Vào không khí đầu Xuân, khi mọi nhà đều hướng về cội nguồn và những giá trị truyền thống, chuyện tôn sư trọng đạo lại được nhắc đến như một nguồn văn hóa never out of date
Trong buổi tâm sự với Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam (Báo Tiền Phong), GS. TSKH. NGND Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo (ĐHQG Hà Nội) đã chia sẻ rằng, truyền thống này không chỉ là chuẩn mực đạo đức trong mối quan hệ thầy - trò, mà còn là nền móng tinh thần gắn liền với sứ mệnh phát triển đất nước nữa đó!
Từ khoa cử ngày xưa đến hệ thống giáo dục bài bản
GS Vũ Minh Giang cho hay, mối quan hệ thầy - trò trong lịch sử Việt Nam không phải tự nhiên mà có, mà nó gắn chặt với việc trị nước luôn. Khi nhà nước quân chủ dần hoàn thiện, chuyện tuyển người tài để phục vụ chính quyền trở thành điều tất yếu phải làm.
Ông phân tích thêm là truyền thống hiếu học có thể đã có từ sớm rồi, nhưng mà việc học có thầy, có chương trình, có kỳ thi bài bản chỉ thực sự rõ ràng từ thế kỷ XI thôi, khi triều Lý mở khoa thi tuyển nhân tài. Từ đấy, giáo dục mới thực sự trở thành một "thiết chế" quan trọng của xã hội
Việt Nam ngày xưa vốn là nước nông nghiệp, kiến thức sản xuất chủ yếu truyền miệng qua kinh nghiệm. Nhưng mà trong bối cảnh hay gặp thiên tai, chiến tranh và ngoại xâm, chỉ có kinh nghiệm thôi thì chưa đủ đâu. Theo GS Vũ Minh Giang, dân tộc Việt Nam cần đến trí tuệ, tư duy và hiền tài để có thể tồn tại và phát triển. Chính điều này đã thúc đẩy truyền thống khoa bảng và tôn vinh người thầy của ta đấy!
"Hiền tài là nguyên khí quốc gia" - câu nói vàng từ xưa
Nhắc lại câu nói nổi tiếng được khắc trên bia tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia", GS Vũ Minh Giang cho rằng đây là một tư tưởng cực kỳ đặc biệt trong lịch sử chính trị luôn.
Ông phân tích, ở nhiều quốc gia quân chủ khác, sức mạnh quốc gia thường gắn với vua chúa hoặc hoàng tộc. Nhưng tại Việt Nam mình, theo ý chỉ của vua Lê Thánh Tông, "nguyên khí" lại được đặt vào hiền tài. Điều này cho thấy tư duy cầm quyền siêu tiến bộ: Tri thức và nhân tài chính là nền tảng của đất nước
Từ góc nhìn đó, hiếu học và tôn sư trọng đạo không chỉ là nét đẹp văn hóa, mà còn là lựa chọn chiến lược trong quá trình phát triển dân tộc nữa đấy!
Không chỉ giữ gìn, mà còn phải khai thác tận dụng
Theo GS Vũ Minh Giang, trong bối cảnh hiện tại, truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo cần được coi như một "tài nguyên mềm" thực sự.
"Khi giáo dục, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển, thì hiếu học và trọng thầy không thể chỉ dừng ở việc giữ gìn. Đó phải là nguồn lực cần được khai thác thật tốt", ông nói.
Ông cũng cho rằng, hội nhập quốc tế mang đến cơ hội tiếp cận tinh hoa nhân loại, nhưng mà học hỏi không có nghĩa là sao chép y chang đâu nhé. Nhiều quốc gia thất bại vì áp dụng máy móc mô hình bên ngoài mà không biết chuyển hóa giá trị nội sinh thành lợi thế cạnh tranh
"Điều quan trọng là biến truyền thống, bản sắc và thế mạnh con người Việt Nam thành sức mạnh trong cạnh tranh toàn cầu", ông nhấn mạnh.
Người thầy và sứ mệnh nuôi dưỡng sự tự tin
Trong kỷ nguyên hội nhập, vai trò người thầy không chỉ là truyền đạt kiến thức nữa. Theo GS Vũ Minh Giang, giáo dục còn phải khơi dậy niềm tự hào, xây dựng sự tự tin và nuôi dưỡng khát vọng cho người học.
Ông cho rằng, xã hội Việt Nam hiện giờ rất cần hai chữ "tự tin" – sự tin tưởng có cơ sở vào năng lực và giá trị của chính bản thân mình. Người thầy giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hình thành mindset đó
Bên cạnh đó, ông cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ làm phai nhạt truyền thống tôn sư trọng đạo trong môi trường mạng xã hội. Việc phê bình những điều tiêu cực là cần thiết, nhưng nếu cứ suy diễn từ một vài trường hợp cá biệt rồi đánh đồng hết, có thể làm giảm niềm tin xã hội đối với đội ngũ nhà giáo đấy.
Theo ông, cần có chiến lược ở tầm quốc gia để đề cao giáo dục và tôn vinh người thầy, không chỉ bằng chính sách đãi ngộ mà còn bằng vị thế xã hội và sự trân trọng trong dư luận nữa.
Tư duy giáo dục từ những ngày đầu độc lập
Nhìn lại lịch sử hiện đại, GS Vũ Minh Giang nhắc đến tư duy giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chỉ hai ngày sau Tuyên ngôn Độc lập năm 1945, Chính phủ lâm thời đã xác định xóa nạn mù chữ là nhiệm vụ cấp bách - respect luôn!
Theo ông, đó là nhận thức chiến lược: Độc lập phải đi đôi với nâng cao dân trí và trọng dụng nhân tài trong một thế giới đang thay đổi chóng mặt.
Ngày nay, khi dân trí đã được cải thiện, thách thức lớn hơn của giáo dục là phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài, đồng thời nuôi dưỡng khát vọng cống hiến.
"Khoa học có thể không biên giới, nhưng nhà khoa học phải có Tổ quốc", GS Vũ Minh Giang nói, cho rằng dù học tập và làm việc ở đâu, trí thức Việt Nam vẫn cần đặt câu hỏi: Mình đóng góp gì cho đất nước?
Trong dòng chảy hiện đại, tôn sư trọng đạo không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Khi được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển và được đầu tư đúng mức, truyền thống này có thể trở thành động lực tinh thần siêu quan trọng, giúp Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên mới thôi!
Nguồn: svvn.tienphong.vn