Cũng như bao thiên thần bé bỏng khác chào đời, bé Nhật Minh đến trong niềm vui sướng tràn đầy của cả nhà, đặc biệt là bà Quỳnh Anh với biết bao yêu thương chăm sóc. Nhưng rồi cuộc đời xoay sang một trang khác khi Nhật Minh được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ lúc 18 tháng tuổi: cậu bé từng nghịch ngợm, vui vẻ bỗng nhiên trở nên trầm lặng, như không nghe thấy khi được gọi tên, có những cử chỉ lặp đi lặp lại kỳ lạ, giọng nói líu lo dần im bặt.
Những dấu hiệu "sai sai" đó mở đầu cho chuỗi ngày dài bà đưa cháu đi tìm câu trả lời, từ phòng khám này đến trung tâm can thiệp kia, với những lúc hy vọng rồi lại thất vọng luân phiên
Có lúc Minh hoảng sợ đến mức chỉ cần xe rẽ vào con đường quen thuộc là đã khóc ré lên. Có những đêm cháu giật mình tỉnh giấc, có ngày cháu la hét hoặc phản ứng dữ dội, thậm chí còn để lại chi chít vết răng tím bầm trên cánh tay bà. Nhưng giữa những ngày tháng tăm tối ấy, bà Quỳnh Anh không bao giờ cho phép bản thân mình từ bỏ.
Cuộc gặp gỡ định mệnh với cô Thanh – một chuyên gia về trẻ đặc biệt, rồi sau đó là những thầy cô, những vòng tay rộng mở khác, đã mang đến sự thay đổi. Từ đây, những bước tiến tưởng chừng như nhỏ nhoi bắt đầu xuất hiện: Minh tự đeo cặp, tự đi giày, biết hát, đọc thơ, làm toán, nói tiếng Anh, học đàn, học vẽ và từng bước khám phá thế giới rộng lớn hơn. Với những bạn nhỏ khác, một câu nói có khi chỉ là chuyện bình thường, nhưng với bà Quỳnh Anh, bốn chữ "Bà gái, muỗi đốt" trong một đêm nào đó đã là cả một kỳ tích
Chặng đường đã qua của hai bà cháu Nguyễn Thị Quỳnh Anh được ghi chép lại trong cuốn sách Đợi một nụ cười – Hành trình của một người bà đồng hành cùng cháu tự kỷ. Trong những trang viết đó, chính bà cũng nhận ra mình đã "trưởng thành" cùng Minh: học cách kiên nhẫn hơn, bớt đòi hỏi những điều quá lớn lao, và thấu hiểu rằng tình yêu thương đôi khi là chấp nhận để một đứa trẻ phát triển theo nhịp độ riêng của chính mình. Nụ cười mà bà chờ đợi không chỉ đơn giản là nụ cười quay trở lại trên môi cháu, mà còn là dấu hiệu cho thấy giữa cháu và thế giới đã dần tìm được tiếng nói chung
Một trong những giá trị đỉnh nhất của cuốn sách Đợi một nụ cười nằm ở cách tác giả nhìn nhận trẻ tự kỷ: không phải là những đứa trẻ cần được "sửa chữa" để giống người khác, mà là những con người cần được thấu hiểu, giáo dục và hỗ trợ để phát triển tốt nhất theo năng lực của bản thân.
Nhận ra điều này không đến với bà trong một sớm một chiều đâu nhé. Bà đã trải qua những ngày hoang mang trước chẩn đoán, những lần mò mẫm tìm câu trả lời từ y khoa và giáo dục, những lần đưa cháu đến trường rồi lại đau lòng vì những gì cháu phải chịu đựng. Bà cứ kiên trì tìm môi trường học phù hợp cho Minh, không chấp nhận việc đến trường chỉ là hình thức "hòa nhập có tên trên giấy".
Bà tạo mọi điều kiện để cháu học hành, phát triển các năng lực về toán học, ngôn ngữ, âm nhạc và hội họa, đồng thời rèn luyện những skill cần thiết trong sinh hoạt và giao tiếp. Những lựa chọn đó cho thấy một cách tiếp cận đáng trân trọng: kiên nhẫn nhận ra những khả năng đang dần hình thành ở đứa trẻ để rồi tìm cách nuôi dưỡng chúng.
Điều đáng nói hơn cả là bà không coi mỗi bước tiến như một cuộc race để cháu bắt kịp người khác. Một cái chạm nhẹ vào vai, vài giây nhìn vào mắt người đối diện, một từ được phát âm rõ hơn hôm qua – những điều nhỏ nhặt này đều có thể là thành quả của hàng giờ, hàng tháng, thậm chí hàng năm nỗ lực. Khi người lớn thấy được ý nghĩa trong những thay đổi tưởng như nhỏ xíu ấy, đứa trẻ sẽ không còn bị đánh giá chỉ bằng những gì chưa làm được nữa
Cuốn sách cũng cho thấy rằng gia đình không thể tự mình gánh vác toàn bộ hành trình này. Sự đồng hành của bác sĩ, thầy cô, những người bạn lớn và người thân đã góp phần nâng đỡ Minh lớn lên. Từ câu chuyện của hai bà cháu, tác giả đưa ra một thông điệp giản đơn nhưng sâu sắc: yêu thương cần được tiếp thêm năng lượng bằng hiểu biết; giáo dục cần bắt đầu từ việc lắng nghe; và hòa nhập chỉ thực sự có nghĩa khi môi trường học tập biết điều chỉnh để đón nhận sự khác biệt, thay vì bắt đứa trẻ phải tự xoay sở để thích nghi.
Đợi một nụ cười được kể bằng giọng của một người bà đã đi qua biết bao năm tháng lo âu, hy vọng, thất vọng và trưởng thành cùng cháu. Chính vì thế, sức lay động của cuốn sách không nằm ở những lời văn cao siêu, mà ở sự chân thành của một người đã trực tiếp trải nghiệm khi nhìn lại những gì mình đã vượt qua
Điều tạo nên nét độc đáo của cuốn sách là sự kết hợp giữa tình cảm gia đình và những suy nghĩ về giáo dục, xã hội. Những trải nghiệm của bà dần biến thành một câu hỏi lớn hơn: trẻ tự kỷ sẽ sống ra sao khi trưởng thành, khi không còn trong vòng tay bảo bọc của gia đình? Các em sẽ học ở đâu, làm việc thế nào, tìm được chỗ đứng của mình trong cộng đồng bằng cách nào? Và ai sẽ cùng bố mẹ tiếp tục đỡ đần các em trên con đường dài phía trước?
Từ những câu hỏi đó, tác giả nhìn lại cách xã hội đối xử với người tự kỷ – một dạng khác biệt không phải lúc nào cũng dễ nhận ra, nhưng có thể khiến trẻ và gia đình phải đối mặt với định kiến, sự thiếu thấu hiểu và những rào cản trong học tập, sinh hoạt. Cuốn sách nhắc nhở độc giả rằng câu nói "không để ai bị bỏ lại phía sau" chỉ thật sự có ý nghĩa khi được chuyển thành những điều kiện cụ thể: môi trường giáo dục hòa nhập có chất lượng, đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản, sự hỗ trợ chuyên môn phù hợp, những cơ hội học nghề và việc làm, cùng một cộng đồng biết tôn trọng giá trị của mỗi con người.
Từ hành trình của hai bà cháu Nguyễn Thị Quỳnh Anh và Vũ Nhật Minh, Đợi một nụ cười gửi đi một niềm tin giản đơn mà sâu sắc: Khi tình yêu thương kết hợp với tri thức, khi gia đình được hỗ trợ bởi nhà trường và cộng đồng, những cánh cửa từng đóng lại vẫn có thể mở ra. Và trong một xã hội văn minh, không đứa trẻ nào phải tự hỏi liệu mình có thuộc về nơi này hay không
Nguồn: saostar.vn