Năm 2025 vừa khép lại với những plot twist đỉnh nóc kịch trần của nền giáo dục Việt Nam đó nha! Từ kỳ thi tốt nghiệp theo chương trình mới cho đến loạt dự thảo luật hot hit được thông qua - mọi thứ đều chuyển biến mạnh mẽ lắm luôn
Chill với TS. Hoàng Ngọc Vinh - Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo, mình sẽ cùng giải mã một năm "bản lề" đầy kỳ vọng và thách thức này nhé!
Năm 2025 với toàn bộ thay đổi xoành xoạch, thầy đánh giá sao về diện mạo giáo dục Việt Nam? So với trước đây thì có gì đáng chú ý nhất ạ?
TS. Hoàng Ngọc Vinh chia sẻ: "Mình nhìn 2025 như một năm 'đổi pha' luôn: giáo dục không chỉ chỉnh sửa kỹ thuật mà bắt đầu tái thiết bằng thể chế, tài khóa và cấu trúc vận hành. So với giai đoạn trước, ba chuyển dịch nổi bật là: tăng nhấn mạnh công bằng tiếp cận (giảm gánh chi phí học tập), đẩy mạnh liên thông và thống nhất quản lý nhà nước giữa phổ thông - giáo dục nghề nghiệp - giáo dục đại học, và siết lại kỷ luật thực thi theo hướng minh bạch, giải trình, đo được bằng dữ liệu."
Điểm đặc biệt là các thay đổi này không đứng lẻ loi mà kéo nhau thành "bộ truyền động" cực xịn Chính sách tài khóa tạo áp lực chuẩn hóa quản trị, buộc nhà trường nâng chất lượng thật sự chứ không phải làm màu.
Đáng nói nhất, năm 2025 có đến bốn Dự thảo luật liên quan đến giáo dục được Quốc hội thông qua và đổi mới thể chế giáo dục theo chính quyền ba cấp. Như vậy, 2025 không chỉ "nhiều văn bản" thể chế hóa mà còn đặt nền móng cho một chu kỳ cải cách dài hơi với nhiều cơ hội và thách thức phía trước!
Trong năm 2025, nhiều chính sách mới được triển khai thực tế. Theo thầy, chính sách nào tạo impact mạnh nhất với các trường học và học sinh?
TS. Hoàng Ngọc Vinh cho biết: "Tác động rõ nét nhất là nhóm chính sách liên quan chi phí học tập và kỷ cương dạy - học: miễn/hỗ trợ học phí tạo hiệu ứng xã hội tức thì, còn các quy định quản lý học phí và dạy thêm, học thêm tác động trực tiếp đến hành vi của nhà trường, giáo viên, phụ huynh. Hiệu quả bước đầu là 'hạ nhiệt' một phần áp lực tài chính và đặt lại câu hỏi về chất lượng giờ học chính khóa: nếu dạy đủ tốt trong trường thì nhu cầu học thêm tự khắc giảm."
Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ bền khi quản trị đi kèm minh bạch nha: thu - chi, tài trợ, xã hội hóa, các khoản dịch vụ… đều phải rõ ràng để tránh "miễn cái này nhưng phát sinh thu khác" Và quan trọng nữa, chính sách phải đi cùng cơ chế hỗ trợ nhà trường nâng chất (đội ngũ, học liệu, thời lượng thực học), nếu không sẽ dễ rơi vào tình trạng "siết mà không gỡ".
Năm nay là năm đầu tiên lứa học sinh theo Chương trình GDPT 2018 tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT theo phương thức mới. Thầy nhìn nhận sao về kết quả và năng lực thực tế của các em?
TS. Hoàng Ngọc Vinh phân tích: "Về mặt kỹ thuật, kỳ thi 2025 cho thấy phổ điểm một số môn, đặc biệt Toán, và ở mức độ nhất định là tiếng Anh có xu hướng lệch phải (positive skew): nhiều bài ở vùng điểm thấp, 'đuôi' kéo dài về phía điểm cao. Điều đó nói rằng đề đã dựng 'rào' khá mạnh: có ích cho nhận diện nhóm khá, giỏi phục vụ tuyển sinh, nhưng đồng thời làm lộ khoảng trống nền tảng của một bộ phận thí sinh, nhất là tư duy định lượng và năng lực học thuật."
Về năng lực thực tế, thầy thấy lứa học sinh này linh hoạt hơn, quen với lựa chọn và định hướng, nhưng vẫn chịu tác động bởi chênh lệch điều kiện dạy học giữa các trường, các vùng Vì vậy, đại học nên chủ động "đón" bằng các học phần bù nền (Toán, đọc - viết học thuật, năng lực số) và tăng học qua dự án/thực tập, còn phổ thông cần củng cố chất lượng dạy học nền tảng để giảm "đứt gãy" khi chuyển bậc.
Tự chủ đại học tiếp tục là hot topic của năm 2025. Thầy nhận định gì về lộ trình tự chủ hiện nay? Và mối quan hệ giữa học phí - chất lượng đang diễn biến ra sao?
TS. Hoàng Ngọc Vinh chia sẻ thẳng: "Tự chủ đã đi được một quãng đường, nhưng điểm yếu là không đồng đều và đôi khi lệch trọng tâm: nơi làm tốt thì tự chủ thúc đẩy đổi mới, nơi làm chưa tới thì tự chủ bị hiểu thành 'tự lo tài chính', còn quản trị học thuật và chất lượng theo sau."
Mối quan hệ học phí - chất lượng vì thế chưa "tự động" tăng cùng chiều: tăng học phí không đảm bảo tăng chất lượng nếu thiếu KPI đầu ra, kiểm định thực chất và công khai dữ liệu
Thầy cho rằng giai đoạn tới phải buộc tự chủ đi cùng ba thứ: Đảng ủy phải có thực quyền bởi những người có trình độ quản trị đại học và có phẩm chất chính trị tốt, kiểm định độc lập và minh bạch, và trách nhiệm giải trình bằng kết quả như năng lực tốt nghiệp, trải nghiệm học tập, tỷ lệ việc làm.
Khi xã hội nhìn thấy đồng tiền học phí đi vào phòng thí nghiệm, thư viện, giảng viên, thực tập và dịch vụ sinh viên, thì tự chủ mới có "tín nhiệm" chứ không chỉ là một cơ chế tài chính suông!
Với kinh nghiệm nhiều năm trong giáo dục chuyên nghiệp, thầy đánh giá sao về công tác phân luồng và tâm lý chọn nghề của học sinh năm 2025? Có thay đổi gì trong tư duy lựa chọn giữa đại học và học nghề chưa ạ?
TS. Hoàng Ngọc Vinh nhận định: "Có chuyển động, nhưng chưa thành 'bước ngoặt'. Người học đã thực dụng hơn khi nhìn vào việc làm và kỹ năng, song tâm lý chuộng bằng vẫn mạnh vì con đường nghề chưa đủ hấp dẫn về trải nghiệm học - làm và cơ chế về liên thông tắc nghẽn. Phân luồng chỉ thật khi xã hội nhìn thấy ba điều: dữ liệu việc làm - thu nhập theo ngành minh bạch, mô hình học gắn doanh nghiệp (học tại nơi làm việc, đặt hàng, chuẩn kỹ năng), và lộ trình học tiếp theo năng lực."
Nếu người học thấy học nghề ra làm được việc, thu nhập tốt, lại vẫn có đường học lên, có cơ hội phát triển sự nghiệp như tốt nghiệp THPT, thì lựa chọn sẽ bớt định kiến
Năm 2025 đã đặt nền về mặt quản lý và thể chế (tái thành lập trung học nghề và khẳng định tương đương về pháp lý với THPT); việc còn lại là biến nền ấy thành cơ hội thật ở từng địa phương và từng ngành nghề.Từ thực tế năm 2025, thầy dự báo gì về xu hướng phát triển giáo dục Việt Nam năm 2026? Có khuyến nghị gì gửi tới các nhà quản lý và cơ sở đào tạo không ạ?
TS. Hoàng Ngọc Vinh dự đoán: "2026 sẽ là năm 'nặng triển khai': nhiều quyết sách và luật ban hành trong 2025 bắt đầu đi vào hiệu lực sâu, kéo theo thay đổi dây chuyền từ quản trị địa phương, đội ngũ nhà giáo, đến liên thông và tổ chức chương trình."
Thầy dự báo xu hướng sẽ là: chuẩn hóa quản trị theo dữ liệu, tăng yêu cầu minh bạch chất lượng, và thúc mạnh liên thông giữa các bậc học gắn với nhu cầu kỹ năng
Khuyến nghị của thầy: nhà quản lý tập trung vào năng lực thực thi (phân quyền rành mạch, quy trình thống nhất, dữ liệu dùng chung, cơ chế giám sát – sửa sai nhanh), đồng thời đầu tư đúng chỗ cho đội ngũ và hạ tầng số. Với cơ sở đào tạo, trọng tâm là chất lượng đầu ra: chuẩn năng lực, kiểm định thực chất, tăng học qua dự án/thực hành, phổ cập năng lực số và AI ở mức "biết dùng để học và làm việc". Chỉ khi người học tốt nghiệp "làm được việc" và trường học tạo niềm tin, cải cách mới đứng vững!
TS. Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh thêm: "Cuối cùng, mình muốn nhấn mạnh ba bức xúc xã hội mà nếu không xử lý, cải cách rất dễ bị đánh giá là 'xa đời sống': thi vào lớp 10 công lập, học thêm, và bạo lực học đường. Đây là nơi phụ huynh và học sinh 'xóc' mạnh nhất, áp lực cơ hội, chi phí và an toàn trường học - và cũng là phép thử xem cải cách có chạm tới lớp học hay không."
Đặc biệt, chúng ta cần quyết liệt ngăn chặn tư duy biến trường học thành nơi kinh doanh, liên kết dịch vụ để kiếm lời Đừng để xảy ra nghịch lý "miễn học phí ở cổng trường nhưng lại tận thu trong lớp học" biến phụ huynh thành những "khách hàng bất đắc dĩ". Chi tiêu và tài chính nhà trường phải tuyệt đối minh bạch, không được để thương mại hóa trá hình len lỏi làm lệch lạc môi trường sư phạm.
Về giải pháp, thầy đề nghị ngành giữ kỷ luật thực thi nghiêm ngặt. Công tác thanh tra, kiểm tra phải làm thật mạnh, làm đến nơi đến chốn. Phải thanh tra thường xuyên, đột xuất và xử lý vi phạm phải "đủ đau" để răn đe, thay vì chỉ kiểm tra chiếu lệ dịp đầu hay cuối năm.
Khi kỷ luật minh bạch và trách nhiệm giải trình được thực hiện nghiêm, những quyết sách lớn của 2025 mới biến thành thay đổi thực chất trong giai đoạn 2026 – 2030. Cuối cùng, công tác khảo thí cũng cần tiếp tục được hiện đại hóa và xã hội hóa nguồn lực một cách chuyên nghiệp.
Cảm ơn thầy đã có những chia sẻ cực kỳ insightful!
Nguồn: svvn.tienphong.vn