam châu Mỹ bị nhiều đoàn thám hiểm lùng sục, cướp bóc. Họ từng phát hiện hang Boomerang ở Đông Nam Utah (Mỹ), lấy đi các di vật như giỏ, túi, dép và cả tấm chăn lông gà tây thuộc Kỷ nguyên Sơ khai II.
"Ngoài dây chuyền vỏ chân bọ cánh cứng, người Pueblo Cổ đại có thể còn sử dụng các món đồ xinh đẹp làm từ lông vũ, sợi thực vật, da động vật... để trưng diện và thể hiện địa vị. Vì quá mê những tạo tác lấp lánh, tinh tế và từng mang hơi thở sự sống này, họ lạnh nhạt với kim loại quý và đá quý, ngay cả với đồng và ngọc lam đặc hữu của Tây Nam châu Mỹ", ông Lipe suy luận.
Trên phạm vi toàn cầu, bọ cánh cứng cũng thu hút khá nhiều nền văn hóa khác nha. Vào thế kỷ XVIII, tại Ấn Độ, chúng là phụ kiện không thể thiếu của các bộ trang phục thượng lưu. Tại Myanmar, vỏ chân bọ cánh cứng được thêm vào rìa khăn choàng tang lễ Pwo Karen. Ở Anh thời Victoria, chúng cũng được thêu lên váy, gắn trên hoa tai... Thật sự là hot từ thời cổ đại đến giờ!
Theo Atlasobscura
Nguồn: soha.vn