Tại buổi tọa đàm "Phòng chống buôn lậu thuốc lá: Cần giải pháp phù hợp" do báo Tiền Phong tổ chức ngày 16/10 vừa qua, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội đã có những góp ý thẳng thắn về vấn đề thuốc lá mới đang hot rần rần này. Ông đã mổ xẻ từ tác hại, thực trạng, đến khoa học, kinh tế và đặc tính của từng loại sản phẩm đối với giới trẻ mình, để từ đó đưa ra chính sách quản lý hợp lý nhất.
Công cụ giảm thiểu tác hại thuốc lá
Ông Cường khẳng định một điều ai cũng biết: Hút thuốc lá, dù là loại truyền thống, thuốc lá điện tử (TLĐT) hay thuốc lá nung nóng (TLNN) đều có hại cho sức khỏe người hút, gây áp lực cho hệ thống y tế, thiệt hại kinh tế, hại môi trường và người xung quanh luôn.
Chính vì hiểu rõ điều này, Việt Nam mình đã tham gia Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá và Quốc hội cũng đã ban hành Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá rồi. Sau đó, Chính phủ còn ban hành thêm Nghị định số 67/2013/NĐ để quy định chi tiết hơn về kinh doanh thuốc lá. Các quy định này tạo khung pháp lý để kiểm soát, hạn chế và giảm thiểu tối đa tác hại từ việc sử dụng thuốc lá.
Từ những điểm ông Cường đưa ra, dễ thấy thuốc lá về mặt tác hại đã rõ ràng rồi nhé - không có sản phẩm thuốc lá nào an toàn cả. Hại ít hay hại nhiều thì vẫn là hại thôi. Nhưng thay vì cấm đơ, các quy định hiện tại đang quản lý để phòng chống tác hại, nhằm giải quyết mối quan hệ cung-cầu trên thị trường. Việc quản lý cũng đồng nghĩa với việc thừa nhận hút thuốc lá là nhu cầu hợp pháp, và phòng chống tác hại chính là cách Chính phủ gián tiếp bảo vệ sức khỏe cho cả người hút và cộng đồng, kể cả giới trẻ mình nữa.
Làm rõ hành lang pháp lý với thuốc lá mới
Ông Nguyễn Mạnh Cường đã phân tích rõ cấu tạo của TLĐT và TLNN - hai dòng sản phẩm thuốc lá mới riêng biệt đang chưa được đưa vào quy định, để xem chúng có tương thích với luật hiện hành không.
Theo ông Cường: TLĐT mô phỏng hình dạng và chức năng của thuốc lá truyền thống, dùng dung dịch hóa hơi để tạo luồng hơi có mùi vị giống hút thuốc thật. Còn TLNN thì giống thuốc lá truyền thống hơn nhiều, cũng làm từ sợi thuốc lá nhưng chỉ thay đổi cách đốt - từ đốt bằng lửa (khoảng 1000 độ C) sang nung nóng (dưới 400 độ C) để giải phóng nicotine, mục đích là giảm thiểu tác hại từ các chất sinh ra khi đốt.
"Như vậy, TLĐT chưa được đề cập trong Luật PCTHTL; nhưng TLNN lại rất sát với định nghĩa về thuốc lá của Luật là sản phẩm được sản xuất từ toàn bộ hoặc một phần nguyên liệu thuốc lá, được chế biến dưới dạng thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào hoặc các dạng khác", ông Cường khẳng định.
Vì vậy, về cấu tạo TLNN khá tương thích với Luật PCTHTL hiện hành rồi đó. Trước đề xuất cấm TLNN, ông Cường kiến nghị: "Chỉ nên cấm TLNN khi chúng ta cấm tất cả thuốc lá truyền thống". Nghe hợp lý phết nhỉ!
Ông Cường cũng giải đáp lo ngại việc hợp pháp hóa TLNN có phải đang "ủng hộ" sản phẩm độc hại không: "Việc cho phép sử dụng TLNN không có nghĩa là chúng ta khuyến khích sử dụng một sản phẩm độc hại, mà phải hiểu rằng đây là giải pháp cho người nghiện thuốc lá chưa thể từ bỏ được hút thuốc, được chuyển sang dùng sản phẩm ít hại hơn cho chính mình, cho môi trường và những người xung quanh. Cũng giống như việc cho phép người đang hút thuốc lá truyền thống được lắp thêm tẩu có đầu lọc vào điếu thuốc để giảm tác hại".
Thêm nữa, ông Cường cũng nhận xét TLNN giá thành cao, cồng kềnh khi sử dụng, nên đây không phải loại sản phẩm mà giới trẻ sẽ ưa chuộng lắm. Đối chiếu với quyết định của FDA Mỹ, một trong những lý do cơ quan này cấp phép cho một loại TLNN là vì qua nghiên cứu ở nhiều quốc gia, khả năng thu hút giới trẻ của sản phẩm này được chứng minh là rất thấp. Đối tượng sử dụng TLNN chủ yếu là những người trưởng thành đã hút thuốc lá điếu từ trước.
Tránh tư duy "không quản được thì cấm" nhé!
Trước tình trạng buôn lậu thuốc lá mới ngày càng leo thang và để lại nhiều hệ lụy cho Chính phủ, xã hội, hiện có 2 giải pháp: cấm hoặc quản. Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, lựa chọn giải pháp nào cũng phải căn cứ trên bằng chứng khoa học, đánh giá kỹ tác động, ưu nhược điểm của mỗi giải pháp để đưa ra lựa chọn phù hợp. Đặc biệt, kết luận phải có tính thuyết phục để tránh tư duy kiểu "không quản được thì cấm" cho xong.
Để làm được điều này, ông Cường khuyến nghị: "Tôi cho rằng cần sớm có khung pháp lý hoàn chỉnh để quản lý thuốc lá thế hệ mới theo hướng quy định rõ cấm hay cho phép sản xuất, kinh doanh thuốc lá thế hệ mới; loại nào cấm, loại nào cho phép".
Theo góc nhìn của ông Cường: Việc thanh thiếu niên gia tăng sử dụng TLĐT, trộn ma túy, chất cấm vào dung dịch TLĐT đang gây hậu quả tiêu cực cho sức khỏe, trật tự, an toàn xã hội... Vì vậy, ý kiến đề nghị xem xét cấm đối với TLĐT, nhất là loại TLĐT hệ thống mở (cho phép người dùng tự pha chế, đổ dung dịch) là có cơ sở đấy.
Còn đối với TLNN, bên cạnh cấu tạo của sản phẩm dễ thấy sự tương thích với Luật PCTHTL, ông Cường cũng nhấn mạnh góc độ khoa học: "Nếu chúng ta có căn cứ khoa học chứng minh rằng TLNN gây tác hại tới sức khỏe người tiêu dùng cũng như những người xung quanh ít hơn rất, rất nhiều lần so với tác hại của thuốc lá truyền thống thì tại sao lại cấm?".
Do đó, ông Cường cho rằng vấn đề này cần được tổ chức nghiên cứu khoa học độc lập với các nhà sản xuất thuốc lá đánh giá, và phải được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam kết luận, cho ý kiến. "Nếu số liệu nghiên cứu đó đúng thì cấm sử dụng TLNN là rất bất hợp lý (khi vẫn cho sử dụng thuốc lá truyền thống), không bảo vệ được quyền lợi người tiêu dùng và những người xung quanh (tức là người hút thuốc lá thụ động)", ông Cường lý giải.
Trong nước đã có nghiên cứu về TLNN từ nhóm chuyên gia y học gia đình thuộc Trường Đại học Y Hà Nội, công bố trên tạp chí Nghiên cứu Y học tháng 7/2024, cung cấp những bằng chứng để các cơ quan chức năng xem xét đấy.
Nói về bước cần làm nếu TLNN chịu kiểm soát của Luật PCTHTL, ông Cường nêu rõ: "Nếu cho phép thì phải quy định rõ về tiêu chuẩn chất lượng, quy chuẩn; quy định về ghi nhãn, về quảng cáo, về việc tuyên truyền về tác hại của loại thuốc lá đó; quy định về thuế".
Không chỉ vậy, việc quản lý cũng cần quy định rõ về chế tài xử lý đối với hành vi buôn bán, vận chuyển thuốc lá thế hệ mới nhập lậu (bao gồm cả xử lý hành chính và hình sự; mức định lượng sản phẩm nhập lậu để xử lý hành chính, hình sự...). Phải chặt chẽ và rõ ràng thế này thì mới ổn!
Nguồn: svvn.tienphong.vn