NhimIu6800
New member
Hóa ra từ thời xưa, các bậc tiền bối đã quan tâm đến vấn đề ngoại hình của hội tiến sĩ rồi nha!
Chuyện là vào mùa đông năm Minh Mạng thứ 17 (1836), vua Minh Mạng tự nhiên hỏi lại quan Nội các Hà Tông Quyền một câu khá bất ngờ: trong lịch sử khoa cử nước mình, có ai bị tàn tật mà vẫn đỗ không? Hà Tông Quyền trả lời cực thẳng: "Người mặt mũi xấu xí đỗ trạng nguyên thì có, còn người tàn tật thì không có ạ"
Câu chuyện này xuất phát từ một sự cố hài hước: quan Hộ khoa Cấp sự trung là Lê Bá Đôn vào chầu vua, ai ngờ trời mưa trơn té ngã luôn, đánh rơi cả hốt. Viện Đô sát hặc liền "ném đá" ngay, bảo Bá Đôn bất kính với vua.
Nhưng vua Minh Mạng lại cực kỳ open-minded, tha cho Bá Đôn vì trượt té là việc vô tình. Nhà vua còn kể thêm rằng: "Ta xem tập Kinh sao, thấy triều Thanh cũng có người té ngã tương tự, nhưng khoa đạo mất mấy hôm mới dám tâu. Còn khoa đạo bên mình thì nhanh vãi, hôm đó liền tham hặc luôn, nhanh hơn cả người Thanh"
Standard nhan sắc của triều đại xưa
Nhà vua cũng tò mò hỏi tiếp: triều Thanh có người bị tàn tật mà đỗ tiến sĩ, quan trường bị mắng oánh. Vậy nước mình có trường hợp nào tương tự không?
Hà Tông Quyền thưa: "Khoa thi các đời trước có người mặt mũi xấu xí mà đỗ trạng nguyên, có người 70 tuổi mà đỗ tiến sĩ, nhưng chưa nghe ai bị tàn tật cả".
Vua Minh Mạng nghe xong bình luận cực chất: "Mặt xấu mà văn hay, có hại gì đến việc kinh bang tế thế; 70 tuổi mà đỗ, thế gọi là đầu rồng thuộc bậc lão thánh!" Nhà vua còn tự tin khẳng định: "Người nhà Thanh chưa chắc đã hơn được ta đâu nhen!"
Người mà Hà Tông Quyền nhắc đến "mặt mũi xấu xí" mà đỗ trạng nguyên, nhiều khả năng là Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, đỗ đầu kỳ thi Đình năm 1304 đời vua Trần Anh Tông.
Dã sử mô tả ông dung mạo xấu xí, "Đại Việt sử ký toàn thư" ghi lại khi ông đi sứ sang nước Nguyên, "thấy ông người thấp bé, người Nguyên khinh ông". Nhưng sau khi Mạc Đĩnh Chi trổ tài thơ văn, vua quan nhà Nguyên đều phải thán phục. Đúng là "never judge a book by its cover"!
Drama khai gian tuổi từ thời xưa
Năm 1835, trong kỳ thi Đình, vua Minh Mạng cho Nguyễn Hữu Cơ, Phạm Huy, Bạch Đông Ôn đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân, còn Lưu Quỹ, Nguyễn Thố, Nguyễn Hoàng Nghĩa, Bùi Đình Bảo, Hoàng Thu, Nguyễn Đức Hoan, Lê Chân, Nguyễn Thế Trị đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân.
Plot twist là vua xem danh sách thấy Lê Chân mới 19 tuổi, muốn cho tân tiến sĩ này ở nhà Giám học thêm, bèn sai hỏi lại. Lê Chân đành phải thú thật: thực ra ông đã 23 tuổi rồi, danh sách ghi 19 tuổi là do Lý trưởng làng khai lầm từ trước, chưa kịp sửa
Nghe vậy, nhà vua nghiêm túc dạy bảo: "Khoa mục là bước đầu tiến thân, nên lấy thành, tín làm gốc. Mà lại có chuyện rút tuổi như thế, thì đã tự dối mình trước, sau này ra làm quan, còn mong gì giữ được công bình trung thực!"
Vua không những sửa lại tuổi thực của Lê Chân mà còn ra luật mới: "Từ nay về sau, những người đi thi phải khai họ, tên, tuổi và quê quán cho đích thực. Nếu Lý trưởng khai lầm mà người biết chữ lại làm ngơ như mù điếc, thì khi phát giác sẽ có tội, truất luôn cả khoa danh đã đỗ!" Đúng là kỷ luật sắt đá!
Đặc quyền của hội tiến sĩ thời xưa
Nếu thời Lê, các tiến sĩ được vinh danh với những nghi thức như yết bảng vàng ở cửa Đông Hoa hoặc ở nhà Thái học, ban yến, cấp ngựa tốt để vinh quy về nhà, thì thời Nguyễn từ năm 1838, vua Minh Mạng cũng bắt đầu ban yến cho các tân tiến sĩ.
Theo "Đại Nam thực lục", sau kỳ thi Đình tháng 5 năm Mậu Tuất, niên hiệu Minh Mạng thứ 19 (1838), chính thức có lệ cho tiến sĩ mới dự yến ở vườn Thư Quang.
Vua dụ: "Xưa nay đỗ Tiến sĩ theo lệ có ban yến, triều Tống ban yến ở vườn Quỳnh Lâm, đến nhà Minh, nhà Thanh ban yến ở bộ Lễ. Nay ta cho Tiến sĩ mới ăn yến ở vườn Thư Quang, so với ban yến ở bộ Lễ thì ơn vinh hơn biết bao!"
Vào ngày lễ ấy, Tiến sĩ mới lĩnh yến xong, được xem vườn hoa của vua, mỗi người được cấp một con ngựa thượng tứ, bộ Lễ mặc phẩm phục dẫn đi trước, có binh lính che lọng đi theo, từ cửa Đông ra đi khắp các đường phố xem hoa. Người đi xem đứng đông kín như bức tường luôn! Đúng là flex level max thời xưa
Vua Minh Mạng còn hỏi Thượng thư bộ Lễ Phan Huy Thực: "Tiến sĩ triều cố Lê ân điển thế nào?" Thực thưa: "Khoa Tiến sĩ triều cố Lê quý lắm, sĩ phu chưa trúng Tiến sĩ dù đã làm quan to vẫn vào thi Hội".
Nhà vua bình luận cực khôn ngoan: "Danh nên mộ, lòng người cũng thế, nhưng đặt khoa thi chỉ để thu lượm nhân tài giúp Nhà nước, nếu đã làm quan rồi, thi làm gì nữa?"
Kết luận: Thời xưa cũng drama không kém gì bây giờ, nhưng may mắn có những vị vua sáng suốt, coi trọng tài năng hơn ngoại hình. Bài học rút ra: học giỏi là chính, ngoại hình là phụ, nhưng khai gian tuổi thì... coi chừng nhé!
Nguồn: soha.vn