Sau mấy chục năm "chill" với thương mại tự do, giờ thế giới đang chuyển hướng mạnh với đống trợ cấp khủng và xu hướng bảo hộ tăng vọt. Và plot twist là: những nền kinh tế từng "lên đời" nhờ toàn cầu hóa giờ đang phải gánh "đòn" đau đớn nhất
Mỹ đang "xả" tiền cho sản xuất pin, thiết bị năng lượng mặt trời và các công nghệ xanh khác, khiến dòng vốn đổ về ầm ầm. EU cũng không chịu thua, đang chuẩn bị gói trợ cấp năng lượng xanh riêng. Nhật Bản thì tuyên bố vay tới 150 tỷ USD để đổ vào công nghệ xanh. Mục tiêu chung? Giảm phụ thuộc vào Trung Quốc - quốc gia đang "cầm trùm" trong lĩnh vực pin và nguyên liệu sản xuất pin.
Thế nhưng, chính cái trend này lại tạo ra những nền kinh tế "bị thương". Từng "lên hương" nhờ hàng chục năm thương mại tự do, giờ nhiều nền kinh tế nhỏ hơn đang gặp bất lợi trong cái gọi là "trật tự thế giới mới" này. Các quốc gia công nghiệp hóa như Anh và Singapore đang thiếu nguồn lực để cạnh tranh với các ông lớn - những người đang "chơi lớn" với các gói hỗ trợ khủng. Các thị trường mới nổi như Indonesia, vốn kỳ vọng dùng tài nguyên thiên nhiên để "leo rank" kinh tế, cũng đang đối mặt nguy cơ khi môi trường thay đổi.
Gần đây, Đức vừa "chịu chơi" 11 tỷ USD trợ cấp cho Intel để xây 2 nhà máy bán dẫn. Thủ tướng Olaf Scholz tự hào gọi đây là khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất lịch sử Đức. Chỉ riêng số tiền chính phủ Đức cam kết này đã khủng hơn hẳn ngân sách hàng năm của Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore luôn đó
Tại một sự kiện gần đây, Phó Thủ tướng Singapore Lawrence Wong đã thẳng thắn: "Tôi phải nói rõ với các bạn điều này, chúng ta không thể trả giá cao hơn những ông lớn".
Còn tại Anh, nhiều công ty công nghệ được tạo điều kiện phát triển nhưng sự tăng trưởng của họ lại... ở nơi khác Ví dụ như Nexeon - startup pin xe điện của Anh, phát triển công nghệ tại trụ sở gần Oxford sau khi được Chính phủ Anh tài trợ. Thế nhưng sau khi huy động được hơn 200 triệu USD năm ngoái, nhà máy sản xuất thành phẩm thương mại đầu tiên lại đặt ở... Hàn Quốc. Sau đó có thể là nhà máy ở Bắc Mỹ nữa.
Scott Brown, CEO của Nexeon, chia sẻ: "Thật đáng buồn khi nhà máy của chúng tôi không phải ở Anh". Và trong tương lai, chuyện này vẫn sẽ lặp lại nếu Chính phủ Anh không có sự hỗ trợ mạnh mẽ cho ngành công nghiệp pin.
AMTE Power - một trong số ít nhà sản xuất pin nội địa của Anh, đang "suy nghĩ lại" về kế hoạch đặt nhà máy sản xuất trị giá 200 triệu USD ở Scotland vì chênh lệch quá lớn với các khoản trợ cấp ở Mỹ và châu Âu. Arrival, một startup xe điện, cũng cho biết họ muốn tập trung sản xuất ở Mỹ thay vì Anh vì được ưu đãi thuế.
Mỹ đang chi tới 369 tỷ USD để khuyến khích và tài trợ năng lượng sạch như một phần của Đạo luật Giảm lạm phát. Chính điều này khiến nền kinh tế lớn nhất thế giới trở thành lựa chọn số 1 Nhà sản xuất ô tô BMW của Đức vừa động thổ nhà máy pin mới ở South Carolina. Hyundai và LG công bố đầu tư nhà máy pin trị giá 4,3 tỷ USD ở Georgia. Panasonic của Nhật Bản thì đầu tư nhà máy pin tại Kansas.
Và cuộc đua trợ cấp này đang thay đổi thương mại toàn cầu mãi mãi, phá vỡ nền tảng thương mại tự do từng mang lại thịnh vượng cho nhiều nền kinh tế trong vài chục năm qua. Toàn cầu hóa đã giúp những nước từng rất nghèo như Hàn Quốc, Singapore vươn lên thành nền kinh tế hàng đầu thế giới, nắm giữ công nghệ cao thậm chí dẫn đầu trong một số ngành công nghiệp.
Trong khi đó, người tiêu dùng phương Tây có nhiều hàng tiêu dùng giá cả phải chăng và mức sống cũng cao hơn. Tiến bộ công nghệ và đột phá trong ý tưởng quản lý tạo điều kiện đi lại tự do hơn giữa các quốc gia cùng sự lưu thông hàng hóa và nguồn tiền.
Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng có "side effect" của nó. Các cộng đồng từng một thời thịnh vượng ở Mỹ và Tây Âu trở nên đìu hiu khi sản xuất chuyển sang châu Á hoặc các nước đang phát triển khác. Các vấn đề môi trường cũng mọc lên như nấm khi nền kinh tế toàn cầu tiêu thụ tài nguyên nhiều hơn bao giờ hết. Một số nền kinh tế phải đối mặt với những đợt rút vốn ồ ạt, gây tác động nghiêm trọng đến ổn định tài chính.
Các nhà kinh tế cho biết việc thúc đẩy mạnh mẽ quá trình hội nhập toàn cầu, dù vì lý do an ninh quốc gia, cạnh tranh địa chính trị hay quan ngại về địa chính trị đều đi kèm với những vấn đề riêng của nó. Các nền kinh tế nhỏ hơn lại chịu rủi ro lớn hơn vì đã "all-in" vào thương mại toàn cầu với kỳ vọng đổi lấy sự thịnh vượng.
David Loevinger, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, hiện là lãnh đạo bộ phận các thị trường mới nổi của công ty quản lý tài sản TCW Group, chia sẻ: "Thế giới đang trở nên hướng nội hơn và quay lưng lại với thương mại và đầu tư mở. Châu Âu, Mỹ và Trung Quốc đang đua nhau đưa ra các khoản hỗ trợ và người bị tổn thương là các nền kinh tế với ít nguồn lực tài chính hơn".
Việc phương Tây áp dụng chính sách nhằm khôi phục hoạt động công nghiệp có thể gây "đau đớn" cho các quốc gia từng kỳ vọng vào việc khai thác công nghệ xanh để thúc đẩy sự phát triển kinh tế của chính mình.
Indonesia có thể là ví dụ điển hình. Quốc gia Đông Nam Á này từng có tham vọng biến nguồn niken dồi dào thành bàn đạp cho một ngành công nghiệp pin hàng đầu thế giới. Thế nhưng Mỹ quy định không trao ưu đãi cho loại pin chứa lượng lớn khoáng chất từ các quốc gia không phải đối tác thương mại tự do của Mỹ. Và Indonesia nằm trong danh sách đó.
Ngược lại, cũng có những người "chiến thắng" trong cuộc đua này mà điển hình là Mỹ. Nền kinh tế lớn nhất thế giới đã chứng kiến sự bùng nổ đầu tư. Dữ liệu của Liên Hợp Quốc cho biết Mỹ đã nhận 22% đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu trong năm ngoái, trở thành nền kinh tế nhận đầu tư hàng đầu thế giới. Con số này thấp hơn một chút so với 26% của năm 2021 nhưng cao hơn đáng kể so với mức 13% của năm 2019.
Nguồn: soha.vn