Chuyện thần tài năm nào giờ vẫn sốc: Ông này không dùng kiếm, không viết binh thư, mà dùng toán học để "flex" và để lại di sản cho cả dân tộc suốt gần 5 thế kỷ!
Nhân vật chúng ta nhắc đến chính là Lương Thế Vinh - Trạng nguyên kiêm nhà toán học huyền thoại, được mọi người yêu quý gọi là "Trạng Lường".
Lương Thế Vinh sinh năm 1441 tại làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, trấn Sơn Nam (nay thuộc Ninh Bình). Ngay từ bé, cậu ấm Vinh đã khác hẳn lũ bạn cùng trang lứa: nhìn gì cũng muốn đo, thấy gì cũng tính toán chứ không phải chỉ chơi đùa như bao đứa trẻ khác.
Có một lần "đọ sức" với hội bạn thân dưới gốc cây cổ thụ, thử thách là đo chiều cao cây mà không được trèo lên. Cả đám đứng im như tượng, còn Vinh thì chill phết: cắm một cây gậy xuống đất, đo bóng gậy rồi so sánh với bóng cây là ra ngay chiều cao. Cả bọn ngơ ngác, tưởng bạn mình dùng phép thuật gì đó chứ không ngờ đó là... toán học đỉnh cao!
Năm 1463, khi chỉ mới 23 tuổi (gen Z thời đó luôn nha), Lương Thế Vinh thi Đình dưới triều vua Lê Thánh Tông và đỗ luôn Trạng nguyên - danh hiệu xịn xò nhất trong hệ thống thi cử thời phong kiến.
Sau khi "ẵm" danh hiệu Trạng nguyên, Lương Thế Vinh không chỉ lo làm quan hay ngâm thơ như các tiền bối khác đâu nhé. Bên cạnh chức vụ tại Viện Hàn lâm, ông dốc hết tâm huyết vào đam mê từ thuở bé: toán học. Ông viết cuốn "Đại thành toán pháp" (hay "Toán pháp đại thành") vào thế kỷ XV - được coi là cuốn sách giáo khoa toán học đầu tiên của Việt Nam luôn đó!
Trong sách, ông tổng hợp toàn bộ kiến thức toán học lúc bấy giờ, cộng thêm các "sáng kiến" của riêng mình về đo lường, tính diện tích ruộng, cách cân đong đo đếm trong cuộc sống hằng ngày.
Mở đầu sách, ông còn tự đề bài thơ cực nghệ: "Trước thời biết cách thương lường / Tính toán bình phân ở Cửu chương / Thông hay mọi nhẽ điều vinh hiển / Học lấy cho tinh giúp thánh vương."
Điều "bá đạo" nhất? Cuốn sách này được đưa vào chương trình thi cử và dùng liên tục suốt 450 năm - một kỷ lục mà đến giờ chưa cuốn SGK nào ở Việt Nam làm lại được!
Ngoài "Đại thành toán pháp", ông còn viết "Khải minh toán học" và "Hý phường phả lục" - tác phẩm lý luận đầu tiên về nghệ thuật kịch hát cổ truyền Việt Nam, xuất bản năm 1501.
Không chỉ dừng lại ở việc viết sách, Lương Thế Vinh còn sáng chế ra bàn tính gẩy - "máy tính cầm tay" đời đầu cho người Việt mình đó! Ông thử nghiệm đủ thứ vật liệu từ đất sét đến trúc rồi gỗ, sơn các hạt nhiều màu để vừa đẹp mắt vừa dễ phân biệt khi tính toán.
Trong thời đại chưa có máy tính hay Excel, chiếc bàn tính gẩy này trở thành "best friend" không thể thiếu của người dân - từ tính tiền chợ, đo ruộng vườn cho đến thu thuế và xây dựng công trình.
Tài năng của Lương Thế Vinh không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn "vang danh" ra ngoài. Câu chuyện ông "battle trí tuệ" với sứ thần nhà Minh là Chu Hy đã thành huyền thoại được truyền tai đến tận bây giờ.
Khi Chu Hy sang Việt Nam, vua Lê Thánh Tông cử Lương Thế Vinh ra tiếp. Nghe tiếng Trạng Lường giỏi toán, vị sứ thần liền "thách đấu": làm sao cân được con voi mà không được giết voi?
Lương Thế Vinh không ngại ngần tí nào. Ông cho đưa voi lên thuyền, đánh dấu mực nước bên mạn thuyền, rồi dắt voi xuống. Sau đó, ông cho đổ đá xuống thuyền cho đến khi mực nước trùng khớp với vạch cũ, rồi cân từng viên đá cộng lại. Voi được cân xong mà không hề bị làm hại - quá thông minh luôn!
Vẫn chưa chịu thua, Chu Hy hỏi tiếp: đo bề dày một tờ giấy mà không được xé nó ra. Lương Thế Vinh mượn cả cuốn sách, đo độ dày toàn bộ quyển rồi chia cho số tờ - ez game!
Chu Hy ngửa mặt lên trời: "Nước Nam quả lắm người tài!"
Lương Thế Vinh mất năm 1496, hưởng thọ 56 tuổi. Tin ông qua đời khiến vua Lê Thánh Tông đau xót, đích thân làm thơ tiễn biệt: "Khuất ngón tay tài tài cái thế/Lấy ai làm Trạng nước Nam ta". Học giả Lê Quý Đôn khen ông là "người tài hoa danh vọng bậc nhất" nước Nam.
Gần 600 năm sau, tên tuổi ông được đặt cho hàng loạt trường học trên khắp cả nước, từ các trường THPT chuyên tại Đồng Nai, Ninh Bình... cho đến những ngôi trường uy tín bậc nhất tại Hà Nội.
Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh hiện là một trong những trường tư thục có điểm đầu vào cao nhất thủ đô, với mức chuẩn 24,5 điểm tổng ba môn Toán, Văn, Ngoại ngữ trong năm học 2025–2026 - ngang ngưỡng nhóm công lập top đầu thành phố. Trường cũng ghi nhận điểm trung bình môn Toán cao nhất Hà Nội trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 nữa nha!
Hơn nửa thế kỷ sau, những giá trị mà ông để lại vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ người Việt Nam trên hành trình học tập, nghiên cứu và cống hiến cho đất nước. Respect!
Nguồn: kenh14.vn
Nhân vật chúng ta nhắc đến chính là Lương Thế Vinh - Trạng nguyên kiêm nhà toán học huyền thoại, được mọi người yêu quý gọi là "Trạng Lường".
Lương Thế Vinh sinh năm 1441 tại làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, trấn Sơn Nam (nay thuộc Ninh Bình). Ngay từ bé, cậu ấm Vinh đã khác hẳn lũ bạn cùng trang lứa: nhìn gì cũng muốn đo, thấy gì cũng tính toán chứ không phải chỉ chơi đùa như bao đứa trẻ khác.
Có một lần "đọ sức" với hội bạn thân dưới gốc cây cổ thụ, thử thách là đo chiều cao cây mà không được trèo lên. Cả đám đứng im như tượng, còn Vinh thì chill phết: cắm một cây gậy xuống đất, đo bóng gậy rồi so sánh với bóng cây là ra ngay chiều cao. Cả bọn ngơ ngác, tưởng bạn mình dùng phép thuật gì đó chứ không ngờ đó là... toán học đỉnh cao!
Năm 1463, khi chỉ mới 23 tuổi (gen Z thời đó luôn nha), Lương Thế Vinh thi Đình dưới triều vua Lê Thánh Tông và đỗ luôn Trạng nguyên - danh hiệu xịn xò nhất trong hệ thống thi cử thời phong kiến.
Sau khi "ẵm" danh hiệu Trạng nguyên, Lương Thế Vinh không chỉ lo làm quan hay ngâm thơ như các tiền bối khác đâu nhé. Bên cạnh chức vụ tại Viện Hàn lâm, ông dốc hết tâm huyết vào đam mê từ thuở bé: toán học. Ông viết cuốn "Đại thành toán pháp" (hay "Toán pháp đại thành") vào thế kỷ XV - được coi là cuốn sách giáo khoa toán học đầu tiên của Việt Nam luôn đó!
Trong sách, ông tổng hợp toàn bộ kiến thức toán học lúc bấy giờ, cộng thêm các "sáng kiến" của riêng mình về đo lường, tính diện tích ruộng, cách cân đong đo đếm trong cuộc sống hằng ngày.
Mở đầu sách, ông còn tự đề bài thơ cực nghệ: "Trước thời biết cách thương lường / Tính toán bình phân ở Cửu chương / Thông hay mọi nhẽ điều vinh hiển / Học lấy cho tinh giúp thánh vương."
Điều "bá đạo" nhất? Cuốn sách này được đưa vào chương trình thi cử và dùng liên tục suốt 450 năm - một kỷ lục mà đến giờ chưa cuốn SGK nào ở Việt Nam làm lại được!
Ngoài "Đại thành toán pháp", ông còn viết "Khải minh toán học" và "Hý phường phả lục" - tác phẩm lý luận đầu tiên về nghệ thuật kịch hát cổ truyền Việt Nam, xuất bản năm 1501.
Không chỉ dừng lại ở việc viết sách, Lương Thế Vinh còn sáng chế ra bàn tính gẩy - "máy tính cầm tay" đời đầu cho người Việt mình đó! Ông thử nghiệm đủ thứ vật liệu từ đất sét đến trúc rồi gỗ, sơn các hạt nhiều màu để vừa đẹp mắt vừa dễ phân biệt khi tính toán.
Trong thời đại chưa có máy tính hay Excel, chiếc bàn tính gẩy này trở thành "best friend" không thể thiếu của người dân - từ tính tiền chợ, đo ruộng vườn cho đến thu thuế và xây dựng công trình.
Tài năng của Lương Thế Vinh không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn "vang danh" ra ngoài. Câu chuyện ông "battle trí tuệ" với sứ thần nhà Minh là Chu Hy đã thành huyền thoại được truyền tai đến tận bây giờ.
Khi Chu Hy sang Việt Nam, vua Lê Thánh Tông cử Lương Thế Vinh ra tiếp. Nghe tiếng Trạng Lường giỏi toán, vị sứ thần liền "thách đấu": làm sao cân được con voi mà không được giết voi?
Lương Thế Vinh không ngại ngần tí nào. Ông cho đưa voi lên thuyền, đánh dấu mực nước bên mạn thuyền, rồi dắt voi xuống. Sau đó, ông cho đổ đá xuống thuyền cho đến khi mực nước trùng khớp với vạch cũ, rồi cân từng viên đá cộng lại. Voi được cân xong mà không hề bị làm hại - quá thông minh luôn!
Vẫn chưa chịu thua, Chu Hy hỏi tiếp: đo bề dày một tờ giấy mà không được xé nó ra. Lương Thế Vinh mượn cả cuốn sách, đo độ dày toàn bộ quyển rồi chia cho số tờ - ez game!
Chu Hy ngửa mặt lên trời: "Nước Nam quả lắm người tài!"
Lương Thế Vinh mất năm 1496, hưởng thọ 56 tuổi. Tin ông qua đời khiến vua Lê Thánh Tông đau xót, đích thân làm thơ tiễn biệt: "Khuất ngón tay tài tài cái thế/Lấy ai làm Trạng nước Nam ta". Học giả Lê Quý Đôn khen ông là "người tài hoa danh vọng bậc nhất" nước Nam.
Gần 600 năm sau, tên tuổi ông được đặt cho hàng loạt trường học trên khắp cả nước, từ các trường THPT chuyên tại Đồng Nai, Ninh Bình... cho đến những ngôi trường uy tín bậc nhất tại Hà Nội.
Trường THCS và THPT Lương Thế Vinh hiện là một trong những trường tư thục có điểm đầu vào cao nhất thủ đô, với mức chuẩn 24,5 điểm tổng ba môn Toán, Văn, Ngoại ngữ trong năm học 2025–2026 - ngang ngưỡng nhóm công lập top đầu thành phố. Trường cũng ghi nhận điểm trung bình môn Toán cao nhất Hà Nội trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 nữa nha!
Hơn nửa thế kỷ sau, những giá trị mà ông để lại vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ người Việt Nam trên hành trình học tập, nghiên cứu và cống hiến cho đất nước. Respect!
Nguồn: kenh14.vn